രജസ് തസ്യാ ഗുണഃ സര്ഗം സാ കരോതി സദൈവ ഹി യാ തൃതീയാ ഹരേര് മൂര്തിഃ പ്രജാപാലനതത്പരാ
അവളിൽ രാജസഗുണം ആണ് പ്രധാനമായത്; അവൾ എപ്പോഴും സൃഷ്ടിയെ നടത്തുന്നു. ഹരിയുടെ ഈ മൂന്നാമത്തെ രൂപം ജീവികളെ സംരക്ഷിക്കാൻ സദാ താൽപര്യപ്പെടുന്നു.
സാ തു ധര്മവ്യവസ്ഥാനം കരോതി നിയതം ഭുവി പ്രോദ്ധതാന് അസുരാന് ഹന്തി ധര്മവ്യുച്ഛിത്തികാരിണഃ
അവൾ ഭൂമിയിൽ ധർമ്മം ഉറപ്പാക്കുന്നു, ധർമ്മം നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന അഹങ്കാരമുള്ള അസുരന്മാരെ അവൾ നശിപ്പിക്കുന്നു.
പാതി ദേവാന് സഗന്ധര്വാന് ധര്മരക്ഷാപരായണാന് യദാ യദാ ച ധര്മസ്യ ഗ്ലാനിഃ സമുപജായതേ
ധർമ്മസംരക്ഷണത്തിൽ അർപ്പിതരായ ദേവന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും അവൾ സംരക്ഷിക്കുന്നു. ധർമ്മം എപ്പോഴൊക്കെയോ ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ,
അഭ്യുത്ഥാനമ് അധര്മസ്യ തദാത്മാനം സൃജത്യ് അസൌ ഭൂത്വാ പുരാ വരാഹേണ തുണ്ഡേനാപോ നിരസ്യ ച
അധർമ്മം ഉയരുമ്പോൾ അവൾ സ്വയം അവതരിക്കുന്നു. മുമ്പ് അവൾ വരാഹരൂപം എടുത്ത് തണ്ടുകൊണ്ട് ജലത്തെ തള്ളിയിരുന്നു.
ഏകയാ ദംഷ്ട്രയോത്ഖാതാ നലിനീവ വസുംധരാ കൃത്വാ നൃസിംഹരൂപം ച ഹിരണ്യകശിപുര് ഹതഃ
ഒരു ദന്തം കൊണ്ട് അവൾ ഭൂമിയെ കമലപോലെ ഉയർത്തി. നരസിംഹരൂപം ധരിച്ച് അവൾ ഹിരണ്യകശിപുവിനെ സംഹരിച്ചു.
വിപ്രചിത്തിമുഖാശ് ചാന്യേ ദാനവാ വിനിപാതിതാഃ വാമനം രൂപമ് ആസ്ഥായ ബലിം സംയമ്യ മായയാ
വിപ്രചിത്തി മുതലായ മറ്റു ദാനവന്മാരെയും അവൾ നശിപ്പിച്ചു; വാമനരൂപം സ്വീകരിച്ച് മായയാൽ ബലിയെ കീഴടക്കി.
ത്രൈലോക്യം ക്രാന്തവാന് ഏവ വിനിര്ജിത്യ ദിതേഃ സുതാന് ഭൃഗോര് വംശേ സമുത്പന്നോ ജാമദഗ്ന്യഃ പ്രതാപവാന്
ദിതിയുടെ പുത്രന്മാരെ ജയിച്ച് അവൾ മൂന്നു ലോകവും സഞ്ചരിച്ചു; ഭൃഗുവിന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച് ജമദഗ്നിയുടെ മഹാപുത്രനായി.
ജഘാന ക്ഷത്രിയാന് രാമഃ പിതുര് വധമ് അനുസ്മരന് തഥാത്രിതനയോ ഭൂത്വാ ദത്താത്രേയഃ പ്രതാപവാന്
പിതാവിന്റെ വധം ഓർത്ത് രാമൻ ക്ഷത്രിയരെ സംഹരിച്ചു; അതുപോലെ അത്രിയുടെ പുത്രനായി പ്രഭാപൂർണ്ണനായ ദത്താത്രേയൻ അവതരിച്ചു.
