ആഗത്യ സംഗതാ ദേവീ സര്വതീര്ഥമയീ നൃണാമ് ഈപ്സിതാനാം തഥാ ദാത്രീ പ്രഭാവോ ഽസ്യാ വിശിഷ്യതേ
എല്ലാ തിരുത്തുകളും ഉൾക്കൊണ്ട ദേവി ഇവിടെ എത്തി, മനുഷ്യർക്കു അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം നൽകുന്നു. അവളുടെ ശക്തി വളരെ അതുല്യമാണ്.
ഏതസ്യാ നാധികം മന്യേ കിംചിത് തീര്ഥം ജഗത്ത്രയേ അസ്യാശ് ചൈവ പ്രഭാവേണ ഭാവ്യം യച് ച മനഃസ്ഥിതമ്
മൂന്നു ലോകത്തും ഇതിനെക്കാൾ വലിയ തിരുത്തം ഒന്നുമില്ലെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. മനസ്സിൽ ആലോചിക്കുന്നതെല്ലാം അവളുടെ ശക്തിയാൽ സഫലമാകുന്നു.
അദ്യാപ്യ് അസ്യാ ഹി മാഹാത്മ്യം വക്തും കൈശ്ചിന് ന ശക്യതേ ഭക്തിതോ വക്ഷ്യതേ നിത്യം യാ ബ്രഹ്മ പരമാര്ഥതഃ
ഇന്നും ആരും അവളുടെ മഹത്വം പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. ഭക്തിയോടെ മാത്രമേ അവളെക്കുറിച്ച് പറയാൻ കഴിയൂ, കാരണം അവൾ പരമാത്മാവാണ്.
തസ്യാഃ പരതരം തീര്ഥം ന സ്യാദ് ഇതി മതിര് മമ അന്യതീര്ഥേന സാധര്മ്യം ന യുജ്യേത കഥംചന
അവളുടെ തിരുത്തത്തെക്കാൾ ഉയർന്നത് ഒന്നുമില്ലെന്നു ഞാൻ ഉറപ്പോടെ പറയുന്നു. മറ്റേതെങ്കിലും തിരുത്തത്തോടും ഇതിനെ തുല്യപ്പെടുത്താൻ ഒരിക്കലും കഴിയില്ല.
ശ്രുത്വാ മദ്വാക്യപീയൂഷൈര് ഗങ്ഗായാ ഗുണകീര്തനമ് സര്വേഷാം ന മതിഃ കസ്മാത് തത്രൈവോപരതിം ഗതാ ഇതി ഭാതി വിചിത്രം മേ മുനേ ഖലു ജഗത്ത്രയേ
എന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്നുള്ള ഗംഗയുടെ ഗുണഗാനങ്ങൾ അമൃതംപോലെ കേട്ടിട്ടും, മൂന്നു ലോകത്തുമുള്ള എല്ലാവരുടെയും മനസ്സ് അവിടെയേയ്ക്ക് മാത്രം ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത് എനിക്ക് അതിശയകരമാണ്, മഹർഷേ.
ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം ത്വം വേത്താ ചോപദേശകഃ ഛന്ദാംസി സരഹസ്യാനി പുരാണസ്മൃതയോ ഽപി ച
നീ ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ അറിവും ഉപദേശകനുമാണ്. വേദങ്ങളും അതിന്റെ രഹസ്യങ്ങളും, പുരാണങ്ങളും സ്മൃതികളും നീ അറിയുന്നു.
ധര്മശാസ്ത്രാണി യച് ചാന്യത് തവ വാക്യേ പ്രതിഷ്ഠിതമ് തീര്ഥാനാമ് അഥ ദാനാനാം യജ്ഞാനാം തപസാം തഥാ
നിന്റെ വാക്കുകളിൽ അടിസ്ഥാനമിട്ടിരിക്കുന്ന മറ്റ് ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളും, തിരുത്തങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, തപസ്സുകൾ എന്നിവയും അതുപോലെ.
