നാഗപത്ന്യശ് ച ശതശോ ഹാരിഹാരോപശോഭിതാഃ പ്രകമ്പിതതനൂത്ക്ഷേപചലത്കുണ്ഡലകാന്തയഃ
നൂറുകണക്കിന് പാമ്പ് ഭാര്യമാർ, മനോഹരമായ ആഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞ്, ശരീരം വിറയച്ച്, കാതിലുണ്ടായ കുണ്ഡലങ്ങൾ ആലോലമായി തുളുമ്പി, അവിടെ തിളങ്ങി.
തതഃ പ്രവേഷ്ടിതഃ സര്പൈഃ സ കൃഷ്ണോ ഭോഗബന്ധനൈഃ ദദംശുശ് ചാപി തേ കൃഷ്ണം വിഷജ്വാലാവിലൈര് മുഖൈഃ
അപ്പോൾ പാമ്പുകൾ കൃഷ്ണനെ ചുറ്റി, അവരുടെ പിണഞ്ഞ് പിടിച്ചു, വിഷം പടർന്ന വായുകൾ കൊണ്ട് കുത്തി.
തം തത്ര പതിതം ദൃഷ്ട്വാ നാഗഭോഗനിപീഡിതമ് ഗോപാ വ്രജമ് ഉപാഗത്യ ചുക്രുശുഃ ശോകലാലസാഃ
അവിടെ വീണു, പാമ്പിന്റെ പിണയാൽ കുരുങ്ങിയ കൃഷ്ണനെ കണ്ടു, ദുഃഖത്തിൽ ആകുലരായ ഗോപന്മാർ വ്രജയിലേക്ക് ഓടി, കരയിത്തുടങ്ങി.
ഏഷ കൃഷ്ണോ ഗതോ മോഹമഗ്നോ വൈ കാലിയേ ഹ്രദേ ഭക്ഷ്യതേ സര്പരാജേന തദ് ആഗച്ഛത മാ ചിരമ്
"കൃഷ്ണൻ ബോധംകഴിഞ്ഞ് കാലിയന്റെ കുളത്തിൽ മുങ്ങിക്കിടക്കുന്നു; പാമ്പ് രാജാവു അവനെ തിന്നുന്നു—എല്ലാവരും വേഗം വരൂ, വൈകരുത്!"
ഏതച് ഛ്രുത്വാ തതോ ഗോപാ വജ്രപാതോപമം വചഃ ഗോപ്യശ് ച ത്വരിതാ ജഗ്മുര് യശോദാപ്രമുഖാ ഹ്രദമ്
ഈ ഭയാനകമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, യശോദയെ മുന്നിൽ നിർത്തി, ഗോപന്മാരും സ്ത്രീകളും അതിവേഗം കുളത്തേക്ക് ഓടി.
ഹാ ഹാ ക്വാസാവ് ഇതി ജനോ ഗോപീനാമ് അതിവിഹ്വലഃ യശോദയാ സമം ഭ്രാന്തോ ദ്രുതഃ പ്രസ്ഖലിതോ യയൌ
"ഹാ ഹാ, എവിടെയാണ് അവൻ?" എന്ന് വിളിച്ചു, പ്രത്യേകിച്ച് ഗോപികമാർ, അത്യന്തം വിങ്ങി, യശോദയോടൊപ്പം ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ ഇടറിക്കളഞ്ഞു.
നന്ദഗോപശ് ച ഗോപാശ് ച രാമശ് ചാദ്ഭുതവിക്രമഃ ത്വരിതം യമുനാം ജഗ്മുഃ കൃഷ്ണദര്ശനലാലസാഃ
നന്ദഗോപനും മറ്റു ഗോപന്മാരും അത്ഭുതശക്തിയുള്ള രാമനും കൃഷ്ണനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ വേഗത്തിൽ യമുനയിലേക്ക് പോയി.
ദദൃശുശ് ചാപി തേ തത്ര സര്പരാജവശംഗതമ് നിഷ്പ്രയത്നം കൃതം കൃഷ്ണം സര്പഭോഗേന വേഷ്ടിതമ്
അവിടെ അവർ കൃഷ്ണനെ പാമ്പിന്റെ രാജാവിന്റെ പിടിയിലായി, ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയാതെ പാമ്പിന്റെ ചുറ്റലിൽ കുടുങ്ങി കിടക്കുന്നത് കണ്ടു.
