യദാ യദാ ത്വ് അധര്മസ്യ വൃദ്ധിര് ഭവതി ഭോ ദ്വിജാഃ ധര്മശ് ച ഹ്രാസമ് അഭ്യേതി തദാ ദേവോ ജനാര്ദനഃ
ദ്വിജന്മാരേ, ധർമ്മം ക്ഷയിച്ചു അധർമ്മം വർദ്ധിച്ചപ്പോൾ ഓരോ തവണയും ജനാർദ്ദനൻ ദൈവം—
അവതാരം കരോത്യ് അത്ര ദ്വിധാ കൃത്വാത്മനസ് തനുമ് സാധൂനാം രക്ഷണാര്ഥായ ധര്മസംസ്ഥാപനായ ച
—സ്വന്തം രൂപം രണ്ടായി വിഭജിച്ച്, സത്പുരുഷന്മാരെ രക്ഷിക്കാനും ധർമ്മം നിലനിറുത്താനും ഇവിടെ അവതരിക്കുന്നു.
ദുഷ്ടാനാം നിഗ്രഹാര്ഥായ അന്യേഷാം ച സുരദ്വിഷാമ് പ്രജാനാം രക്ഷണാര്ഥായ ജായതേ ഽസൌ യുഗേ യുഗേ
ദുഷ്ടന്മാരെയും ദേവദ്വേഷികളെയും സംഹരിക്കാനും, സകല ജീവികളെയും രക്ഷിക്കാനുമായി, ഓരോ യുഗത്തിലും അവൻ ജനിക്കുന്നു.
പുരാ കില മഹീ വിപ്രാ ഭൂരിഭാരാവപീഡിതാ ജഗാമ ധരണീ മേരൌ സമാജേ ത്രിദിവൌകസാമ്
പണ്ടൊരിക്കൽ, ഭൂരിഭാരത്തിൽ പീഡിതയായ ഭൂമി, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, സ്വർഗ്ഗവാസികളുടെ സഭയിലേക്ക്, മേരു പർവ്വതത്തിൽ എത്തി.
സബ്രഹ്മകാന് സുരാന് സര്വാന് പ്രണിപത്യാഥ മേദിനീ കഥയാമ് ആസ തത് സര്വം ഖേദാത് കരുണഭാഷിണീ
അവിടെ ബ്രഹ്മാവിനോടും എല്ലാ ദേവന്മാരോടും വിനയപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു, ദു:ഖഭരിതയായി കരുണയോടെ ഭൂമി എല്ലാം വിവരിച്ചു.
അഗ്നിഃ സുവര്ണസ്യ ഗുരുര് ഗവാം സൂര്യോ ഽപരോ ഗുരുഃ മമാപ്യ് അഖിലലോകാനാം വന്ദ്യോ നാരായണോ ഗുരുഃ
അഗ്നി പൊന്നിന്റെ ഗുരുവാണ്, സൂര്യൻ പശുക്കളുടെ മറ്റൊരു ഗുരുവാണ്; എങ്കിൽ എനിക്കും എല്ലായിടത്തുള്ള ലോകങ്ങൾക്കും നാരായണനാണ് ഗുരുവായും ആരാധ്യനുമുള്ളത്.
തത്സാംപ്രതമ് ഇമേ ദൈത്യാഃ കാലനേമിപുരോഗമാഃ മര്ത്യലോകം സമാഗമ്യ ബാധന്തേ ഽഹര്നിശം പ്രജാഃ
ഇപ്പോൾ കാലനെമിയെ മുൻനിരയിൽ നിർത്തി ഈ ദൈത്യർ മനുഷ്യലോകത്ത് എത്തി, പകൽ-രാത്രി ജനങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു.
കാലനേമിര് ഹതോ യോ ഽസൌ വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ ഉഗ്രസേനസുതഃ കംസഃ സംഭൂതഃ സുമഹാസുരഃ
ശക്തനായ വിഷ്ണു കൊല്ലപ്പെട്ട കാലനെമി, ഉഗ്രസേനന്റെ മകനായ കംസനായി ഇപ്പോൾ ജനിച്ചിരിക്കുന്നു; അവൻ അത്യന്തം ഭയങ്കരനായ അസുരനാണ്.