ദേവതാമന്ത്രസേവാനാമ് അധികം കിം വദ പ്രഭോ യദ് ബ്രൂഷേ ഭഗവന് ഭക്ത്യാ തഥാ ഭാവ്യം ന ചാന്യഥാ
ദേവതാരാധന, മന്ത്രങ്ങൾ, സേവനങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ഏത് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് നീ പറയൂ, പ്രഭോ. നീ ഭക്തിയോടെ പറയുന്നതെന്തും അങ്ങനെ തന്നെ ആചരിക്കണം, വേറെവിധം അല്ല.
ഏതം മേ സംശയം ബ്രഹ്മന് വാക്യാത് ത്വം ഛേത്തുമ് അര്ഹസി ഇഷ്ടം മനോഗതം ശ്രുത്വാ തസ്മാദ് വിസ്മയമ് ആഗതഃ
ബ്രഹ്മനേ, എന്റെ ഈ സംശയം നീ നിന്റെ വാക്കുകൾകൊണ്ട് നീക്കണം. മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ചതും കേട്ടതുമൂലം ഞാൻ അത്ഭുതത്തിലാണ്.
ശൃണു നാരദ വക്ഷ്യാമി രഹസ്യം ധര്മമ് ഉത്തമമ് ചതുര്വിധാനി തീര്ഥാനി താവന്ത്യ് ഏവ യുഗാനി ച
നാരദാ, കേൾക്കൂ, ഞാൻ ഉത്തമമായ രഹസ്യധർമ്മം പറയാം. നാല് വിധത്തിലുള്ള തിരുത്തങ്ങളുണ്ട്, അതുപോലെ തന്നെ നാല് യുഗങ്ങളും.
ഗുണാസ് ത്രയശ് ച പുരുഷാസ് ത്രയോ ദേവാഃ സനാതനാഃ വേദാശ് ച സ്മൃതിഭിര് യുക്താശ് ചത്വാരസ് തേ പ്രകീര്തിതാഃ
മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ, മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള മനുഷ്യർ, സനാതന ദേവന്മാർ, സ്മൃതികളോടൊപ്പം നാലു വേദങ്ങൾ — ഇവയാണ് പ്രസിദ്ധമായത്.
പുരുഷാര്ഥാശ് ച ചത്വാരോ വാണീ ചാപി ചതുര്വിധാ ഗുണാ ഹ്യ് അപി തു ചത്വാരഃ സമത്വേനേതി നാരദ
നാലു പുരുഷാർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്, വാക്കും നാലു വിധമാണ്. അതുപോലെ, നാരദാ, ഗുണങ്ങളും നാലും സമമായ സ്വഭാവമുള്ളവയാണ്.
സര്വത്ര ധര്മഃ സാമാന്യോ യതോ ധര്മഃ സനാതനഃ സാധ്യസാധനഭാവേന സ ഏവ ബഹുധാ മതഃ
എവിടെയും ധർമ്മം പൊതുവാണ്, കാരണം ധർമ്മം ശാശ്വതമാണ്. സാദ്ധ്യവും ഉപായവും അനുസരിച്ച് അതിന് പല രൂപങ്ങളുണ്ട്.
തസ്യാശ്രയശ് ച ദ്വിവിധോ ദേശഃ കാലശ് ച സര്വദാ കാലാശ്രയശ് ച യോ ധര്മോ ഹീയതേ വര്ധതേ സദാ
അതിനുള്ള അടിസ്ഥാനമായി സ്ഥലം, കാലം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടെണ്ണം എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ട്. കാലത്തെ ആശ്രയിച്ച ധർമ്മം ഇടയ്ക്കിടെ കുറയുകയും വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
യുഗാനാമ് അനുരൂപേണ പാദഃ പാദോ ഽസ്യ ഹീയതേ ധര്മസ്യേതി മഹാപ്രാജ്ഞ ദേശാപേക്ഷാ തഥോഭയമ്
യുഗങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ധർമ്മത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം കുറയുന്നു, മഹാപണ്ഡിതനേ. അതുപോലെ സ്ഥലം അനുസരിച്ചും ഇത് ബാധകമാണ്.
