യാവത് സാഗരഗാ ദേവീ തത്ര തീര്ഥാനി കാനിചിത് സംക്ഷേപേണ മയോക്താനി രഹസ്യാനി ശുഭാനി ച
ആ ദേവി നദി സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നിടത്തോളം അവിടെ ചില രഹസ്യവും ശുഭവുമായ തീർഥങ്ങൾ ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വേദേ പുരാണേ ഋഷിഭിഃ പ്രസിദ്ധാ യാ ഗൌതമീ ലോകനമസ്കൃതാ ച വക്തും കഥം താമ് അതിസുപ്രഭാവാമ് അശേഷതോ നാരദ കസ്യ ശക്തിഃ
വേദങ്ങളിലും പുരാണങ്ങളിലും ഋഷിമാരാൽ പ്രശസ്തയായ, ലോകം നമസ്കരിക്കുന്ന ഗൗതമിയെ, നാരദാ, അവളുടെ അതിവിശിഷ്ട മഹത്വം മുഴുവനായി പറയാൻ ആര്ക്ക് കഴിയും?
ഭക്ത്യാ പ്രവൃത്തസ്യ യഥാകഥംചിന് നൈവാപരാധോ ഽസ്തി ന സംശയോ ഽത്ര തസ്മാച് ച ദിങ്മാത്രമതിപ്രയാസാത് സംസൂചിതം ലോകഹിതായ തസ്യാഃ
ഭക്തിയോടെ മുന്നോട്ട് പോകുന്നവനു പാപം ഉണ്ടാകില്ല എന്നതിൽ സംശയമില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ലോകഹിതത്തിനായി കൂടുതൽ വിശദീകരണം കൂടാതെ സൂചന മാത്രം നൽകിയിരിക്കുന്നത്.
കസ് തസ്യാഃ പ്രതിതീര്ഥം തു പ്രഭാവം വക്തുമ് ഈശ്വരഃ അപി ലക്ഷ്മീപതിര് വിഷ്ണുര് അലം സോമേശ്വരഃ ശിവഃ
അവളുടെ ഓരോ തീർഥത്തിന്റെ മഹത്വം പറയാൻ ആര്ക്കാണ് കഴിവ്? ലക്ഷ്മീപതിയായ വിഷ്ണുവിനും സോമേശ്വരനായ ശിവനും അതിന് മതിയാവില്ല.
ക്വചിത് കസ്മിംശ് ച തീര്ഥാനി കാലയോഗേ ഭവന്തി ഹി ഗുണവന്തി മഹാപ്രാജ്ഞ ഗൌതമീ തു സദാ നൃണാമ്
ചില സമയങ്ങളിലും സ്ഥലങ്ങളിലും, മഹാപണ്ഡിതാ, ചില തീർഥങ്ങൾ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടു പ്രസിദ്ധമാണ്. പക്ഷേ, ഗൗതമി എല്ലായ്പ്പോഴും മനുഷ്യർക്കു ഉപകാരപ്രദമാണ്.
സര്വത്ര സര്വദാ പുണ്യാ കോ ന്വ് അസ്യാ ഗുണകീര്തനമ് വക്തും ശക്തസ് തതസ് തസ്യൈ നമ ഇത്യ് ഏവ യുജ്യതേ
അവൾ എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും പുണ്യമാണു. അവളുടെ ഗുണങ്ങൾ മുഴുവനായി പറയാൻ ആര്ക്ക് കഴിയും? അതിനാൽ അവളെ നമസ്കരിക്കുകയാണ് ഉചിതം.
ത്രിദൈവത്യാം സുരേശാന ഗങ്ഗാം ബ്രൂഷേ സുരേശ്വര ബ്രാഹ്മണേനാഹൃതാം പുണ്യാം ജഗതഃ പാവനീം ശുഭാമ്
ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവേ, മൂന്നു ദേവതകളുടെയും ഗംഗയെ, ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ കൊണ്ടുവന്ന, ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ശുഭമായ അവളെക്കുറിച്ച് പറയൂ.