അരിഷ്ടോ ധേനുകഃ കേശീ പ്രലമ്ബോ നരകസ് തഥാ സുന്ദോ ഽസുരസ് തഥാത്യുഗ്രോ ബാണശ് ചാപി ബലേഃ സുതഃ
അരിഷ്ടൻ, ധേനുകൻ, കേശി, പ്രലമ്പൻ, നരകൻ, അത്യുഗ്രനായ സുണ്ടൻ, ബാണൻ എന്ന ബലിയുടെ മകൻ—
തഥാന്യേ ച മഹാവീര്യാ നൃപാണാം ഭവനേഷു യേ സമുത്പന്നാ ദുരാത്മാനസ് താന് ന സംഖ്യാതുമ് ഉത്സഹേ
—ഇതുപോലെ തന്നെ, രാജമന്ദിരങ്ങളിൽ ജനിച്ച അനേകം മഹാശക്തിയുള്ള ദുഷ്ടന്മാരുണ്ട്; അവരെല്ലാം എണ്ണിപ്പറയാൻ എനിക്ക് കഴിയുന്നില്ല.
അക്ഷൌഹിണ്യോ ഹി ബഹുലാ ദിവ്യമൂര്തിധൃതാഃ സുരാഃ മഹാബലാനാം ദൃപ്താനാം ദൈത്യേന്ദ്രാണാം മമോപരി
ദൈവങ്ങൾ ദിവ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് അനേകം അക്ഷൗഹിണികൾ ആയി എന്നെ സഹായിക്കാൻ എത്തിയിട്ടുണ്ട്; എന്നാൽ മഹാബലശാലികളായ ദൈത്യരാജാക്കന്മാർ എനിക്കെതിരെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
തദ്ഭൂരിഭാരപീഡാര്താ ന ശക്നോമ്യ് അമരേശ്വരാഃ വിഭര്തുമ് ആത്മാനമ് അഹമ് ഇതി വിജ്ഞാപയാമി വഃ
അമരേശ്വരന്മാരേ, ഈ ഭൂരിഭാരത്തിൽ പീഡിതയായ ഞാൻ ഇനി സ്വയം താങ്ങാൻ കഴിയുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഇത് അറിയിക്കുന്നു.
ക്രിയതാം തന് മഹാഭാഗാ മമ ഭാരാവതാരണമ് യഥാ രസാതലം നാഹം ഗച്ഛേയമ് അതിവിഹ്വലാ
മഹാഭാഗ്യശാലികളേ, എന്റെ ഭാരമൊഴിക്കാൻ വേണ്ടതെന്തോ അതു ചെയ്യണം; അതില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ അതീവ ദു:ഖത്തിൽ ആഴത്തിൽ പതിച്ചുപോകും.
ഇത്യ് ആകര്ണ്യ ധരാവാക്യമ് അശേഷൈസ് ത്രിദശൈസ് തതഃ ഭുവോ ഭാരാവതാരാര്ഥം ബ്രഹ്മാ പ്രാഹ ച ചോദിതഃ
ഭൂമിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവന്മാർ എല്ലാവരും, ഭൂഭാരമൊഴിക്കാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു; അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവു സംസാരിച്ചു.
യദ് ആഹ വസുധാ സര്വം സത്യമ് ഏതദ് ദിവൌകസഃ അഹം ഭവോ ഭവന്തശ് ച സര്വം നാരായണാത്മകമ്
ഭൂമിയും പറഞ്ഞതെല്ലാം സത്യമാണ്, ദേവന്മാരേ. ഞാനും ഭവനും നിങ്ങളെല്ലാവരും നാരായണന്റെ രൂപങ്ങളാണ്.
