ഉമാ ലോകത്രയേശാനാ മാതാ ച ജഗതോ ഹിതാ ശാന്താ ശ്രുതിര് ഇതി ഖ്യാതാ ഭുക്തിമുക്തിപ്രദായിനീ
ഉമ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെയും ഇശ്വരി, ലോകത്തിന്റെ മാതാവും ഹിതവും, ശാന്തയും ശ്രുതിയായി പ്രശസ്തയും ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവളുമാണ്.
തന് മാതുര് വചനം ശ്രുത്വാ ഗജവക്ത്രോ ഽഭ്യഭാഷത
അമ്മയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു ഗജമുഖൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
കിം കൃത്യം ശാധി മാം മാതസ് തത്കര്താഹമ് അസംശയമ്
എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് എന്നെ പഠിപ്പിക്കണം അമ്മേ; ഞാൻ നിർബന്ധമായി അതു ചെയ്യാം.
ഉമാ സുതമ് ഉവാചേദം മഹേശ്വരജടാസ്ഥിതാ ത്വയാവതാര്യതാം ഗങ്ഗാ സത്യമ് ഈശപ്രിയാ സതീ
മഹേശ്വരന്റെ ജടയിൽ പാർക്കുന്ന മകനോട് ഉമ പറഞ്ഞു: 'നീ ഗംഗയെ ഭൂമിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരണം; അവൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈശ്വരന് പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്.'
പുനശ് ചേശസ് തത്ര ചിത്രമ് അധ്യാസ്തേ സര്വദാ സുത ശിവോ യത്ര സുരാസ് തത്ര തത്ര വേദാഃ സനാതനാഃ
പിന്നെയും അങ്ങോട്ട് ഈശ്വരൻ അത്ഭുതരൂപത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും പാർക്കുന്നു, മകനേ; ശിവൻ എവിടെയാണോ അവിടെ ശാശ്വതമായ വേദങ്ങളും ഉണ്ടാകും.
തത്രൈവ ഋഷയഃ സര്വേ മനുഷ്യാഃ പിതരസ് തഥാ തസ്മാന് നിവര്തയേശാനം ദേവദേവം മഹേശ്വരമ്
അവിടെ എല്ലാ ഋഷികളും മനുഷ്യരും പിതാക്കളും ഉണ്ട്; അതുകൊണ്ട് ഈശ്വരനായ മഹേശ്വരനെ തിരിച്ചു നിർത്തണം.
തസ്യാ നിവര്തിതേ ദേവേ ഗങ്ഗായാഃ സര്വ ഏവ ഹി നിവൃത്താസ് തേ ഭവിഷ്യന്തി ശൃണു ചേദം വചോ മമ നിവര്തയ തതസ് തസ്യാഃ സര്വഭാവേന ശംകരമ്
അവള് ഗംഗാദേവി പിന്വാങ്ങുമ്പോള് മറ്റെല്ലാവരും പിന്വാങ്ങും. എന്റെ വാക്കുകള് കേള്ക്കൂ: പൂര്ണ മനസ്സോടെ അവളെ ശങ്കരനില് നിന്നു മാറ്റാന് ശ്രമിക്കൂ.
മാതുസ് തദ് വചനം ശ്രുത്വാ പുനര് ആഹ ഗണേശ്വരഃ
അമ്മയുടെ വാക്കുകള് കേട്ടു ഗണപതി വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
നൈവ ശക്യഃ ശിവോ ദേവോ മയാ തസ്യാ നിവര്തിതുമ് അനിവൃത്തേ ശിവേ തസ്യാ ദേവാ അപി നിവര്തിതുമ്
ശിവനെ ഞാന് മാറ്റാന് കഴിയില്ല. ശിവന് അവിടെ ഇരിക്കുമ്പോള് അവളെ മാറ്റാന് കഴിയില്ല; ദേവന്മാര്ക്കും അതു സാധ്യമല്ല.
ന ശക്യാ ജഗതാം മാതര് അഥാന്യച് ചാപി കാരണമ് ഗങ്ഗാവതാരിതാ പൂര്വം ഗൌതമേന മഹാത്മനാ
ലോകങ്ങളുടെ അമ്മയെ മാറ്റാന് കഴിയില്ല. മറ്റൊരു കാരണവും ഉണ്ട്: മഹാത്മാവായ ഗൗതമന് മുന്പ് ഗംഗയെ ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.
ഋഷിണാ ലോകപൂജ്യേന ത്രൈലോക്യഹിതകാരിണാ സാമോപായേന തദ്വാക്യാത് പൂജ്യേന ബ്രഹ്മതേജസാ
ലോകം ആദരിക്കുന്ന, മൂന്നു ലോകങ്ങള്ക്കും ഉപകാരമുള്ള, ബ്രഹ്മതേജസ്സുള്ള ആ മഹർഷി സാന്ത്വനപൂർവ്വം വാക്കുകളിലൂടെ അതു നേടിയെടുത്തു.
ആരാധയിത്വാ ദേവേശം തപോഭിഃ സ്തുതിഭിര് ഭവമ് തുഷ്ടേന ശംകരേണേദമ് ഉക്തോ ഽസൌ ഗൌതമസ് തദാ
ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ ഭവനെ കഠിനതപസ്സും സ്തുതികളും കൊണ്ട് ആരാധിച്ചപ്പോള്, സന്തുഷ്ടനായ ശങ്കരന് അന്നു ഗൗതമനോട് പറഞ്ഞു.
വരാന് വരയ പുണ്യാംശ് ച പ്രിയാംശ് ച മനസേപ്സിതാന് യദ് യദ് ഇച്ഛസി തത് സര്വം ദാതാ തേ ഽദ്യ മഹാമതേ
നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള എല്ലാ ശുഭവും പ്രിയവും വരങ്ങളായി തിരഞ്ഞെടുക്കൂ; നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും ഇന്ന് ഞാന് നിനക്ക് നല്കാം, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ.
ഏവമ് ഉക്തഃ ശിവേനാസൌ ഗൌതമോ മയി ശൃണ്വതി ഇദമ് ഏവ തദോവാച സജടാം ദേഹി ശംകര ഗങ്ഗാം മേ യാചതേ പുണ്യാം കിമ് അന്യേന വരേണ മേ
ശിവന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോള്, ഞാന് കേള്ക്കുമ്പോള് തന്നെ ഗൗതമന് പറഞ്ഞു: 'ജടാമുടിയുള്ള ശങ്കരാ, എനിക്ക് ഗംഗാദേവിയെ തന്നേ നല്കൂ; മറ്റെന്ത് വരം എനിക്ക് വേണ്ട?'
പുനഃ പ്രോവാച തം ശംഭുഃ സര്വലോകോപകാരകഃ
പിന്നീട് ലോകങ്ങള്ക്കെല്ലാം ഉപകാരമുള്ള ശംഭു വീണ്ടും അവനോട് പറഞ്ഞു.
ഉക്തം ന ചാത്മനഃ കിംചിത് തസ്മാദ് യാചസ്വ ദുഷ്കരമ്
'നിനക്ക് വേണ്ടി ഒന്നും ചോദിച്ചില്ലല്ലോ; അതിനാല് പ്രാപിക്കാനാകാത്തതൊന്നും ചോദിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഗൌതമോ ഽദീനസത്ത്വസ് തം ഭവമ് ആഹ കൃതാഞ്ജലിഃ
ദൃഢമായ മനസ്സുള്ള ഗൗതമന് കയ്യുകൂപ്പി ഭവനോട് പറഞ്ഞു.
ഏതദ് ഏവ ച സര്വേഷാം ദുഷ്കരം തവ ദര്ശനമ് മയാ തദ് അദ്യ സംപ്രാപ്തം കൃപയാ തവ ശംകര
'എല്ലാവര്ക്കും പ്രയാസമുള്ളത് നിങ്ങളെ നേരിട്ട് കാണുന്നതാണ്; ശങ്കരാ, നിങ്ങളുടെ കൃപയാല് ഞാന് ഇന്ന് അതു നേടിയിരിക്കുന്നു.'
സ്മരണാദ് ഏവ തേ പദ്ഭ്യാം കൃതകൃത്യാ മനീഷിണഃ ഭവന്തി കിം പുനഃ സാക്ഷാത് ത്വയി ദൃഷ്ടേ മഹേശ്വരേ
'നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങള് സ്മരിച്ചാലും ജ്ഞാനികള് തൃപ്തരാവുന്നു; പിന്നെ നേരിട്ട് മഹേശ്വരനേ കാണുമ്പോള് എത്ര വലിയ അനുഗ്രഹം!'
ഏവമ് ഉക്തേ ഗൌതമേന ഭവോ ഹര്ഷസമന്വിതഃ ത്രയാണാമ് ഉപകാരാര്ഥം ലോകാനാം യാചിതം ത്വയാ
ഗൗതമന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോള് സന്തോഷത്തോടെ ഭവന് പറഞ്ഞു: 'മൂന്നു ലോകങ്ങള്ക്കും ഉപകാരത്തിനായി നീ ഈ അപേക്ഷ നടത്തി.'