യോഗമ് അഷ്ടാങ്ഗമ് ആചഖ്യാവ് അലര്കായ മഹാത്മനേ രാമോ ദാശരഥിര് ഭൂത്വാ സ തു ദേവഃ പ്രതാപവാന്
അഷ്ടാംഗയോഗം മഹാത്മാവായ അലർക്കനു പഠിപ്പിച്ചു; ദശരഥന്റെ പുത്രനായി ദൈവം രാമനായി അവതരിച്ചു.
ജഘാന രാവണം സംഖ്യേ ത്രൈലോക്യസ്യ ഭയംകരമ് യദാ ചൈകാര്ണവേ സുപ്തോ ദേവദേവോ ജഗത്പതിഃ
മൂന്നു ലോകത്തെയും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രാവണനെ യുദ്ധത്തിൽ അവൻ സംഹരിച്ചു; ഏകസമുദ്രത്തിൽ ദേവദേവൻ, ലോകനാഥൻ, വിശ്രമിച്ചപ്പോൾ,
സഹസ്രയുഗപര്യന്തം നാഗപര്യങ്കഗോ വിഭുഃ യോഗനിദ്രാം സമാസ്ഥായ സ്വേ മഹിമ്നി വ്യവസ്ഥിതഃ
അവൻ പാമ്പിന്റെ കിടക്കയിൽ ആയിരം യുഗങ്ങൾ യോഗനിദ്രയിൽ ആഴ്ന്ന് തന്റെ മഹത്വത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.
ത്രൈലോക്യമ് ഉദരേ കൃത്വാ ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് ജനലോകഗതൈഃ സിദ്ധൈഃ സ്തൂയമാനോ മഹര്ഷിഭിഃ
സഞ്ചാരികളും അചഞ്ചലങ്ങളുമായ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും വയറ്റിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി, ജനലോകത്തിലെ സിദ്ധന്മാരും മഹർഷിമാരും അവനെ സ്തുതിച്ചു.
തസ്യ നാഭൌ സമുത്പന്നം പദ്മം ദിക്പത്ത്രമണ്ഡിതമ് മരുത്കിഞ്ജല്കസംയുക്തം ഗൃഹം പൈതാമഹം വരമ്
അവന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ദിശകളിലേക്കു വിരിഞ്ഞ ദളങ്ങളോടും കാറ്റുപോലുള്ള തണ്ടുകളോടും കൂടിയ ഒരു ഉത്തമമായ പിതൃഗൃഹമായ കമലം ഉദിച്ചു.
യത്ര ബ്രഹ്മാ സമുത്പന്നോ ദേവദേവശ് ചതുര്മുഖഃ തദാ കര്ണമലോദ്ഭൂതൌ ദാനവൌ മധുകൈടഭൌ
അവിടെ നാലുമുഖനായ ദേവദേവൻ ബ്രഹ്മാവ് ജനിച്ചു; പിന്നെ അവന്റെ ചെവിയിലെ മാലയിൽ നിന്ന് മധുവും കൈടഭനും ദാനവന്മാരായി ജനിച്ചു.
മഹാബലൌ മഹാവീര്യൌ ബ്രഹ്മാണം ഹന്തുമ് ഉദ്യതൌ ജഘാന തൌ ദുരാധര്ഷൌ ഉത്ഥായ ശയനോദധേഃ
വലിയ ശക്തിയും വീര്യവും ഉള്ള അവർ ബ്രഹ്മാവിനെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചു; എന്നാൽ സമുദ്രശയനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ അവൻ ആ ഇരുവരെയും സംഹരിച്ചു.
