സഹസ്രയുഗപര്യന്തം നാഗപര്യങ്കഗോ വിഭുഃ യോഗനിദ്രാം സമാസ്ഥായ സ്വേ മഹിമ്നി വ്യവസ്ഥിതഃ
അവൻ പാമ്പിന്റെ കിടക്കയിൽ ആയിരം യുഗങ്ങൾ യോഗനിദ്രയിൽ ആഴ്ന്ന് തന്റെ മഹത്വത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.
ത്രൈലോക്യമ് ഉദരേ കൃത്വാ ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് ജനലോകഗതൈഃ സിദ്ധൈഃ സ്തൂയമാനോ മഹര്ഷിഭിഃ
സഞ്ചാരികളും അചഞ്ചലങ്ങളുമായ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും വയറ്റിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി, ജനലോകത്തിലെ സിദ്ധന്മാരും മഹർഷിമാരും അവനെ സ്തുതിച്ചു.
തസ്യ നാഭൌ സമുത്പന്നം പദ്മം ദിക്പത്ത്രമണ്ഡിതമ് മരുത്കിഞ്ജല്കസംയുക്തം ഗൃഹം പൈതാമഹം വരമ്
അവന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ദിശകളിലേക്കു വിരിഞ്ഞ ദളങ്ങളോടും കാറ്റുപോലുള്ള തണ്ടുകളോടും കൂടിയ ഒരു ഉത്തമമായ പിതൃഗൃഹമായ കമലം ഉദിച്ചു.
യത്ര ബ്രഹ്മാ സമുത്പന്നോ ദേവദേവശ് ചതുര്മുഖഃ തദാ കര്ണമലോദ്ഭൂതൌ ദാനവൌ മധുകൈടഭൌ
അവിടെ നാലുമുഖനായ ദേവദേവൻ ബ്രഹ്മാവ് ജനിച്ചു; പിന്നെ അവന്റെ ചെവിയിലെ മാലയിൽ നിന്ന് മധുവും കൈടഭനും ദാനവന്മാരായി ജനിച്ചു.
മഹാബലൌ മഹാവീര്യൌ ബ്രഹ്മാണം ഹന്തുമ് ഉദ്യതൌ ജഘാന തൌ ദുരാധര്ഷൌ ഉത്ഥായ ശയനോദധേഃ
വലിയ ശക്തിയും വീര്യവും ഉള്ള അവർ ബ്രഹ്മാവിനെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചു; എന്നാൽ സമുദ്രശയനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ അവൻ ആ ഇരുവരെയും സംഹരിച്ചു.
ഏവമാദീംസ് തഥൈവാന്യാന് അസംഖ്യാതുമ് ഇഹോത്സഹേ അവതാരോ ഹ്യ് അജസ്യേഹ മാഥുരഃ സാംപ്രതസ് ത്വ് അയമ്
ഇങ്ങനെ അനേകം രൂപങ്ങൾക്കൂടി ജന്മമില്ലാത്തവൻ ഇവിടെ അവതരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ ഈ അവതാരം മഥുരയിൽ ആണ്.
ഇതി സാ സാത്ത്വികീ മൂര്തിര് അവതാരം കരോതി ച പ്രദ്യുമ്നേതി സമാഖ്യാതാ രക്ഷാകര്മണ്യ് അവസ്ഥിതാ
അങ്ങനെ ആ സാത്വിക സ്വഭാവമുള്ള രൂപം പ്രദ്യുമ്നനെന്ന പേരിൽ അവതരിച്ച് രക്ഷയുടെ പ്രവർത്തിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ദേവത്വേ ഽഥ മനുഷ്യത്വേ തിര്യഗ്യോനൌ ച സംസ്ഥിതാ ഗൃഹ്ണാതി തത്സ്വഭാവശ് ച വാസുദേവേച്ഛയാ സദാ
ദേവതകളിൽ ആയാലും, മനുഷ്യരിൽ ആയാലും, മൃഗരൂപത്തിൽ ആയാലും, വാസുദേവന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം ആ അവസ്ഥക്ക് അനുയോജ്യമായ സ്വഭാവം എപ്പോഴും സ്വീകരിക്കുന്നു.
