ഗാര്ഹപത്യേന വിധിനാ അന്വാഹാര്യേണ കര്മണാ അഗ്നിമ് ആഹവനീയം ച വേദം ദീക്ഷാം സമിദ് ധ്രുവമ്
ഗാര്ഹപത്യാഗ്നിയുടെ കര്മ്മവും, അവാഹനീയാഗ്നിയുടെ കര്മ്മവും അനുസരിച്ച്, അഗ്നിയെ, വേദത്തെ, ദീക്ഷയെ, സമിതിനെ സ്ഥിരമായി സ്ഥാപിച്ചു.
പ്രോക്ഷണീയം സ്രുവം ചൈവ ആവഭൃഥ്യം തഥൈവ ച അവാക്പാണിസ് തു യശ് ചക്രേ ഹവ്യഭാഗഭുജസ് തഥാ
പ്രോക്ഷണപാത്രം, സ്രുവം, ആവഭൃഥം എന്നിവയും, കൈ താഴേക്ക് തിരിച്ച് ഹവ്യഭാഗം സ്വീകരിക്കുന്നവരെയും അവന് സൃഷ്ടിച്ചു.
ഹവ്യാദാംശ് ച സുരാംശ് ചക്രേ കവ്യാദാംശ് ച പിതൄന് അഥ ഭോഗാര്ഥേ യജ്ഞവിധിനാ ഽയോജയദ് യജ്ഞകര്മണി
ദേവന്മാരെ ഹവ്യങ്ങള് സ്വീകരിക്കുന്നവരാക്കി, പിതൃകളെ കാവ്യങ്ങള് സ്വീകരിക്കുന്നവരാക്കി, അനുഭവത്തിനായി യജ്ഞവിധിയനുസരിച്ച് അവരെ യജ്ഞത്തില് ഏര്പ്പെടുത്തി.
പാത്രാണി ദക്ഷിണാം ദീക്ഷാം ചരൂംശ് ചോലൂഖലാനി ച യൂപം സമിത് സ്രുവം സോമം പവിത്രാന് പരിധീന് അപി
പാത്രങ്ങള്, ദക്ഷിണ, ദീക്ഷ, ചരൂ, ഉലൂഖലം, യൂപം, സമിത്, സ്രുവം, സോമം, ശുദ്ധീകരണങ്ങള്, പരിധികള് എന്നിവയും അവന് സൃഷ്ടിച്ചു.
യജ്ഞിയാനി ച ദ്രവ്യാണി ചമസാംശ് ച തഥാപരാന് സദസ്യാന് യജമാനാംശ് ച മേധാദീംശ് ച ക്രതൂത്തമാന്
യജ്ഞസാമഗ്രികള്, വിവിധ കമസുകള്, സഹായി പുരോഹിതന്മാര്, യജമാനന്മാര്, മേധാദി ഉന്നത യാഗങ്ങള് എന്നിവയും അവന് സൃഷ്ടിച്ചു.
വിബഭാജ പുരാ യസ് തു പാരമേഷ്ഠ്യേന കര്മണാ യുഗാനുരൂപം യഃ കൃത്വാ ലോകാന് അനുപരാക്രമാത്
പുരാതനകാലത്ത് പരമോന്നത കര്മ്മംകൊണ്ട്, യുക്തിയനുസരിച്ച് യുക്തികള്ക്ക് അനുയോജ്യമായി ലോകങ്ങളെ വിഭജിച്ച് സൃഷ്ടിച്ചത് അവനാണ്.
ക്ഷണാ നിമേഷാഃ കാഷ്ഠാശ് ച കലാസ് ത്രൈകാല്യമ് ഏവ ച മുഹൂര്താസ് തിഥയോ മാസാ ദിനം സംവത്സരസ് തഥാ
ക്ഷണം, നിമിഷം, കഷ്ടം, കാലാവധി, ത്രികാലം, മുഹൂര്ത്തം, തിഥി, മാസം, ദിവസം, വര്ഷം എന്നിവയും അവന് നിര്മ്മിച്ചു.