കാലേന ചാശ്രിതോ ധര്മോ ദേശേ നിത്യം പ്രതിഷ്ഠിതഃ യുഗേഷു ക്ഷീയമാണേഷു ന ദേശേഷു സ ഹീയതേ
കാലത്തെ ആശ്രയിച്ച ധർമ്മം എപ്പോഴും സ്ഥലത്ത് നിലനിൽക്കുന്നു. യുഗങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുമ്പോഴും, സ്ഥലങ്ങളിൽ അതു കുറയുന്നില്ല.
ഉഭയത്ര വിഹീനേ ച ധര്മസ്യ സ്യാദ് അഭാവതാ തസ്മാദ് ദേശാശ്രിതോ ധര്മശ് ചതുഷ്പാത് സുപ്രതിഷ്ഠിതഃ
ഇരുവരും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ധർമ്മം നിലനിൽക്കില്ല. അതുകൊണ്ട്, സ്ഥലത്തെ ആശ്രയിച്ച ധർമ്മം നാലു ഭാഗത്തും ഉറപ്പോടെ നിലനിൽക്കുന്നു.
സ ചാപി ധര്മോ ദേശേഷു തീര്ഥരൂപേണ തിഷ്ഠതി കൃതേ ദേശം ച കാലം ച ധര്മോ ഽവഷ്ടഭ്യ തിഷ്ഠതി
സ്ഥലങ്ങളിൽ ധർമ്മം തിരുത്തത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. കൃതയുഗത്തിൽ സ്ഥലവും കാലവും ധർമ്മം ഉറപ്പോടെ പിടിച്ചു നിൽക്കുന്നു.
ത്രേതായാം പാദഹീനേന സ തു പാദഃ പ്രദേശതഃ ദ്വാപരേ ചാര്ധതഃ കാലേ ധര്മോ ദേശേ സമാസ്ഥിതഃ
ത്രേതായുഗത്തിൽ ധർമ്മം ഒരു കാലുകുറച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു; ആ കാലിന്റെ അളവിൽ ഒരു ഭാഗം കുറയുന്നു. ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ധർമ്മം അർദ്ധശക്തിയോടെ ദേശത്ത് നിലനിൽക്കുന്നു.
കലൌ പാദേന ചൈകേന ധര്മശ് ചലതി സംകടമ് ഏവംവിധം തു യോ ധര്മം വേത്തി തസ്യ ന ഹീയതേ
കലിയുഗത്തിൽ ധർമ്മം ഒരു കാലിൽ മാത്രം തളർന്നു നിൽക്കുന്നു; എന്നാൽ അങ്ങനെയുള്ള ധർമ്മം അറിയുന്നവന് നഷ്ടം സംഭവിക്കില്ല.
യുഗാനാമ് അനുഭാവേന ജാതിഭേദാശ് ച സംസ്ഥിതാഃ ഗുണേഭ്യോ ഗുണകര്തൃഭ്യോ വിചിത്രാ ധര്മസംസ്ഥിതിഃ
യുഗങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ ജാതിവ്യത്യാസങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു; ഗുണങ്ങളിലും അവയുടെ കർത്താക്കളിലും നിന്ന് ധർമ്മത്തിന്റെ വ്യത്യസ്തമായ നിലപാടുകൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
ഗുണാനാമ് അനുഭാവേന ഉദ്ഭവാഭിഭവൌ തഥാ തീര്ഥാനാമ് അപി വര്ണാനാം വേദാനാം സ്വര്ഗമോക്ഷയോഃ
ഗുണങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ ഉൽഭവവും നാശവും സംഭവിക്കുന്നു; അതുപോലെ തീർത്ഥങ്ങൾക്കും ജാതികൾക്കും വേദങ്ങൾക്കും സ്വർഗ്ഗത്തിനും മോക്ഷത്തിനും ഇത് ബാധകമാണ്.
താദൃഗ്രൂപപ്രവൃത്ത്യാ തു തദ് ഏവ ച വിശിഷ്യതേ കാലോ ഽഭിവ്യഞ്ജകഃ പ്രോക്തോ ദേശോ ഽഭിവ്യങ്ഗ്യ ഉച്യതേ
അങ്ങനെയുള്ള രൂപങ്ങളിലും പ്രവർത്തികളിലും നിന്നാണ് വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകുന്നത്; കാലം വെളിപ്പെടുത്തുന്നവനാണ്, ദേശം വെളിപ്പെടുന്നവനായി അറിയപ്പെടുന്നു.
യദാ യദാ അഭിവ്യക്തിം കാലോ ധത്തേ തദാ തദാ തദ് ഏവ വ്യഞ്ജനം ബ്രഹ്മംസ് തസ്മാന് നാസ്ത്യ് അത്ര സംശയഃ
കാലം എപ്പോഴാണ് വെളിപ്പെടുത്തൽ വരുത്തുന്നത്, അപ്പോഴാണ് അതു സംഭവിക്കുന്നത്, ബ്രഹ്മൻ; അതിനാൽ ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.
യുഗാനുരൂപാ മൂര്തിഃ സ്യാദ് ദേവാനാം വൈദികീ തഥാ കര്മണാമ് അപി തീര്ഥാനാം ജാതീനാമ് ആശ്രമസ്യ തു
യുഗത്തിന് അനുയോജ്യമായ ദേവതകളുടെ രൂപം വേദപരമാണ്; അതുപോലെ പ്രവർത്തികൾക്കും തീർത്ഥങ്ങൾക്കും ജാതികൾക്കും ആശ്രമത്തിനും.
ത്രിദൈവത്യം സത്യയുഗേ തീര്ഥം ലോകേഷു പൂജ്യതേ ദ്വിദൈവത്യം യുഗേ ഽന്യസ്മിന് ദ്വാപരേ ചൈകദൈവികമ്
സത്യയുഗത്തിൽ ലോകത്തിൽ തീർത്ഥങ്ങൾ മൂന്നു ദേവന്മാരോടൊപ്പം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു; മറ്റൊരു യുഗത്തിൽ രണ്ടു ദേവന്മാരോടൊപ്പം; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ഒരു ദേവനോടൊപ്പം മാത്രം.
കലൌ ന കിംചിദ് വിജ്ഞേയമ് അഥാന്യദ് അപി തച് ഛൃണു ദൈവം കൃതയുഗേ തീര്ഥം ത്രേതായാമ് ആസുരം വിദുഃ
കലിയുഗത്തിൽ ഒന്നും അറിയേണ്ടതില്ല; ഇനി മറ്റൊന്ന് കേൾക്കു. കൃതയുഗത്തിൽ തീർത്ഥം ദൈവികമാണ്, ത്രേതായുഗത്തിൽ അതിനെ അസുരസ്വഭാവം ഉള്ളതെന്നു പറയുന്നു.
ആര്ഷം ച ദ്വാപരേ പ്രോക്തം കലൌ മാനുഷമ് ഉച്യതേ അഥാന്യദ് അപി വക്ഷ്യാമി ശൃണു നാരദ കാരണമ്
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അതിനെ ഋഷിസമാനമെന്നു പറയുന്നു; കലിയുഗത്തിൽ മനുഷ്യസ്വഭാവമുള്ളതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇനി മറ്റൊന്ന് ഞാൻ പറയും, കേൾക്കു നാരദാ, അതിന്റെ കാരണം.
ഗൌതമ്യാം യത് ത്വയാ പൃഷ്ടം തത് തേ വക്ഷ്യാമി വിസ്തരാത് യദാ ചേയം ഹരശിരഃ പ്രാപ്താ ഗങ്ഗാ മഹാമുനേ
ഗൗതമിയിൽ നീ ചോദിച്ചതെന്തെന്നു ഞാൻ വിശദമായി പറയും; മഹാമുനിയേ, ശിവന്റെ തലയിൽ നിന്ന് ഗംഗാ വന്നപ്പോൾ.
തദാ പ്രഭൃതി സാ ഗങ്ഗാ ശംഭോഃ പ്രിയതരാഭവത് തദ് ദേവസ്യ മതം ജ്ഞാത്വാ ഗജവക്ത്രമ് ഉവാച സാ
അന്നുമുതൽ ഗംഗാ ശംഭുവിന് ഏറ്റവും പ്രിയമായിത്തീർന്നു; ദേവന്റെ മനസ്സ് മനസ്സിലാക്കി അവൾ ഗജമുഖനോട് പറഞ്ഞു.