വിഭൂതയസ് തു യാസ് തസ്യ താസാമ് ഏവ പരസ്പരമ് ആധിക്യം ന്യൂനതാ ബാധ്യബാധകത്വേന വര്തതേ
അവന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾക്കിടയിൽ പരസ്പരം മേലും താഴെയും ഉണ്ട്; അതിൽ ഒരു രൂപം മറ്റൊന്നിനെ മറികടക്കുകയും കീഴടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
തദ് ആഗച്ഛത ഗച്ഛാമഃ ക്ഷീരാബ്ധേസ് തടമ് ഉത്തമമ് തത്രാരാധ്യ ഹരിം തസ്മൈ സര്വം വിജ്ഞാപയാമ വൈ
നമുക്ക് പാൽക്കടലിന്റെ ഉത്തമ തീരത്തേക്ക് പോകാം; അവിടെ ഹരിയെ ആരാധിച്ച് എല്ലാം തുറന്നു പറയാം.
സര്വദൈവ ജഗത്യര്ഥേ സ സര്വാത്മാ ജഗന്മയഃ സ്വല്പാംശേനാവതീര്യോര്വ്യാം ധര്മസ്യ കുരുതേ സ്ഥിതിമ്
ലോകത്തിന്റെ ഭാവിക്കായി, സകലജീവാത്മാവായ അവൻ, ലോകം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞവൻ, തന്റെ ഒരു ചെറിയ ഭാഗം കൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച് ധർമ്മം സ്ഥാപിക്കുന്നു.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ പ്രയയൌ തത്ര സഹ ദേവൈഃ പിതാമഹഃ സമാഹിതമനാ ഭൂത്വാ തുഷ്ടാവ ഗരുഡധ്വജമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പിതാമഹൻ ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ പോയി; മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി, ഗരുഡധ്വജനെ സ്തുതിച്ചു.
നമോ നമസ് തേ ഽസ്തു സഹസ്രമൂര്തേ സഹസ്രബാഹോ ബഹുവക്ത്രപാദ നമോ നമസ് തേ ജഗതഃ പ്രവൃത്തി വിനാശസംസ്ഥാനപരാപ്രമേയ
സഹസ്രം രൂപങ്ങളുള്ളവാ, സഹസ്രം കൈകളുള്ളവാ, അനേകം മുഖവും കാലുകളും ഉള്ളവാ, ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവം, നാശം, നിലനിൽപ്പ് എന്നിവയിൽ അക്ഷയമായവാ, നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദനം.
സൂക്ഷ്മാതിസൂക്ഷ്മം ച ബൃഹത്പ്രമാണം ഗരീയസാമ് അപ്യ് അതിഗൌരവാത്മന് പ്രധാനബുദ്ധീന്ദ്രിയവാക്പ്രധാന മൂലാപരാത്മന് ഭഗവന് പ്രസീദ
അത്യന്തം സൂക്ഷ്മനും അതിലധികം വലിപ്പമുള്ളവനും, ഏറ്റവും വലിയവരിലും വലിയവനും, പ്രകൃതി, ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, വാക്ക് എന്നിവയുടെ മൂലവും അതീതസ്വരൂപവുമായ ഭഗവാനേ, ദയചെയ്യണം.
ഏഷാ മഹീ ദേവ മഹീപ്രസൂതൈര് മഹാസുരൈഃ പീഡിതശൈലബന്ധാ പരായണം ത്വാം ജഗതാമ് ഉപൈതി ഭാരാവതാരാര്ഥമ് അപാരപാരമ്
ദൈവമേ, ഭൂമിയിൽ ജനിച്ച മഹാസുരന്മാരാൽ പീഡിതയും പർവ്വതങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായ ഈ ഭൂമി, ലോകങ്ങളുടെ പരമാശ്രയനായ നിന്റെ അടുക്കൽ താൻ സഹിക്കാനാവാത്ത ഭാരമൊഴിയാൻ എത്തുന്നു.