ഋതവഃ കാലയോഗാശ് ച പ്രമാണം ത്രിവിധം ത്രിഷു ആയുഃക്ഷേത്രാണ്യ് ഉപചയോ ലക്ഷണം രൂപസൌഷ്ഠവമ്
ഋതുക്കള്, കാലയോഗങ്ങള്, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെയും ത്രിവിധ അളവ്, ആയുര്ഭൂമി, വര്ദ്ധന, ലക്ഷണങ്ങള്, രൂപസൗന്ദര്യം എന്നിവയും സൃഷ്ടിച്ചു.
ത്രയോ ലോകാസ് ത്രയോ ദേവാസ് ത്രൈവിദ്യം പാവകാസ് ത്രയഃ ത്രൈകാല്യം ത്രീണി കര്മാണി ത്രയോ വര്ണാസ് ത്രയോ ഗുണാഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങള്, മൂന്നു ദേവന്മാര്, ത്രിവേദം, മൂന്നു അഗ്നികള്, ത്രികാലം, മൂന്നു കര്മ്മങ്ങള്, മൂന്നു വര്ണങ്ങള്, മൂന്നു ഗുണങ്ങള് എന്നിവയും അവന് സൃഷ്ടിച്ചു.
സൃഷ്ടാ ലോകാഃ പുരാ സര്വേ യേനാനന്തേന കര്മണാ സര്വഭൂതഗതഃ സ്രഷ്ടാ സര്വഭൂതഗുണാത്മകഃ
അനന്തമായ കര്മ്മങ്ങളാല് എല്ലായിടത്തും ഉള്ളവനെ, എല്ലാ ഭൂതങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങള് ഉള്ക്കൊള്ളുന്ന സ്രഷ്ടാവിനെ, പുരാതനകാലത്ത് ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചത് അവനാണ്.
നൃണാമ് ഇന്ദ്രിയപൂര്വേണ യോഗേന രമതേ ച യഃ ഗതാഗതാഭ്യാം യോഗേന യ ഏവ വിധിര് ഈശ്വരഃ
മനുഷ്യരുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങള് മുഖേന യോഗത്തിലൂടെ ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നവനും, വരവും പോകലുമായി ബന്ധപ്പെട്ട യോഗത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നവനും, നിയമവും ഈശ്വരനുമാണ്.
യോ ഗതിര് ധര്മയുക്താനാമ് അഗതിഃ പാപകര്മണാമ് ചാതുര്വര്ണ്യസ്യ പ്രഭവശ് ചാതുര്വര്ണ്യസ്യ രക്ഷിതാ
ധര്മ്മമുള്ളവര്ക്ക് മാര്ഗ്ഗമായവനും, പാപകര്മ്മികള്ക്ക് മാര്ഗ്ഗരഹിതനുമാണ്. നാലു വര്ണ്ണങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും, അവയുടെ രക്ഷകനുമാണ്.
ചാതുര്വിദ്യസ്യ യോ വേത്താ ചാതുരാശ്രമ്യസംശ്രയഃ ദിഗന്തരം നഭോ ഭൂമിര് വായുര് വാപി വിഭാവസുഃ
നാല് വിധങ്ങളിലുള്ള ജ്ഞാനം അറിയുന്നവനും, നാല് ആശ്രമങ്ങളില് അഭയം പ്രാപിക്കുന്നവനും, ദിശകളും, ആകാശവും, ഭൂമിയും, വായുവും, അഗ്നിയും അവനാണ്.
ചന്ദ്രസൂര്യമയം ജ്യോതിര് യുഗേശഃ ക്ഷണദാചരഃ യഃ പരം ശ്രൂയതേ ജ്യോതിര് യഃ പരം ശ്രൂയതേ തപഃ
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ചേര്ന്ന പ്രകാശം, കാലങ്ങളുടെ അധിപന്, രാത്രിയില് സഞ്ചരിക്കുന്നവന്, പരമപ്രകാശം എന്നും, പരമതപം എന്നും കേള്ക്കപ്പെടുന്നവനാണ് അവന്.
യം പരം പ്രാഹുര് അപരം യഃ പരഃ പരമാത്മവാന് ആദിത്യാനാം തു യോ ദേവോ യശ് ച ദൈത്യാന്തകോ വിഭുഃ
അവനെ ചിലര് പരമന് എന്നു വിളിക്കുന്നു, മറ്റുചിലര് അപരന് എന്നു പറയുന്നു. അവന് പരമാത്മാവാണ്. ആദിത്യന്മാരില് ദൈവം, ദൈത്യന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവന്, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവന്.