ദദാത്യ് അഭിമതാന് കാമാന് പൂജിതാ സാ ദ്വിജോത്തമാഃ ഏവം മയാ സമാഖ്യാതഃ കൃതകൃത്യോ ഽപി യഃ പ്രഭുഃ മാനുഷത്വം ഗതോ വിഷ്ണുഃ ശൃണുധ്വം ചോത്തരം പുനഃ
ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്വിജന്മാരേ, ആ ദേവിയെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ ആൾക്കാർക്ക് ആഗ്രഹിക്കുന്ന വാഞ്ഛകൾ അവൾ നൽകുന്നു. ഇതുപോലെ തന്നെ, എല്ലാം നേടിയിട്ടും വിഷ്ണു മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു ജനിച്ചുവെന്നത് ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു. ഇനി തുടർകഥ കേൾക്കൂ.
ശൃണുധ്വം മുനിശാര്ദൂലാഃ പ്രവക്ഷ്യാമി സമാസതഃ അവതാരം ഹരേശ് ചാത്ര ഭാരാവതരണേച്ഛയാ
മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. ഭൂഭാരമൊഴിക്കാൻ ഹരിയുടെ അവതാരം ഇവിടെ സംക്ഷിപ്തമായി ഞാൻ പറയാം.
യദാ യദാ ത്വ് അധര്മസ്യ വൃദ്ധിര് ഭവതി ഭോ ദ്വിജാഃ ധര്മശ് ച ഹ്രാസമ് അഭ്യേതി തദാ ദേവോ ജനാര്ദനഃ
ദ്വിജന്മാരേ, ധർമ്മം ക്ഷയിച്ചു അധർമ്മം വർദ്ധിച്ചപ്പോൾ ഓരോ തവണയും ജനാർദ്ദനൻ ദൈവം—
അവതാരം കരോത്യ് അത്ര ദ്വിധാ കൃത്വാത്മനസ് തനുമ് സാധൂനാം രക്ഷണാര്ഥായ ധര്മസംസ്ഥാപനായ ച
—സ്വന്തം രൂപം രണ്ടായി വിഭജിച്ച്, സത്പുരുഷന്മാരെ രക്ഷിക്കാനും ധർമ്മം നിലനിറുത്താനും ഇവിടെ അവതരിക്കുന്നു.
ദുഷ്ടാനാം നിഗ്രഹാര്ഥായ അന്യേഷാം ച സുരദ്വിഷാമ് പ്രജാനാം രക്ഷണാര്ഥായ ജായതേ ഽസൌ യുഗേ യുഗേ
ദുഷ്ടന്മാരെയും ദേവദ്വേഷികളെയും സംഹരിക്കാനും, സകല ജീവികളെയും രക്ഷിക്കാനുമായി, ഓരോ യുഗത്തിലും അവൻ ജനിക്കുന്നു.
പുരാ കില മഹീ വിപ്രാ ഭൂരിഭാരാവപീഡിതാ ജഗാമ ധരണീ മേരൌ സമാജേ ത്രിദിവൌകസാമ്
പണ്ടൊരിക്കൽ, ഭൂരിഭാരത്തിൽ പീഡിതയായ ഭൂമി, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, സ്വർഗ്ഗവാസികളുടെ സഭയിലേക്ക്, മേരു പർവ്വതത്തിൽ എത്തി.
സബ്രഹ്മകാന് സുരാന് സര്വാന് പ്രണിപത്യാഥ മേദിനീ കഥയാമ് ആസ തത് സര്വം ഖേദാത് കരുണഭാഷിണീ
അവിടെ ബ്രഹ്മാവിനോടും എല്ലാ ദേവന്മാരോടും വിനയപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു, ദു:ഖഭരിതയായി കരുണയോടെ ഭൂമി എല്ലാം വിവരിച്ചു.