നന്ദഗോപശ് ച നിശ്ചേഷ്ടഃ പശ്യന് പുത്രമുഖം ഭൃശമ് യശോദാ ച മഹാഭാഗാ ബഭൂവ മുനിസത്തമാഃ
നന്ദഗോപൻ മകനുടെ മുഖം നോക്കി നിശ്ചലനായി നിന്നു; മഹാഭാഗ്യമുള്ള യശോദയും അത്യന്തം വിഷമത്തിൽ ആകുലയായി.
ഗോപ്യസ് ത്വ് അന്യാ രുദത്യശ് ച ദദൃശുഃ ശോകകാതരാഃ പ്രോചുശ് ച കേശവം പ്രീത്യാ ഭയകാതരഗദ്ഗദമ്
മറ്റു ഗോപികമാർ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി കേശവനോട് സ്നേഹത്തോടെ, ഭയത്താൽ വിറയുന്ന സ്വരത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
സര്വാ യശോദയാ സാര്ധം വിശാമോ ഽത്ര മഹാഹ്രദേ നാഗരാജസ്യ നോ ഗന്തുമ് അസ്മാകം യുജ്യതേ വ്രജേ
നാം എല്ലാവരും യശോദയോടൊപ്പം ഈ വലിയ കുളത്തിൽ ചാടും; പാമ്പിന്റെ രാജാവ് അനുമതി നൽകാതെ വൃന്ദാവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നത് ഞങ്ങൾക്ക് ഉചിതമല്ല.
ദിവസഃ കോ വിനാ സൂര്യം വിനാ ചന്ദ്രേണ കാ നിശാ വിനാ ദുഗ്ധേന കാ ഗാവോ വിനാ കൃഷ്ണേന കോ വ്രജഃ വിനാകൃതാ ന യാസ്യാമഃ കൃഷ്ണേനാനേന ഗോകുലമ്
സൂര്യനില്ലാതെ ഒരു പകലിന് എന്ത് അർത്ഥം? ചന്ദ്രനില്ലാതെ ഒരു രാത്രിക്ക് എന്ത് മൂല്യം? പാലില്ലാത്ത പശുക്കൾക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? കൃഷ്ണനില്ലാതെ വൃന്ദാവനത്തിന് എന്ത് മഹത്വം? ഇദ്ദേഹമില്ലാതെ നാം ഗോകുലത്തിലേക്ക് മടങ്ങില്ല.
ഇതി ഗോപീവചഃ ശ്രുത്വാ രൌഹിണേയോ മഹാബലഃ ഉവാച ഗോപാന് വിധുരാന് വിലോക്യ സ്തിമിതേക്ഷണഃ
ഗോപികമാരുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹാശക്തനായ രോഹിണിയുടെ മകൻ, ദു:ഖത്തിൽ മൗനമായ ഗോപന്മാരെ നോക്കി സംസാരിച്ചു.
നന്ദം ച ദീനമ് അത്യര്ഥം ന്യസ്തദൃഷ്ടിം സുതാനനേ മൂര്ഛാകുലാം യശോദാം ച കൃഷ്ണമാഹാത്മ്യസംജ്ഞയാ
അവൻ അത്യന്തം വിഷമത്തിൽ മകന്റെ മുഖം നോക്കി നിൽക്കുന്ന നന്ദനെയും, കൃഷ്ണന്റെ മഹത്വം മാത്രം ചിന്തിച്ച് വിഷമത്തിൽ മയങ്ങുന്ന യശോദയെയും കണ്ടു.
കിമ് അയം ദേവദേവേശ ഭാവോ ഽയം മാനുഷസ് ത്വയാ വ്യജ്യതേ സ്വം തമ് ആത്മാനം കിമ് അന്യം ത്വം ന വേത്സി യത്
ദേവദേവനേ, നീ ഈ മനുഷ്യസ്വഭാവം എന്തിനാണ് കാണിക്കുന്നത്? നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം വെളിപ്പെടുത്തൂ; നീ ആരാണെന്ന് അറിയുന്നില്ലേ?
