ഗുണാസ് ത്രയശ് ച പുരുഷാസ് ത്രയോ ദേവാഃ സനാതനാഃ വേദാശ് ച സ്മൃതിഭിര് യുക്താശ് ചത്വാരസ് തേ പ്രകീര്തിതാഃ
മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ, മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള മനുഷ്യർ, സനാതന ദേവന്മാർ, സ്മൃതികളോടൊപ്പം നാലു വേദങ്ങൾ — ഇവയാണ് പ്രസിദ്ധമായത്.
പുരുഷാര്ഥാശ് ച ചത്വാരോ വാണീ ചാപി ചതുര്വിധാ ഗുണാ ഹ്യ് അപി തു ചത്വാരഃ സമത്വേനേതി നാരദ
നാലു പുരുഷാർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്, വാക്കും നാലു വിധമാണ്. അതുപോലെ, നാരദാ, ഗുണങ്ങളും നാലും സമമായ സ്വഭാവമുള്ളവയാണ്.
സര്വത്ര ധര്മഃ സാമാന്യോ യതോ ധര്മഃ സനാതനഃ സാധ്യസാധനഭാവേന സ ഏവ ബഹുധാ മതഃ
എവിടെയും ധർമ്മം പൊതുവാണ്, കാരണം ധർമ്മം ശാശ്വതമാണ്. സാദ്ധ്യവും ഉപായവും അനുസരിച്ച് അതിന് പല രൂപങ്ങളുണ്ട്.
തസ്യാശ്രയശ് ച ദ്വിവിധോ ദേശഃ കാലശ് ച സര്വദാ കാലാശ്രയശ് ച യോ ധര്മോ ഹീയതേ വര്ധതേ സദാ
അതിനുള്ള അടിസ്ഥാനമായി സ്ഥലം, കാലം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടെണ്ണം എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ട്. കാലത്തെ ആശ്രയിച്ച ധർമ്മം ഇടയ്ക്കിടെ കുറയുകയും വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
യുഗാനാമ് അനുരൂപേണ പാദഃ പാദോ ഽസ്യ ഹീയതേ ധര്മസ്യേതി മഹാപ്രാജ്ഞ ദേശാപേക്ഷാ തഥോഭയമ്
യുഗങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ധർമ്മത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം കുറയുന്നു, മഹാപണ്ഡിതനേ. അതുപോലെ സ്ഥലം അനുസരിച്ചും ഇത് ബാധകമാണ്.
കാലേന ചാശ്രിതോ ധര്മോ ദേശേ നിത്യം പ്രതിഷ്ഠിതഃ യുഗേഷു ക്ഷീയമാണേഷു ന ദേശേഷു സ ഹീയതേ
കാലത്തെ ആശ്രയിച്ച ധർമ്മം എപ്പോഴും സ്ഥലത്ത് നിലനിൽക്കുന്നു. യുഗങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുമ്പോഴും, സ്ഥലങ്ങളിൽ അതു കുറയുന്നില്ല.
ഉഭയത്ര വിഹീനേ ച ധര്മസ്യ സ്യാദ് അഭാവതാ തസ്മാദ് ദേശാശ്രിതോ ധര്മശ് ചതുഷ്പാത് സുപ്രതിഷ്ഠിതഃ
ഇരുവരും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ധർമ്മം നിലനിൽക്കില്ല. അതുകൊണ്ട്, സ്ഥലത്തെ ആശ്രയിച്ച ധർമ്മം നാലു ഭാഗത്തും ഉറപ്പോടെ നിലനിൽക്കുന്നു.
സ ചാപി ധര്മോ ദേശേഷു തീര്ഥരൂപേണ തിഷ്ഠതി കൃതേ ദേശം ച കാലം ച ധര്മോ ഽവഷ്ടഭ്യ തിഷ്ഠതി
സ്ഥലങ്ങളിൽ ധർമ്മം തിരുത്തത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. കൃതയുഗത്തിൽ സ്ഥലവും കാലവും ധർമ്മം ഉറപ്പോടെ പിടിച്ചു നിൽക്കുന്നു.
ത്രേതായാം പാദഹീനേന സ തു പാദഃ പ്രദേശതഃ ദ്വാപരേ ചാര്ധതഃ കാലേ ധര്മോ ദേശേ സമാസ്ഥിതഃ
ത്രേതായുഗത്തിൽ ധർമ്മം ഒരു കാലുകുറച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു; ആ കാലിന്റെ അളവിൽ ഒരു ഭാഗം കുറയുന്നു. ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ധർമ്മം അർദ്ധശക്തിയോടെ ദേശത്ത് നിലനിൽക്കുന്നു.
കലൌ പാദേന ചൈകേന ധര്മശ് ചലതി സംകടമ് ഏവംവിധം തു യോ ധര്മം വേത്തി തസ്യ ന ഹീയതേ
കലിയുഗത്തിൽ ധർമ്മം ഒരു കാലിൽ മാത്രം തളർന്നു നിൽക്കുന്നു; എന്നാൽ അങ്ങനെയുള്ള ധർമ്മം അറിയുന്നവന് നഷ്ടം സംഭവിക്കില്ല.