യുഗാന്തേഷ്വ് അന്തകോ യശ് ച യശ് ച ലോകാന്തകാന്തകഃ സേതുര് യോ ലോകസേതൂനാം മേധ്യോ യോ മേധ്യകര്മണാമ്
യുഗങ്ങളുടെ അവസാനം എല്ലാം അവസാനിപ്പിക്കുന്നവന്, ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവരെ തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നവന്, ലോകങ്ങളുടെ പാലങ്ങളിലൊന്നായ പാലം, വിശുദ്ധ കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുന്നവരില് ഏറ്റവും വിശുദ്ധന്.
വേദ്യോ യോ വേദവിദുഷാം പ്രഭുര് യഃ പ്രഭവാത്മനാമ് സോമഭൂതശ് ച സൌമ്യാനാമ് അഗ്നിഭൂതോ ഽഗ്നിവര്ചസാമ്
വേദം അറിയുന്നവരാല് അറിയപ്പെടേണ്ടവന്, സൃഷ്ടിയുടെ അധിപന്, സൗമ്യന്മാരില് സോമസ്വരൂപന്, അഗ്നിയുടെ തേജസ്സുള്ളവരില് അഗ്നിസ്വരൂപന്.
യഃ ശക്രാണാമ് ഈശഭൂതസ് തപോഭൂതസ് തപസ്വിനാമ് വിനയോ നയവൃത്തീനാം തേജസ് തേജസ്വിനാമ് അപി
ഇന്ദ്രന്മാരില് പ്രഭു, തപസ്സുകാരില് തപസ്സിന്റെ സാരാംശം, ശാന്തരില് വിനയം, തേജസ്സുള്ളവരില് തേജസ്.
വിഗ്രഹോ വിഗ്രഹാര്ഹാണാം ഗതിര് ഗതിമതാമ് അപി ആകാശപ്രഭവോ വായുര് വായോഃ പ്രാണാദ് ധുതാശനഃ
രൂപം പ്രാപ്തരില് അവന് തന്നെ രൂപം, ലക്ഷ്യമുള്ളവരില് ലക്ഷ്യം, ആകാശത്തില് നിന്നുള്ള വായു, വായുവില് നിന്നുള്ള പ്രാണന്, പ്രാണനില് നിന്നുള്ള ഹോമാഗ്നി.
ദിവോ ഹുതാശനഃ പ്രാണഃ പ്രാണോ ഽഗ്നിര് മധുസൂദനഃ രസാച് ഛോണിതസംഭൂതിഃ ശോണിതാന് മാംസമ് ഉച്യതേ
സ്വര്ഗത്തില് ഹോമാഗ്നിയായി, പ്രാണനായി അഗ്നിയായി, മധുസൂദനനായി, സാരത്തില് നിന്ന് രക്തം, രക്തത്തില് നിന്ന് മാംസം ഉണ്ടാകുന്നു.
മാംസാത് തു മേദസോ ജന്മ മേദസോ ഽസ്ഥി നിരുച്യതേ അസ്ഥ്നോ മജ്ജാ സമഭവന് മജ്ജാതഃ ശുക്രസംഭവഃ
മാംസത്തില് നിന്ന് മെദസ്സും, മെദസ്സില് നിന്ന് അസ്ഥിയും, അസ്ഥിയില് നിന്ന് മജ്ജയും, മജ്ജയില് നിന്ന് വീര്യവും ജനിക്കുന്നു.
ശുക്രാദ് ഗര്ഭഃ സമഭവദ് രസമൂലേന കര്മണാ തത്രാപാം പ്രഥമോ ഭാഗഃ സ സൌമ്യോ രാശിര് ഉച്യതേ
വീര്യത്തില് നിന്ന് ഗര്ഭം രൂപപ്പെടുന്നു, സാരമായ കര്മ്മഫലത്താല്. അതില് ആദ്യം ജലത്തിന്റെ ഭാഗം സൗമ്യരാശി എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ഗര്ഭോഷ്മസംഭവോ ജ്ഞേയോ ദ്വിതീയോ രാശിര് ഉച്യതേ ശുക്രം സോമാത്മകം വിദ്യാദ് ആര്തവം പാവകാത്മകമ്
ഗര്ഭത്തിന്റെ ഉഷ്ണത്തില് നിന്ന് രണ്ടാമത്തെ രാശി ഉത്ഭവിക്കുന്നു. വീര്യം സോമസ്വഭാവമുള്ളതും, ആര്ത്തവം അഗ്നിസ്വഭാവമുള്ളതുമാണ്.