ത്വമ് അസ്യ ജഗതോ നാഭിഃ സുരാണാമ് ഏവ ചാശ്രയഃ കര്താപഹര്താ പാതാ ച ത്രൈലോക്യം ത്വം ത്രയീമയഃ
നീ ഈ ലോകത്തിന്റെ നാഭിയാണ്, ദേവന്മാരുടെ ആശ്രയവും; മൂന്നു ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും സംഹരിക്കുന്നവനും രക്ഷിക്കുന്നവനും നീയാണു്; മൂന്നു വേദങ്ങളുടെയും സാക്ഷാത്കാരമായവനാണ് നീ.
അത്രാവതീര്ണയോഃ കൃഷ്ണ ഗോപാ ഏവ ഹി ബാന്ധവാഃ ഗോപ്യശ് ച സീദതഃ കസ്മാത് ത്വം ബന്ധൂന് സമുപേക്ഷസേ
ഇവിടെ, കൃഷ്ണാ, നീ അവതരിച്ചപ്പോൾ നിന്റെ ബന്ധുക്കൾ ഗോപന്മാരാണ്; ഗോപികമാർ ഇവിടെ ഇരിക്കുന്നു — നീ എന്തിന് നിന്റെ ബന്ധുക്കളെ അവഗണിക്കുന്നു?
ദര്ശിതോ മാനുഷോ ഭാവോ ദര്ശിതം ബാലചേഷ്ടിതമ് തദ് അയം ദമ്യതാം കൃഷ്ണ ദുരാത്മാ ദശനായുധഃ
നീ മനുഷ്യസ്വഭാവവും ബാല്യകൃത്യങ്ങളും കാണിച്ചു; ഇപ്പോൾ ഈ ദുഷ്ടനും കഠിന പല്ലുള്ള പാമ്പിനെ കീഴടക്കണം, കൃഷ്ണാ.
ഇതി സംസ്മാരിതഃ കൃഷ്ണഃ സ്മിതഭിന്നൌഷ്ഠസംപുടഃ ആസ്ഫാല്യ മോചയാമ് ആസ സ്വം ദേഹം ഭോഗബന്ധനാത്
ഇങ്ങനെ ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെട്ട കൃഷ്ണൻ, പുഞ്ചിരിയോടെ അധരങ്ങൾ പിളർന്നുകൊണ്ട്, പാമ്പിന്റെ ചുറ്റലിൽ നിന്ന് തന്റെ ശരീരം മോചിപ്പിച്ചു.
ആനാമ്യ ചാപി ഹസ്താഭ്യാമ് ഉഭാഭ്യാം മധ്യമം ഫണമ് ആരുഹ്യ ഭുഗ്നശിരസഃ പ്രനനര്തോരുവിക്രമഃ
കൃഷ്ണൻ തല താഴ്ത്തി, ഇരുകൈകളും ഉപയോഗിച്ച് പാമ്പിന്റെ നടുവിലെ ഫണയിൽ കയറി, വലിയ ധൈര്യത്തോടെ അതിന്മേൽ നൃത്തം ചെയ്തു.
വ്രണാഃ ഫണേ ഽഭവംസ് തസ്യ കൃഷ്ണസ്യാങ്ഘ്രിവികുട്ടനൈഃ യത്രോന്നതിം ച കുരുതേ നനാമാസ്യ തതഃ ശിരഃ
കൃഷ്ണന്റെ കാലടികൾ കൊണ്ടുള്ള അടികളാൽ പാമ്പിന്റെ ഫണയിൽ മുറിവുകൾ ഉണ്ടായി; അവൻ എവിടെയോ അമർത്തിയാൽ പാമ്പിന്റെ തല താഴ്ന്നു.
മൂര്ഛാമ് ഉപായയൌ ഭ്രാന്ത്യാ നാഗഃ കൃഷ്ണസ്യ കുട്ടനൈഃ ദണ്ഡപാതനിപാതേന വവാമ രുധിരം ബഹു
കൃഷ്ണന്റെ അടികളും ശക്തമായ പ്രഹരവും കൊണ്ട് പാമ്പ് ഭ്രമിച്ചു മയങ്ങി, ധാരാളം രക്തം വായിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വമിച്ചു.