ഏവമാദീംസ് തഥൈവാന്യാന് അസംഖ്യാതുമ് ഇഹോത്സഹേ അവതാരോ ഹ്യ് അജസ്യേഹ മാഥുരഃ സാംപ്രതസ് ത്വ് അയമ്
ഇങ്ങനെ അനേകം രൂപങ്ങൾക്കൂടി ജന്മമില്ലാത്തവൻ ഇവിടെ അവതരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ ഈ അവതാരം മഥുരയിൽ ആണ്.
ഇതി സാ സാത്ത്വികീ മൂര്തിര് അവതാരം കരോതി ച പ്രദ്യുമ്നേതി സമാഖ്യാതാ രക്ഷാകര്മണ്യ് അവസ്ഥിതാ
അങ്ങനെ ആ സാത്വിക സ്വഭാവമുള്ള രൂപം പ്രദ്യുമ്നനെന്ന പേരിൽ അവതരിച്ച് രക്ഷയുടെ പ്രവർത്തിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ദേവത്വേ ഽഥ മനുഷ്യത്വേ തിര്യഗ്യോനൌ ച സംസ്ഥിതാ ഗൃഹ്ണാതി തത്സ്വഭാവശ് ച വാസുദേവേച്ഛയാ സദാ
ദേവതകളിൽ ആയാലും, മനുഷ്യരിൽ ആയാലും, മൃഗരൂപത്തിൽ ആയാലും, വാസുദേവന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം ആ അവസ്ഥക്ക് അനുയോജ്യമായ സ്വഭാവം എപ്പോഴും സ്വീകരിക്കുന്നു.
ദദാത്യ് അഭിമതാന് കാമാന് പൂജിതാ സാ ദ്വിജോത്തമാഃ ഏവം മയാ സമാഖ്യാതഃ കൃതകൃത്യോ ഽപി യഃ പ്രഭുഃ മാനുഷത്വം ഗതോ വിഷ്ണുഃ ശൃണുധ്വം ചോത്തരം പുനഃ
ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്വിജന്മാരേ, ആ ദേവിയെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ ആൾക്കാർക്ക് ആഗ്രഹിക്കുന്ന വാഞ്ഛകൾ അവൾ നൽകുന്നു. ഇതുപോലെ തന്നെ, എല്ലാം നേടിയിട്ടും വിഷ്ണു മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു ജനിച്ചുവെന്നത് ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു. ഇനി തുടർകഥ കേൾക്കൂ.
ശൃണുധ്വം മുനിശാര്ദൂലാഃ പ്രവക്ഷ്യാമി സമാസതഃ അവതാരം ഹരേശ് ചാത്ര ഭാരാവതരണേച്ഛയാ
മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. ഭൂഭാരമൊഴിക്കാൻ ഹരിയുടെ അവതാരം ഇവിടെ സംക്ഷിപ്തമായി ഞാൻ പറയാം.
യദാ യദാ ത്വ് അധര്മസ്യ വൃദ്ധിര് ഭവതി ഭോ ദ്വിജാഃ ധര്മശ് ച ഹ്രാസമ് അഭ്യേതി തദാ ദേവോ ജനാര്ദനഃ
ദ്വിജന്മാരേ, ധർമ്മം ക്ഷയിച്ചു അധർമ്മം വർദ്ധിച്ചപ്പോൾ ഓരോ തവണയും ജനാർദ്ദനൻ ദൈവം—
അവതാരം കരോത്യ് അത്ര ദ്വിധാ കൃത്വാത്മനസ് തനുമ് സാധൂനാം രക്ഷണാര്ഥായ ധര്മസംസ്ഥാപനായ ച
—സ്വന്തം രൂപം രണ്ടായി വിഭജിച്ച്, സത്പുരുഷന്മാരെ രക്ഷിക്കാനും ധർമ്മം നിലനിറുത്താനും ഇവിടെ അവതരിക്കുന്നു.
ദുഷ്ടാനാം നിഗ്രഹാര്ഥായ അന്യേഷാം ച സുരദ്വിഷാമ് പ്രജാനാം രക്ഷണാര്ഥായ ജായതേ ഽസൌ യുഗേ യുഗേ
ദുഷ്ടന്മാരെയും ദേവദ്വേഷികളെയും സംഹരിക്കാനും, സകല ജീവികളെയും രക്ഷിക്കാനുമായി, ഓരോ യുഗത്തിലും അവൻ ജനിക്കുന്നു.
പുരാ കില മഹീ വിപ്രാ ഭൂരിഭാരാവപീഡിതാ ജഗാമ ധരണീ മേരൌ സമാജേ ത്രിദിവൌകസാമ്
പണ്ടൊരിക്കൽ, ഭൂരിഭാരത്തിൽ പീഡിതയായ ഭൂമി, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, സ്വർഗ്ഗവാസികളുടെ സഭയിലേക്ക്, മേരു പർവ്വതത്തിൽ എത്തി.
സബ്രഹ്മകാന് സുരാന് സര്വാന് പ്രണിപത്യാഥ മേദിനീ കഥയാമ് ആസ തത് സര്വം ഖേദാത് കരുണഭാഷിണീ
അവിടെ ബ്രഹ്മാവിനോടും എല്ലാ ദേവന്മാരോടും വിനയപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു, ദു:ഖഭരിതയായി കരുണയോടെ ഭൂമി എല്ലാം വിവരിച്ചു.
അഗ്നിഃ സുവര്ണസ്യ ഗുരുര് ഗവാം സൂര്യോ ഽപരോ ഗുരുഃ മമാപ്യ് അഖിലലോകാനാം വന്ദ്യോ നാരായണോ ഗുരുഃ
അഗ്നി പൊന്നിന്റെ ഗുരുവാണ്, സൂര്യൻ പശുക്കളുടെ മറ്റൊരു ഗുരുവാണ്; എങ്കിൽ എനിക്കും എല്ലായിടത്തുള്ള ലോകങ്ങൾക്കും നാരായണനാണ് ഗുരുവായും ആരാധ്യനുമുള്ളത്.
തത്സാംപ്രതമ് ഇമേ ദൈത്യാഃ കാലനേമിപുരോഗമാഃ മര്ത്യലോകം സമാഗമ്യ ബാധന്തേ ഽഹര്നിശം പ്രജാഃ
ഇപ്പോൾ കാലനെമിയെ മുൻനിരയിൽ നിർത്തി ഈ ദൈത്യർ മനുഷ്യലോകത്ത് എത്തി, പകൽ-രാത്രി ജനങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു.
കാലനേമിര് ഹതോ യോ ഽസൌ വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ ഉഗ്രസേനസുതഃ കംസഃ സംഭൂതഃ സുമഹാസുരഃ
ശക്തനായ വിഷ്ണു കൊല്ലപ്പെട്ട കാലനെമി, ഉഗ്രസേനന്റെ മകനായ കംസനായി ഇപ്പോൾ ജനിച്ചിരിക്കുന്നു; അവൻ അത്യന്തം ഭയങ്കരനായ അസുരനാണ്.
അരിഷ്ടോ ധേനുകഃ കേശീ പ്രലമ്ബോ നരകസ് തഥാ സുന്ദോ ഽസുരസ് തഥാത്യുഗ്രോ ബാണശ് ചാപി ബലേഃ സുതഃ
അരിഷ്ടൻ, ധേനുകൻ, കേശി, പ്രലമ്പൻ, നരകൻ, അത്യുഗ്രനായ സുണ്ടൻ, ബാണൻ എന്ന ബലിയുടെ മകൻ—
തഥാന്യേ ച മഹാവീര്യാ നൃപാണാം ഭവനേഷു യേ സമുത്പന്നാ ദുരാത്മാനസ് താന് ന സംഖ്യാതുമ് ഉത്സഹേ
—ഇതുപോലെ തന്നെ, രാജമന്ദിരങ്ങളിൽ ജനിച്ച അനേകം മഹാശക്തിയുള്ള ദുഷ്ടന്മാരുണ്ട്; അവരെല്ലാം എണ്ണിപ്പറയാൻ എനിക്ക് കഴിയുന്നില്ല.