അഗ്നിഃ സുവര്ണസ്യ ഗുരുര് ഗവാം സൂര്യോ ഽപരോ ഗുരുഃ മമാപ്യ് അഖിലലോകാനാം വന്ദ്യോ നാരായണോ ഗുരുഃ
അഗ്നി പൊന്നിന്റെ ഗുരുവാണ്, സൂര്യൻ പശുക്കളുടെ മറ്റൊരു ഗുരുവാണ്; എങ്കിൽ എനിക്കും എല്ലായിടത്തുള്ള ലോകങ്ങൾക്കും നാരായണനാണ് ഗുരുവായും ആരാധ്യനുമുള്ളത്.
തത്സാംപ്രതമ് ഇമേ ദൈത്യാഃ കാലനേമിപുരോഗമാഃ മര്ത്യലോകം സമാഗമ്യ ബാധന്തേ ഽഹര്നിശം പ്രജാഃ
ഇപ്പോൾ കാലനെമിയെ മുൻനിരയിൽ നിർത്തി ഈ ദൈത്യർ മനുഷ്യലോകത്ത് എത്തി, പകൽ-രാത്രി ജനങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു.
കാലനേമിര് ഹതോ യോ ഽസൌ വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ ഉഗ്രസേനസുതഃ കംസഃ സംഭൂതഃ സുമഹാസുരഃ
ശക്തനായ വിഷ്ണു കൊല്ലപ്പെട്ട കാലനെമി, ഉഗ്രസേനന്റെ മകനായ കംസനായി ഇപ്പോൾ ജനിച്ചിരിക്കുന്നു; അവൻ അത്യന്തം ഭയങ്കരനായ അസുരനാണ്.
അരിഷ്ടോ ധേനുകഃ കേശീ പ്രലമ്ബോ നരകസ് തഥാ സുന്ദോ ഽസുരസ് തഥാത്യുഗ്രോ ബാണശ് ചാപി ബലേഃ സുതഃ
അരിഷ്ടൻ, ധേനുകൻ, കേശി, പ്രലമ്പൻ, നരകൻ, അത്യുഗ്രനായ സുണ്ടൻ, ബാണൻ എന്ന ബലിയുടെ മകൻ—
തഥാന്യേ ച മഹാവീര്യാ നൃപാണാം ഭവനേഷു യേ സമുത്പന്നാ ദുരാത്മാനസ് താന് ന സംഖ്യാതുമ് ഉത്സഹേ
—ഇതുപോലെ തന്നെ, രാജമന്ദിരങ്ങളിൽ ജനിച്ച അനേകം മഹാശക്തിയുള്ള ദുഷ്ടന്മാരുണ്ട്; അവരെല്ലാം എണ്ണിപ്പറയാൻ എനിക്ക് കഴിയുന്നില്ല.
അക്ഷൌഹിണ്യോ ഹി ബഹുലാ ദിവ്യമൂര്തിധൃതാഃ സുരാഃ മഹാബലാനാം ദൃപ്താനാം ദൈത്യേന്ദ്രാണാം മമോപരി
ദൈവങ്ങൾ ദിവ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച് അനേകം അക്ഷൗഹിണികൾ ആയി എന്നെ സഹായിക്കാൻ എത്തിയിട്ടുണ്ട്; എന്നാൽ മഹാബലശാലികളായ ദൈത്യരാജാക്കന്മാർ എനിക്കെതിരെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
തദ്ഭൂരിഭാരപീഡാര്താ ന ശക്നോമ്യ് അമരേശ്വരാഃ വിഭര്തുമ് ആത്മാനമ് അഹമ് ഇതി വിജ്ഞാപയാമി വഃ
അമരേശ്വരന്മാരേ, ഈ ഭൂരിഭാരത്തിൽ പീഡിതയായ ഞാൻ ഇനി സ്വയം താങ്ങാൻ കഴിയുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഇത് അറിയിക്കുന്നു.