തം നിര്ഭുഗ്നശിരോഗ്രീവമ് ആസ്യപ്രസ്രുതശോണിതമ് വിലോക്യ ശരണം ജഗ്മുസ് തത്പത്ന്യോ മധുസൂദനമ്
തലയും കഴുത്തും താഴ്ത്തി, വായിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകുന്ന അവനെ കണ്ടു, പാമ്പിന്റെ ഭാര്യമാർ മധുസൂദനനോട് അഭയം തേടി സമീപിച്ചു.
ജ്ഞാതോ ഽസി ദേവദേവേശ സര്വേശസ് ത്വമ് അനുത്തമ പരം ജ്യോതിര് അചിന്ത്യം യത് തദംശഃ പരമേശ്വരഃ
ദേവദേവനേ, നീയാണു് സർവ്വലോകാധിപൻ, പരമപ്രകാശം, ആലോചിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ, പരമേശ്വരന്റെ ഒരു അംശം — ഇതെല്ലാം ഞങ്ങൾ അറിയുന്നു.
ന സമര്ഥാഃ സുര സ്തോതും യമ് അനന്യഭവം പ്രഭുമ് സ്വരൂപവര്ണനം തസ്യ കഥം യോഷിത് കരിഷ്യതി
ദേവന്മാര്ക്ക് പോലും മറ്റൊന്നിനും സമാനമല്ലാത്ത ആ പരമേശ്വരനെ സ്തുതിക്കാൻ കഴിയില്ല; പിന്നെ ഒരു സ്ത്രീക്ക് എങ്ങനെ അവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം വിവരിക്കാൻ കഴിയും?
യസ്യാഖിലമഹീവ്യോമജലാഗ്നിപവനാത്മകമ് ബ്രഹ്മാണ്ഡമ് അല്പകാംശാംശഃ സ്തോഷ്യാമസ് തം കഥം വയമ്
ഭൂമി, ആകാശം, ജലം, അഗ്നി, വായു എന്നിവയൊക്കെയും വെറും ചെറിയൊരു ഭാഗം മാത്രമായിരിക്കുന്ന ആ മഹാത്മാവിനെ ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ സ്തുതിക്കും?
തതഃ കുരു ജഗത്സ്വാമിന് പ്രസാദമ് അവസീദതഃ പ്രാണാംസ് ത്യജതി നാഗോ ഽയം ഭര്തൃഭിക്ഷാ പ്രദീയതാമ്
അതിനാൽ, ലോകത്തിന്റെ നാഥാ, ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ പാമ്പിനോട് ദയ കാണിക്കണമേ; ജീവൻ വിട്ടുപോകുന്ന ഈ പാമ്പിന് ഒരു ഭർത്താവിനെ അനുഗ്രഹിക്കണമേ.
ഇത്യ് ഉക്തേ താഭിര് ആശ്വാസ്യ ക്ലാന്തദേഹോ ഽപി പന്നഗഃ പ്രസീദ ദേവദേവേതി പ്രാഹ വാക്യം ശനൈഃ ശനൈഃ
അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദേഹശക്തി കുറഞ്ഞിരുന്ന പാമ്പ് ആശ്വാസംകൊണ്ടു, 'ദേവന്മാരുടെ ദേവാ, ദയവായി കൃപയുണ്ടാക്കണമേ' എന്ന് പതിയെ പതിയെ പറഞ്ഞു.
തവാഷ്ടഗുണമ് ഐശ്വര്യം നാഥ സ്വാഭാവികം പരമ് നിരസ്താതിശയം യസ്യ തസ്യ സ്തോഷ്യാമി കിം ന്വ് അഹമ്
നാഥാ, നിന്റെ എട്ടുവിധ ഐശ്വര്യം സ്വാഭാവികവും അതുല്യവുമാണ്; ഞാൻ എങ്ങനെയാണ് നിന്നെ സ്തുതിക്കാൻ കഴിയുക?
ത്വം പരസ് ത്വം പരസ്യാദ്യഃ പരം ത്വം തത്പരാത്മകമ് പരസ്മാത് പരമോ യസ് ത്വം തസ്യ സ്തോഷ്യാമി കിം ന്വ് അഹമ്
നീ പരമമായവൻ, പരത്തിന്റെയും ആദി, പരത്തിന്റെ സാരവും അതിലുമുയർന്നവനും നീയല്ലേ; അങ്ങനെയുള്ള നിന്നെ ഞാൻ എങ്ങനെ സ്തുതിക്കും?