ന ചാത്മനോ മഹാബുദ്ധേ യാചേത്യ് ആഹ ശിവോ ദ്വിജമ് ഏവം പ്രോക്തഃ പുനര് വിപ്രോ ധ്യാത്വാ പ്രാഹ ശിവം തഥാ
പക്ഷേ ശിവന് ആ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെതിനു വേണ്ടി ഒന്നും ചോദിച്ചില്ലല്ലോ, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ആ മഹർഷി ധ്യാനിച്ച് ശിവനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
വിനീതവദ് അദീനാത്മാ ശിവഭക്തിസമന്വിതഃ സര്വലോകോപകാരായ പുനര് യാചിതവാന് ഇദമ് ശൃണ്വത്സു ലോകപാലേഷു ജഗാദേദം സ ഗൌതമഃ
വിനയത്തോടെ, മനസ്സില് ദു:ഖമില്ലാതെ, ശിവഭക്തിയോടെ, എല്ലാ ലോകത്തിനും ഉപകാരത്തിനായി ഗൗതമന് വീണ്ടും അപേക്ഷിച്ചു; ലോകപാലന്മാര് കേള്ക്കുമ്പോള് അവന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യാവത് സാഗരഗാ ദേവീ നിസൃഷ്ടാ ബ്രഹ്മണോ ഗിരേഃ സര്വത്ര സര്വദാ തസ്യാം സ്ഥാതവ്യം വൃഷഭധ്വജ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ പര്വ്വതത്തില് നിന്നു പുറപ്പെട്ട് സമുദ്രത്തിലേക്കു ഒഴുകുന്ന ആ ദേവി എത്രകാലം ഒഴുകുന്നുവോ, അത്രകാലം അവള് എല്ലിടത്തും നിലനില്ക്കണം, വൃഷഭധ്വജനേ.
ഫലേപ്സൂനാം ഫലം ദാതാ ത്വമ് ഏവ ജഗതഃ പ്രഭോ തീര്ഥാന്യ് അന്യാനി ദേവേശ ക്വാപി ക്വാപി ശുഭാനി ച
ലോകത്തിന്റെ നാഥാ, ഫലമാഗ്രഹിക്കുന്നവര്ക്ക് ഫലം നല്കുന്നവന് നീയത്രേ; മറ്റുള്ള തീര്ത്ഥങ്ങള് ദേവനാഥാ, ഇടയ്ക്ക് ഇടയ്ക്ക് മാത്രം ശുഭഫലമുള്ളവയാണ്.
യത്ര തേ സംനിധിര് നിത്യം തദ് ഏവ ശുഭദം വിദുഃ യത്ര ഗങ്ഗാ ത്വയാ ദത്താ ജടാമുകുടസംസ്ഥിതാ സര്വത്ര തവ സാംനിധ്യാത് സര്വതീര്ഥാനി ശംകര
നിന്റെ സാന്നിധ്യം എവിടെയും എപ്പോഴും ഉണ്ടെങ്കില് ആ സ്ഥലം ശുഭമായതാണെന്ന് എല്ലാവരും അറിയുന്നു. നീ തന്ന ഗംഗാ നിന്റെ ജടാമുടിയില് വിശ്രമിക്കുമ്പോള്, ശംകരാ, നിന്റെ സാന്നിധ്യം കൊണ്ടു എല്ലാ തീര്ത്ഥങ്ങളും അവിടെ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
തദ് ഗൌതമവചഃ ശ്രുത്വാ പുനര് ഹര്ഷാച് ഛിവോ ഽബ്രവീത്
ഗൗതമന്റെ ഈ വാക്കുകള് കേട്ട്, ശിവന് സന്തോഷത്തോടെ വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
യത്ര ക്വാപി ച യത് കിംചിദ് യോ വാ ഭവതി ഭക്തിതഃ യാത്രാം സ്നാനമ് അഥോ ദാനം പിതൄണാം വാപി തര്പണമ്
എവിടെയായാലും, എങ്ങനെയായാലും, ആര് ഭക്തിയോടെ തീര്ത്ഥയാത്ര, സ്നാനം, ദാനം, അഥവാ പിതൃകര്മ്മം ചെയ്യുകയാണോ—
ശ്രവണം പഠനം വാപി സ്മരണം വാപി ഗൌതമ യഃ കരോതി നരോ ഭക്ത്യാ ഗോദാവര്യാ യതവ്രതഃ
ശ്രവണം, പാരായണം, അല്ലെങ്കില് സ്മരണം, ഗൗതമാ, ഭക്തിയോടെ ഗോദാവരിയില് വ്രതപാലനത്തോടെ ആര് ചെയ്യുന്നു—
സപ്തദ്വീപവതീ പൃഥ്വീ സശൈലവനകാനനാ സരത്നാ സൌഷധീ രമ്യാ സാര്ണവാ ധര്മഭൂഷിതാ
ഏഴു ദ്വീപുകളുള്ള ഭൂമി, പര്വ്വതങ്ങളും കാടുകളും കാനനങ്ങളും, രത്നങ്ങളും ഔഷധികളും സമുദ്രങ്ങളും നിറഞ്ഞു, ധര്മ്മം കൊണ്ടു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമാണ്.
ദത്ത്വാ ഭവതി യോ ധര്മഃ സ ഭവേദ് ഗൌതമീസ്മൃതേഃ ഏവംവിധാ ഇലാ വിപ്ര ഗോദാനാദ് യാഭിധീയതേ
ദാനംകൊണ്ടു ലഭിക്കുന്ന ധര്മം, ഗൗതമാ, ഗോദാവരിയെ സ്മരിച്ചാല് അതുതന്നെ ലഭിക്കും; ഇതാണ് ബ്രാഹ്മണാ, പശുദാനത്തിന് തുല്യമായതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.