ക്രിയതാം തന് മഹാഭാഗാ മമ ഭാരാവതാരണമ് യഥാ രസാതലം നാഹം ഗച്ഛേയമ് അതിവിഹ്വലാ
മഹാഭാഗ്യശാലികളേ, എന്റെ ഭാരമൊഴിക്കാൻ വേണ്ടതെന്തോ അതു ചെയ്യണം; അതില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ അതീവ ദു:ഖത്തിൽ ആഴത്തിൽ പതിച്ചുപോകും.
ഇത്യ് ആകര്ണ്യ ധരാവാക്യമ് അശേഷൈസ് ത്രിദശൈസ് തതഃ ഭുവോ ഭാരാവതാരാര്ഥം ബ്രഹ്മാ പ്രാഹ ച ചോദിതഃ
ഭൂമിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവന്മാർ എല്ലാവരും, ഭൂഭാരമൊഴിക്കാൻ ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു; അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവു സംസാരിച്ചു.
യദ് ആഹ വസുധാ സര്വം സത്യമ് ഏതദ് ദിവൌകസഃ അഹം ഭവോ ഭവന്തശ് ച സര്വം നാരായണാത്മകമ്
ഭൂമിയും പറഞ്ഞതെല്ലാം സത്യമാണ്, ദേവന്മാരേ. ഞാനും ഭവനും നിങ്ങളെല്ലാവരും നാരായണന്റെ രൂപങ്ങളാണ്.
വിഭൂതയസ് തു യാസ് തസ്യ താസാമ് ഏവ പരസ്പരമ് ആധിക്യം ന്യൂനതാ ബാധ്യബാധകത്വേന വര്തതേ
അവന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾക്കിടയിൽ പരസ്പരം മേലും താഴെയും ഉണ്ട്; അതിൽ ഒരു രൂപം മറ്റൊന്നിനെ മറികടക്കുകയും കീഴടക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
തദ് ആഗച്ഛത ഗച്ഛാമഃ ക്ഷീരാബ്ധേസ് തടമ് ഉത്തമമ് തത്രാരാധ്യ ഹരിം തസ്മൈ സര്വം വിജ്ഞാപയാമ വൈ
നമുക്ക് പാൽക്കടലിന്റെ ഉത്തമ തീരത്തേക്ക് പോകാം; അവിടെ ഹരിയെ ആരാധിച്ച് എല്ലാം തുറന്നു പറയാം.
സര്വദൈവ ജഗത്യര്ഥേ സ സര്വാത്മാ ജഗന്മയഃ സ്വല്പാംശേനാവതീര്യോര്വ്യാം ധര്മസ്യ കുരുതേ സ്ഥിതിമ്
ലോകത്തിന്റെ ഭാവിക്കായി, സകലജീവാത്മാവായ അവൻ, ലോകം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞവൻ, തന്റെ ഒരു ചെറിയ ഭാഗം കൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച് ധർമ്മം സ്ഥാപിക്കുന്നു.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ പ്രയയൌ തത്ര സഹ ദേവൈഃ പിതാമഹഃ സമാഹിതമനാ ഭൂത്വാ തുഷ്ടാവ ഗരുഡധ്വജമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പിതാമഹൻ ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ പോയി; മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി, ഗരുഡധ്വജനെ സ്തുതിച്ചു.
നമോ നമസ് തേ ഽസ്തു സഹസ്രമൂര്തേ സഹസ്രബാഹോ ബഹുവക്ത്രപാദ നമോ നമസ് തേ ജഗതഃ പ്രവൃത്തി വിനാശസംസ്ഥാനപരാപ്രമേയ
സഹസ്രം രൂപങ്ങളുള്ളവാ, സഹസ്രം കൈകളുള്ളവാ, അനേകം മുഖവും കാലുകളും ഉള്ളവാ, ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവം, നാശം, നിലനിൽപ്പ് എന്നിവയിൽ അക്ഷയമായവാ, നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദനം.