മുഷ്ടിനാ ചാഹന് മൂര്ധ്നി കോപസംരക്തലോചനഃ തേന ചാസ്യ പ്രഹാരേണ ബഹിര് യാതേ വിലോചനേ
കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന ബാലരാമൻ തന്റെ മുഷ്ടിയാൽ പ്രലമ്പന്റെ തലയ്ക്ക് അടിച്ചു. ആ അടിയിൽ പ്രലമ്പന്റെ കണ്ണുകൾ പുറത്തേക്കു വന്നു.
സ നിഷ്കാസിതമസ്തിഷ്കോ മുഖാച് ഛോണിതമ് ഉദ്വമന് നിപപാത മഹീപൃഷ്ഠേ ദൈത്യവര്യോ മമാര ച
അവന്റെ തലയൊടിഞ്ഞു, വായിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകി. ദൈത്യന്മാരിൽ പ്രധാനനായ പ്രലമ്പൻ നിലത്തുവീണു മരിച്ചു.
പ്രലമ്ബം നിഹതം ദൃഷ്ട്വാ ബലേനാദ്ഭുതകര്മണാ പ്രഹൃഷ്ടാസ് തുഷ്ടുവുര് ഗോപാഃ സാധു സാധ്വ് ഇതി ചാബ്രുവന്
ബലരാമൻ അത്ഭുതകരമായ പ്രവൃത്തിയിൽ പ്രലമ്പനെ സംഹരിച്ചത് കണ്ടു, ഗോപന്മാർ സന്തോഷിച്ചു, അദ്ദേഹത്തെ പുകഴ്ത്തി, 'ശബാശ്, ശബാശ്' എന്ന് വിളിച്ചു.
സംസ്തൂയമാനോ രാമസ് തു ഗോപൈര് ദൈത്യേ നിപാതിതേ പ്രലമ്ബേ സഹ കൃഷ്ണേന പുനര് ഗോകുലമ് ആയയൌ
പ്രലമ്പൻ ദൈത്യൻ വീണു, ഗോപന്മാർ പുകഴ്ത്തുമ്പോൾ, രാമനും കൃഷ്ണനും വീണ്ടും ഗോക്കുലത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
തയോര് വിഹരതോര് ഏവം രാമകേശവയോര് വ്രജേ പ്രാവൃഡ്വ്യതീതാ വികസത്സരോജാ ചാഭവച് ഛരത്
രാമനും കേശവനും വ്രജയിൽ സന്തോഷത്തോടെ കളിക്കുമ്പോൾ, മഴക്കാലം കടന്നു, താമരകൾ വിരിയുന്ന ശരത്കാലം എത്തി.
വിമലാമ്ബരനക്ഷത്രേ കാലേ ചാഭ്യാഗതേ വ്രജമ് ദദര്ശേന്ദ്രോത്സവാരമ്ഭപ്രവൃത്താന് വ്രജവാസിനഃ
വെളുത്ത ആകാശവും തിളങ്ങുന്ന നക്ഷത്രങ്ങളും ഉള്ള സമയത്ത്, ഇന്ദ്രോത്സവത്തിന് ഒരുക്കം ചെയ്യുന്ന വ്രജവാസികളെ കൃഷ്ണൻ കണ്ടു.
കൃഷ്ണസ് താന് ഉത്സുകാന് ദൃഷ്ട്വാ ഗോപാന് ഉത്സവലാലസാന് കൌതൂഹലാദ് ഇദം വാക്യം പ്രാഹ വൃദ്ധാന് മഹാമതിഃ
ഉത്സവത്തിനായി ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരിക്കുന്ന ഗോപന്മാരെ കണ്ടു, മഹാത്മാവായ കൃഷ്ണൻ കൗതുകത്തോടെ മൂപ്പന്മാരോട് ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചു.
കോ ഽയം ശക്രമഹോ നാമ യേന വോ ഹര്ഷ ആഗതഃ പ്രാഹ തം നന്ദഗോപശ് ച പൃച്ഛന്തമ് അതിസാദരമ്
'ഇന്ദ്രൻ' എന്ന പേരിൽ നിങ്ങൾക്ക് ഈ സന്തോഷം എങ്ങനെ? എന്ന് കൃഷ്ണൻ വളരെ ആദരവോടെ നന്ദഗോപനോടു ചോദിച്ചു.
മേഘാനാം പയസാമ് ഈശോ ദേവരാജഃ ശതക്രതുഃ യേന സംചോദിതാ മേഘാ വര്ഷന്ത്യ് അമ്ബുമയം രസമ്
അവൻ മേഘങ്ങൾക്കും വെള്ളത്തിനും അധിപതിയും, ദേവന്മാരുടെ രാജാവും, ശതക്രതുവുമാണ്. അവന്റെ ആജ്ഞയിൽ മേഘങ്ങൾ മഴയൊഴുക്കുന്നു.
തദ്വൃഷ്ടിജനിതം സസ്യം വയമ് അന്യേ ച ദേഹിനഃ വര്തയാമോപഭുഞ്ജാനാസ് തര്പയാമശ് ച ദേവതാഃ
ആ മഴയിൽ വളരുന്ന വിളകൾ നമ്മെയും മറ്റു ജീവികളെയും പോഷിപ്പിക്കുന്നു. അവ ഉപയോഗിച്ച് ദേവന്മാരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.
ക്ഷീരവത്യ ഇമാ ഗാവോ വത്സവത്യശ് ച നിര്വൃതാഃ തേന സംവര്ധിതൈഃ സസ്യൈഃ പുഷ്ടാസ് തുഷ്ടാ ഭവന്തി വൈ
പാൽ നിറഞ്ഞ പശുക്കളും, കിടാവുകളോടുകൂടിയവയും സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു. ആ മഴയിൽ വളരുന്ന വിളകളാൽ അവയ്ക്ക് പോഷണം ലഭിച്ച് സന്തോഷം നിറയുന്നു.
നാസസ്യാ നാനൃണാ ഭൂമിര് ന ബുഭുക്ഷാര്ദിതോ ജനഃ ദൃശ്യതേ യത്ര ദൃശ്യന്തേ വൃഷ്ടിമന്തോ ബലാഹകാഃ
മഴയുള്ള മേഘങ്ങൾ കാണുന്നിടത്ത്, ക്ഷാമമോ കടം ബാധ്യതയോ വിശപ്പോ ഉണങ്ങിയ ഭൂമിയോ കാണാറില്ല.
ഭൌമമ് ഏതത് പയോ ഗോഭിര് ധത്തേ സൂര്യസ്യ വാരിദഃ പര്ജന്യഃ സര്വലോകസ്യ ഭവായ ഭുവി വര്ഷതി
ഭൂമിയിലും പശുക്കളിലും നിന്നുള്ള വെള്ളം മേഘങ്ങൾ സൂര്യനിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നു. പാർജന്യൻ ലോകത്തിനൊക്കെയും നന്മയ്ക്കായി ഭൂമിയിൽ മഴ പെയ്യുന്നു.
തസ്മാത് പ്രാവൃഷി രാജാനഃ ശക്രം സര്വേ മുദാന്വിതാഃ മഹേ സുരേശമ് അര്ഘന്തി വയമ് അന്യേ ച ദേഹിനഃ
അതിനാൽ മഴക്കാലത്ത് എല്ലാ രാജാക്കളും സന്തോഷത്തോടെ ഇന്ദ്രനെ, ദേവന്മാരുടെ മഹാരാജാവിനെ, ആദരിക്കുന്നു. ഞങ്ങളും മറ്റു ജീവികളും അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു.
നന്ദഗോപസ്യ വചനം ശ്രുത്വേത്ഥം ശക്രപൂജനേ കോപായ ത്രിദശേന്ദ്രസ്യ പ്രാഹ ദാമോദരസ് തദാ
ഇന്ദ്രപൂജയെക്കുറിച്ച് നന്ദഗോപന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ദാമോദരൻ ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രനോടുള്ള കോപം ഉണർത്തി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ന വയം കൃഷികര്താരോ വണിജ്യാജീവിനോ ന ച ഗാവോ ഽസ്മദ്ദൈവതം താത വയം വനചരാ യതഃ
നാം കർഷകരോ വ്യാപാരികളോ അല്ല, പശുക്കളാണ് നമ്മുടെ ദൈവമെന്നുമില്ല, അച്ഛാ; നാം കാടിൽ ജീവിക്കുന്നവരാണ്.