ഭാവാ രസാനുഗാശ് ചൈഷാം ബീജേ ച ശശിപാവകൌ കഫവര്ഗേ ഭവേച് ഛുക്രം പിത്തവര്ഗേ ച ശോണിതമ്
ഇവയുടെ ഗുണങ്ങള് സാരത്തെ അനുഗമിക്കുന്നു. വിത്തില് ചന്ദ്രനും അഗ്നിയും നിലകൊള്ളുന്നു. കഫം കൂടുതലുള്ളവരില് വീര്യവും, പിത്തം കൂടുതലുള്ളവരില് രക്തവും.
കഫസ്യ ഹൃദയം സ്ഥാനം നാഭ്യാം പിത്തം പ്രതിഷ്ഠിതമ് ദേഹസ്യ മധ്യേ ഹൃദയം സ്ഥാനം തന് മനസഃ സ്മൃതമ്
കഫത്തിന്റെ സ്ഥാനം ഹൃദയമാണ്, പിത്തം നാഭിയില് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ശരീരത്തിന്റെ നടുവിലുള്ള ഹൃദയം മനസ്സിന്റെ ആസനമായാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.
നാഭികോഷ്ഠാന്തരം യത് തു തത്ര ദേവോ ഹുതാശനഃ മനഃ പ്രജാപതിര് ജ്ഞേയഃ കഫഃ സോമോ വിഭാവ്യതേ
നാഭിക്കും അകത്തുള്ള ഗുഹയ്ക്കുമിടയിലെ സ്ഥലത്ത് ദേവനായ അഗ്നി വസിക്കുന്നു. മനസ്സ് പ്രജാപതിയായി അറിയപ്പെടുന്നു, കഫം ചന്ദ്രനായി പ്രകടമാകുന്നു.
പിത്തമ് അഗ്നിഃ സ്മൃതം ത്വ് ഏവമ് അഗ്നിസോമാത്മകം ജഗത് ഏവം പ്രവര്തിതേ ഗര്ഭേ വര്ധിതേ ഽര്ബുദസംനിഭേ
പിത്തം അഗ്നിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ ലോകം അഗ്നിയും ചന്ദ്രനും ആയ സ്വഭാവമുള്ളതാണ്. അങ്ങനെ ഗര്ഭം വളര്ന്ന് ഒരു കട്ടയുടെ രൂപം എടുക്കുന്നു.
വായുഃ പ്രവേശം സംചക്രേ സംഗതഃ പരമാത്മനഃ സ പഞ്ചധാ ശരീരസ്ഥോ ഭിദ്യതേ വര്തതേ പുനഃ
വായു പരമാത്മാവുമായി ഒന്നിച്ച് അകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. അത് ശരീരത്തില് അഞ്ചായി വിഭജിച്ച് പ്രവര്ത്തിക്കുന്നു.
പ്രാണാപാനൌ സമാനശ് ച ഉദാനോ വ്യാന ഏവ ച പ്രാണോ ഽസ്യ പരമാത്മാനം വര്ധയന് പരിവര്തതേ
പ്രാണന്, അപാനന്, സമാനന്, ഉദാനന്, വ്യാനന് എന്നിവയാണു്. പ്രാണന് അവനിലെ പരമാത്മാവിനെ പോഷിപ്പിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
അപാനഃ പശ്ചിമം കായമ് ഉദാനോ ഽര്ധം ശരീരിണഃ വ്യാനസ് തു വ്യാപ്യതേ യേന സമാനഃ സംനിവര്തതേ
അപാനന് പിന്ഭാഗത്തെ ശരീരഭാഗം നിയന്ത്രിക്കുന്നു, ഉദാനന് മുകളിലത്തെ ഭാഗം. വ്യാനന് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിക്കുന്നു, സമാനന് സമത്വം കൊണ്ടുവരുന്നു.