യുഗാനാമ് അനുഭാവേന ജാതിഭേദാശ് ച സംസ്ഥിതാഃ ഗുണേഭ്യോ ഗുണകര്തൃഭ്യോ വിചിത്രാ ധര്മസംസ്ഥിതിഃ
യുഗങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ ജാതിവ്യത്യാസങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു; ഗുണങ്ങളിലും അവയുടെ കർത്താക്കളിലും നിന്ന് ധർമ്മത്തിന്റെ വ്യത്യസ്തമായ നിലപാടുകൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
ഗുണാനാമ് അനുഭാവേന ഉദ്ഭവാഭിഭവൌ തഥാ തീര്ഥാനാമ് അപി വര്ണാനാം വേദാനാം സ്വര്ഗമോക്ഷയോഃ
ഗുണങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ ഉൽഭവവും നാശവും സംഭവിക്കുന്നു; അതുപോലെ തീർത്ഥങ്ങൾക്കും ജാതികൾക്കും വേദങ്ങൾക്കും സ്വർഗ്ഗത്തിനും മോക്ഷത്തിനും ഇത് ബാധകമാണ്.
താദൃഗ്രൂപപ്രവൃത്ത്യാ തു തദ് ഏവ ച വിശിഷ്യതേ കാലോ ഽഭിവ്യഞ്ജകഃ പ്രോക്തോ ദേശോ ഽഭിവ്യങ്ഗ്യ ഉച്യതേ
അങ്ങനെയുള്ള രൂപങ്ങളിലും പ്രവർത്തികളിലും നിന്നാണ് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകുന്നത്; കാലം വെളിപ്പെടുത്തുന്നവനാണ്, ദേശം വെളിപ്പെടുന്നവനായി അറിയപ്പെടുന്നു.
യദാ യദാ അഭിവ്യക്തിം കാലോ ധത്തേ തദാ തദാ തദ് ഏവ വ്യഞ്ജനം ബ്രഹ്മംസ് തസ്മാന് നാസ്ത്യ് അത്ര സംശയഃ
കാലം എപ്പോഴാണ് വെളിപ്പെടുത്തൽ വരുത്തുന്നത്, അപ്പോഴാണ് അതു സംഭവിക്കുന്നത്, ബ്രഹ്മൻ; അതിനാൽ ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.
യുഗാനുരൂപാ മൂര്തിഃ സ്യാദ് ദേവാനാം വൈദികീ തഥാ കര്മണാമ് അപി തീര്ഥാനാം ജാതീനാമ് ആശ്രമസ്യ തു
യുഗത്തിന് അനുയോജ്യമായ ദേവതകളുടെ രൂപം വേദപരമാണ്; അതുപോലെ പ്രവർത്തികൾക്കും തീർത്ഥങ്ങൾക്കും ജാതികൾക്കും ആശ്രമത്തിനും.
ത്രിദൈവത്യം സത്യയുഗേ തീര്ഥം ലോകേഷു പൂജ്യതേ ദ്വിദൈവത്യം യുഗേ ഽന്യസ്മിന് ദ്വാപരേ ചൈകദൈവികമ്
സത്യയുഗത്തിൽ ലോകത്തിൽ തീർത്ഥങ്ങൾ മൂന്നു ദേവന്മാരോടൊപ്പം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു; മറ്റൊരു യുഗത്തിൽ രണ്ടു ദേവന്മാരോടൊപ്പം; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ഒരു ദേവനോടൊപ്പം മാത്രം.
കലൌ ന കിംചിദ് വിജ്ഞേയമ് അഥാന്യദ് അപി തച് ഛൃണു ദൈവം കൃതയുഗേ തീര്ഥം ത്രേതായാമ് ആസുരം വിദുഃ
കലിയുഗത്തിൽ ഒന്നും അറിയേണ്ടതില്ല; ഇനി മറ്റൊന്ന് കേൾക്കു. കൃതയുഗത്തിൽ തീർത്ഥം ദൈവികമാണ്, ത്രേതായുഗത്തിൽ അതിനെ അസുരസ്വഭാവം ഉള്ളതെന്നു പറയുന്നു.
ആര്ഷം ച ദ്വാപരേ പ്രോക്തം കലൌ മാനുഷമ് ഉച്യതേ അഥാന്യദ് അപി വക്ഷ്യാമി ശൃണു നാരദ കാരണമ്
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അതിനെ ഋഷിസമാനമെന്നു പറയുന്നു; കലിയുഗത്തിൽ മനുഷ്യസ്വഭാവമുള്ളതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇനി മറ്റൊന്ന് ഞാൻ പറയും, കേൾക്കു നാരദാ, അതിന്റെ കാരണം.
ഗൌതമ്യാം യത് ത്വയാ പൃഷ്ടം തത് തേ വക്ഷ്യാമി വിസ്തരാത് യദാ ചേയം ഹരശിരഃ പ്രാപ്താ ഗങ്ഗാ മഹാമുനേ
ഗൗതമിയിൽ നീ ചോദിച്ചതെന്തെന്നു ഞാൻ വിശദമായി പറയും; മഹാമുനിയേ, ശിവന്റെ തലയിൽ നിന്ന് ഗംഗാ വന്നപ്പോൾ.