ആന്വീക്ഷികീ ത്രയീ വാര്ത്താ ദണ്ഡനീതിസ് തഥാപരാ വിദ്യാചതുഷ്ടയം ത്വ് ഏതദ് വാര്ത്താമ് അത്ര ശൃണുഷ്വ മേ
അന്വേഷണം, മൂന്ന് വേദങ്ങൾ, വ്യാപാരം, ഭരണനയം — ഇവയാണ് നാലു പ്രധാന വിദ്യകൾ. ഇവയിൽ വ്യാപാരത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ.
കൃഷിര് വണിജ്യാ തദ്വച് ച തൃതീയം പശുപാലനമ് വിദ്യാ ഹ്യ് ഏതാ മഹാഭാഗാ വാര്ത്താ വൃത്തിത്രയാശ്രയാ
വളമിടൽ, വാണിജ്യം, അതുപോലെ മൃഗസംരക്ഷണം — ഇവയാണ് വലിയ വിദ്യകൾ. വ്യാപാരം ഈ മൂന്നു ഉപജീവനരീതികളിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
കര്ഷകാണാം കൃഷിര് വൃത്തിഃ പണ്യം തു പണജീവിനാമ് അസ്മാകം ഗാഃ പരാ വൃത്തിര് വാര്ത്താ ഭേദൈര് ഇയം ത്രിഭിഃ
കർഷകർക്ക് കൃഷിയാണ് ഉപജീവനം; വ്യാപാരികൾക്ക് വസ്തുക്കൾ വിൽക്കലാണ് മാർഗം; ഞങ്ങൾക്കോ പശുക്കളാണ് പ്രധാന ഉപജീവനം. ഇങ്ങനെ വ്യാപാരം ഈ മൂന്നു വകകളായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു.
വിദ്യയാ യോ യയാ യുക്തസ് തസ്യ സാ ദൈവതം മഹത് സൈവ പൂജ്യാര്ചനീയാ ച സൈവ തസ്യോപകാരികാ
ഏത് വിദ്യയിലാണോ ഒരാൾക്ക് കഴിവ്, അതാണ് അവന്റെ ദൈവം. അതേ വിദ്യ തന്നെ ആരാധനയും ആദരവും അർഹിക്കുന്നു; അതാണ് അവനു ഉപകാരപ്പെടുന്നതും.
യോ ഽന്യസ്യാഃ ഫലമ് അശ്നന് വൈ പൂജയത്യ് അപരാം നരഃ ഇഹ ച പ്രേത്യ ചൈവാസൌ താത നാപ്നോതി ശോഭനമ്
മറ്റൊരാളുടെ വിദ്യയുടെ ഫലം അനുഭവിച്ച് മറ്റൊരാളെ ആരാധിക്കുന്നവൻ, ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും നല്ല ഫലം നേടുന്നില്ല, പ്രിയപ്പെട്ടവനേ.
പൂജ്യന്താം പ്രഥിതാഃ സീമാഃ സീമാന്തം ച പുനര് വനമ് വനാന്താ ഗിരയഃ സര്വേ സാ ചാസ്മാകം പരാ ഗതിഃ
പ്രശസ്തമായ അതിരുകൾ, അതിരിന്റെ അറ്റം, കാടുകൾ, മലകൾ, എല്ലാ പർവതങ്ങളും — ഇവയെല്ലാം ആദരിക്കപ്പെടട്ടെ; ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ ഉന്നതമായ വഴി.
ഗിരിയജ്ഞസ് ത്വ് അയം തസ്മാദ് ഗോയജ്ഞശ് ച പ്രവര്ത്യതാമ് കിമ് അസ്മാകം മഹേന്ദ്രേണ ഗാവഃ ശൈലാശ് ച ദേവതാഃ
അതിനാൽ മലയാഗവും പശുയാഗവും നടത്തപ്പെടണം. മഹേന്ദ്രനുമായി ഞങ്ങൾക്ക് എന്ത് ബന്ധം? പശുക്കളും മലകളും തന്നെയാണ് ഞങ്ങളുടെ ദൈവങ്ങൾ.
മന്ത്രയജ്ഞപരാ വിപ്രാഃ സീരയജ്ഞാശ് ച കര്ഷകാഃ ഗിരിഗോയജ്ഞശീലാശ് ച വയമ് അദ്രിവനാശ്രയാഃ
ബ്രാഹ്മണർ മന്ത്രയാഗങ്ങളിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു; കർഷകർ അതിരുകളെ ആരാധിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ കാടുകളിലും മലകളിലും താമസിച്ച് മലയും പശുവും ആരാധിക്കുന്നു.
തസ്മാദ് ഗോവര്ധനഃ ശൈലോ ഭവദ്ഭിര് വിവിധാര്ഹണൈഃ അര്ച്യതാം പൂജ്യതാം മേധ്യം പശും ഹത്വാ വിധാനതഃ
അതുകൊണ്ട്, നിങ്ങൾ ഗോവർദ്ധനപർവതത്തെ വിവിധ അർഹമായ വഴികളിൽ ആരാധിക്കുകയും ആദരിക്കുകയും ചെയ്യണം. നിയമപ്രകാരം ശുദ്ധമായ ഒരു മൃഗം ബലിയായി അർപ്പിക്കപ്പെടണം.
സര്വഘോഷസ്യ സംദോഹാ ഗൃഹ്യന്താം മാ വിചാര്യതാമ് ഭോജ്യന്താം തേന വൈ വിപ്രാസ് തഥാന്യേ ചാപി വാഞ്ഛകാഃ
സമസ്ത പശുക്കളുടെയും പാൽ ശേഖരിക്കപ്പെടട്ടെ, സംശയിക്കേണ്ടതില്ല. ബ്രാഹ്മണരും മറ്റ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും അതിൽ നിന്ന് ആസ്വദിക്കട്ടെ.
തമ് അര്ചിതം കൃതേ ഹോമേ ഭോജിതേഷു ദ്വിജാതിഷു ശരത്പുഷ്പകൃതാപീഡാഃ പരിഗച്ഛന്തു ഗോഗണാഃ
അർപ്പണം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, ഹോമം കഴിച്ചപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണർ ഭക്ഷണം കഴിച്ചശേഷം, ശരത്കാല പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച പശുക്കൾ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കട്ടെ.
ഏതന് മമ മതം ഗോപാഃ സംപ്രീത്യാ ക്രിയതേ യദി തതഃ കൃതാ ഭവേത് പ്രീതിര് ഗവാമ് അദ്രേസ് തഥാ മമ
ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം, ഗോപ്പന്മാരേ; സന്തോഷത്തോടെ ഇതു ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, പശുക്കൾക്കും മലക്കും എനിക്കുമാണ് സന്തോഷം ലഭിക്കുക.
ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ നന്ദാദ്യാസ് തേ വ്രജൌകസഃ പ്രീത്യുത്ഫുല്ലമുഖാ വിപ്രാഃ സാധു സാധ്വ് ഇത്യ് അഥാബ്രുവന്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, നന്ദനും മറ്റു വ്രജവാസികളും സന്തോഷത്തിൽ മുഖം വിരിഞ്ഞ് ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'ശ്രേഷ്ഠം, ശ്രേഷ്ഠം.'
ശോഭനം തേ മതം വത്സ യദ് ഏതദ് ഭവതോദിതമ് തത് കരിഷ്യാമ്യ് അഹം സര്വം ഗിരിയജ്ഞഃ പ്രവര്ത്യതാമ്
കുഞ്ഞേ, നീ പറഞ്ഞ ഈ അഭിപ്രായം അത്യന്തം മനോഹരമാണ്. ഞാൻ എല്ലാം ചെയ്യാം; മലയാഗം നടത്തപ്പെടട്ടെ.