ഏതേ വയം വൃത്രരിപുസ് തഥായം നാസത്യദസ്രൌ വരുണസ് തഥൈഷഃ ഇമേ ച രുദ്രാ വസവഃ സസൂര്യാഃ സമീരണാഗ്നിപ്രമുഖാസ് തഥാന്യേ
ഇവിടെ ഞങ്ങളും വൃത്രനെ സംഹരിച്ചവനും, ഇരുവരും, വരുണനും, ഈയാളും, രുദ്രന്മാരും വസുക്കളും സൂര്യനും, വായുവും അഗ്നിയും മറ്റുള്ളവരും ഉണ്ട്.
സുരാഃ സമസ്താഃ സുരനാഥ കാര്യമ് ഏഭിര് മയാ യച് ച തദ് ഈശ സര്വമ് ആജ്ഞാപയാജ്ഞാം പ്രതിപാലയന്തസ് തവൈവ തിഷ്ഠാമ സദാസ്തദോഷാഃ
ദേവന്മാരെല്ലാവരും ദേവനാഥാ, ഈ കാര്യത്തിനായി ഇവിടെ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു; ഞാൻ ചെയ്തതൊക്കെയും, പ്രഭോ, നീ ആജ്ഞാപിക്കണം, നിന്റെ കല്പനയനുസരിച്ച് ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും കുറ്റമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഏവം സംസ്തൂയമാനസ് തു ഭഗവാന് പരമേശ്വരഃ ഉജ്ജഹാരാത്മനഃ കേശൌ സിതകൃഷ്ണൌ ദ്വിജോത്തമാഃ
ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട പരമേശ്വരൻ, മഹാഭാഗവതൻ, തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഒരു വെള്ളയും ഒരു കറുപ്പും ആയ രണ്ട് മുടി എടുത്തു.
ഉവാച ച സുരാന് ഏതൌ മത്കേശൌ വസുധാതലേ അവതീര്യ ഭുവോ ഭാരക്ലേശഹാനിം കരിഷ്യതഃ
അവൻ ദേവന്മാരോടു പറഞ്ഞു: എന്റെ ഈ രണ്ട് മുടികൾ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച് അവളുടെ ഭാരമൂലം ഉണ്ടായ കഷ്ടം നീക്കും.
സുരാശ് ച സകലാഃ സ്വാംശൈര് അവതീര്യ മഹീതലേ കുര്വന്തു യുദ്ധമ് ഉന്മത്തൈഃ പൂര്വോത്പന്നൈര് മഹാസുരൈഃ
ദേവന്മാരെല്ലാവരും തങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങളോടെ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച്, മുമ്പ് ജനിച്ച ഉന്മത്തരായ മഹാസുരന്മാരോടു യുദ്ധം നടത്തണം.
തതഃ ക്ഷയമ് അശേഷാസ് തേ ദൈതേയാ ധരണീതലേ പ്രയാസ്യന്തി ന സംദേഹോ നാനായുധവിചൂര്ണിതാഃ
അപ്പോൾ ഭൂമിയിലെ ആ ദൈത്യന്മാർ ഒറ്റയടിക്ക് നശിക്കും; വിവിധ ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട് തകർന്നുപോകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
വസുദേവസ്യ യാ പത്നീ ദേവകീ ദേവതോപമാ തസ്യാ ഗര്ഭോ ഽഷ്ടമോ ഽയം തു മത്കേശോ ഭവിതാ സുരാഃ
വസുദേവന്റെ ഭാര്യയായ ദേവകി, ദേവതകൾക്ക് സമമായവൾ, അവളുടെ എട്ടാമത്തെ ഗർഭം എന്റെ മുടിയായിരിക്കും, ദേവന്മാരേ.
അവതീര്യ ച തത്രായം കംസം ഘാതയിതാ ഭുവി കാലനേമിസമുദ്ഭൂതമ് ഇത്യ് ഉക്ത്വാന്തര്ദധേ ഹരിഃ
അവിടെ അവൻ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച് കാലനേമിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച കംസനെ സംഹരിക്കും; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഹരി അപ്രത്യക്ഷനായി.