തദാ പ്രഭൃതി സാ ഗങ്ഗാ ശംഭോഃ പ്രിയതരാഭവത് തദ് ദേവസ്യ മതം ജ്ഞാത്വാ ഗജവക്ത്രമ് ഉവാച സാ
അന്നുമുതൽ ഗംഗാ ശംഭുവിന് ഏറ്റവും പ്രിയമായിത്തീർന്നു; ദേവന്റെ മനസ്സ് മനസ്സിലാക്കി അവൾ ഗജമുഖനോട് പറഞ്ഞു.
ഉമാ ലോകത്രയേശാനാ മാതാ ച ജഗതോ ഹിതാ ശാന്താ ശ്രുതിര് ഇതി ഖ്യാതാ ഭുക്തിമുക്തിപ്രദായിനീ
ഉമ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെയും ഇശ്വരി, ലോകത്തിന്റെ മാതാവും ഹിതവും, ശാന്തയും ശ്രുതിയായി പ്രശസ്തയും ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവളുമാണ്.
തന് മാതുര് വചനം ശ്രുത്വാ ഗജവക്ത്രോ ഽഭ്യഭാഷത
അമ്മയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു ഗജമുഖൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
കിം കൃത്യം ശാധി മാം മാതസ് തത്കര്താഹമ് അസംശയമ്
എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് എന്നെ പഠിപ്പിക്കണം അമ്മേ; ഞാൻ നിർബന്ധമായി അതു ചെയ്യാം.
ഉമാ സുതമ് ഉവാചേദം മഹേശ്വരജടാസ്ഥിതാ ത്വയാവതാര്യതാം ഗങ്ഗാ സത്യമ് ഈശപ്രിയാ സതീ
മഹേശ്വരന്റെ ജടയിൽ പാർക്കുന്ന മകനോട് ഉമ പറഞ്ഞു: 'നീ ഗംഗയെ ഭൂമിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരണം; അവൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈശ്വരന് പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്.'
പുനശ് ചേശസ് തത്ര ചിത്രമ് അധ്യാസ്തേ സര്വദാ സുത ശിവോ യത്ര സുരാസ് തത്ര തത്ര വേദാഃ സനാതനാഃ
പിന്നെയും അങ്ങോട്ട് ഈശ്വരൻ അത്ഭുതരൂപത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും പാർക്കുന്നു, മകനേ; ശിവൻ എവിടെയാണോ അവിടെ ശാശ്വതമായ വേദങ്ങളും ഉണ്ടാകും.
തത്രൈവ ഋഷയഃ സര്വേ മനുഷ്യാഃ പിതരസ് തഥാ തസ്മാന് നിവര്തയേശാനം ദേവദേവം മഹേശ്വരമ്
അവിടെ എല്ലാ ഋഷികളും മനുഷ്യരും പിതാക്കളും ഉണ്ട്; അതുകൊണ്ട് ഈശ്വരനായ മഹേശ്വരനെ തിരിച്ചു നിർത്തണം.
തസ്യാ നിവര്തിതേ ദേവേ ഗങ്ഗായാഃ സര്വ ഏവ ഹി നിവൃത്താസ് തേ ഭവിഷ്യന്തി ശൃണു ചേദം വചോ മമ നിവര്തയ തതസ് തസ്യാഃ സര്വഭാവേന ശംകരമ്
അവള് ഗംഗാദേവി പിന്വാങ്ങുമ്പോള് മറ്റെല്ലാവരും പിന്വാങ്ങും. എന്റെ വാക്കുകള് കേള്ക്കൂ: പൂര്ണ മനസ്സോടെ അവളെ ശങ്കരനില് നിന്നു മാറ്റാന് ശ്രമിക്കൂ.
മാതുസ് തദ് വചനം ശ്രുത്വാ പുനര് ആഹ ഗണേശ്വരഃ
അമ്മയുടെ വാക്കുകള് കേട്ടു ഗണപതി വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
നൈവ ശക്യഃ ശിവോ ദേവോ മയാ തസ്യാ നിവര്തിതുമ് അനിവൃത്തേ ശിവേ തസ്യാ ദേവാ അപി നിവര്തിതുമ്
ശിവനെ ഞാന് മാറ്റാന് കഴിയില്ല. ശിവന് അവിടെ ഇരിക്കുമ്പോള് അവളെ മാറ്റാന് കഴിയില്ല; ദേവന്മാര്ക്കും അതു സാധ്യമല്ല.
ന ശക്യാ ജഗതാം മാതര് അഥാന്യച് ചാപി കാരണമ് ഗങ്ഗാവതാരിതാ പൂര്വം ഗൌതമേന മഹാത്മനാ
ലോകങ്ങളുടെ അമ്മയെ മാറ്റാന് കഴിയില്ല. മറ്റൊരു കാരണവും ഉണ്ട്: മഹാത്മാവായ ഗൗതമന് മുന്പ് ഗംഗയെ ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.