ആദിമധ്യാവസാനേ ച ഉഭയോസ് തീരയോര് അപി യാ വ്യാപ്താ വിഷ്ണുനേശേന ത്വയാ ച സുരസത്തമ പുനഃ സംക്ഷേപതോ ബ്രൂഹി ന മേ തൃപ്തിഃ പ്രജായതേ
ആദിയിൽ, മധ്യത്തിൽ, അവസാനം, ഇരുവശത്തും, വിഷ്ണുവിന്റെയും ഈശ്വരന്റെയും നിന്റെ ശക്തിയാൽ അവൾ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, വീണ്ടും സംക്ഷിപ്തമായി പറയൂ, എനിക്കിതിൽ തൃപ്തിയില്ല.
കമണ്ഡലുസ്ഥിതാ പൂര്വം തതോ വിഷ്ണുപദാനുഗാ മഹേശ്വരജടാജൂടേ സ്ഥിതാ സൈവ നമസ്കൃതാ
മുന്പ് അവൾ കമണ്ഡലുവിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് വിഷ്ണുവിന്റെ പാദങ്ങൾ പിന്തുടർന്നു. മഹേശ്വരന്റെ ജടയിൽ അവൾ ആദരപൂർവം പാർത്തു.
ബ്രഹ്മതേജഃപ്രഭാവേണ ശിവമ് ആരാധ്യ യത്നതഃ തതഃ പ്രാപ്താ ഗിരിം പുണ്യം തതഃ പൂര്വാര്ണവം പ്രതി
ബ്രഹ്മാവിന്റെ തേജസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ, അവൾ ശിവനെ ഭക്തിപൂർവം ആരാധിച്ചു. അതിനുശേഷം അവൾ പുണ്യമുള്ള പർവതത്തിലെത്തി, അവിടെ നിന്ന് കിഴക്കൻ സമുദ്രത്തേക്കു പോയി.
ആഗത്യ സംഗതാ ദേവീ സര്വതീര്ഥമയീ നൃണാമ് ഈപ്സിതാനാം തഥാ ദാത്രീ പ്രഭാവോ ഽസ്യാ വിശിഷ്യതേ
എല്ലാ തിരുത്തുകളും ഉൾക്കൊണ്ട ദേവി ഇവിടെ എത്തി, മനുഷ്യർക്കു അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം നൽകുന്നു. അവളുടെ ശക്തി വളരെ അതുല്യമാണ്.
ഏതസ്യാ നാധികം മന്യേ കിംചിത് തീര്ഥം ജഗത്ത്രയേ അസ്യാശ് ചൈവ പ്രഭാവേണ ഭാവ്യം യച് ച മനഃസ്ഥിതമ്
മൂന്നു ലോകത്തും ഇതിനെക്കാൾ വലിയ തിരുത്തം ഒന്നുമില്ലെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. മനസ്സിൽ ആലോചിക്കുന്നതെല്ലാം അവളുടെ ശക്തിയാൽ സഫലമാകുന്നു.
അദ്യാപ്യ് അസ്യാ ഹി മാഹാത്മ്യം വക്തും കൈശ്ചിന് ന ശക്യതേ ഭക്തിതോ വക്ഷ്യതേ നിത്യം യാ ബ്രഹ്മ പരമാര്ഥതഃ
ഇന്നും ആരും അവളുടെ മഹത്വം പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. ഭക്തിയോടെ മാത്രമേ അവളെക്കുറിച്ച് പറയാൻ കഴിയൂ, കാരണം അവൾ പരമാത്മാവാണ്.
തസ്യാഃ പരതരം തീര്ഥം ന സ്യാദ് ഇതി മതിര് മമ അന്യതീര്ഥേന സാധര്മ്യം ന യുജ്യേത കഥംചന
അവളുടെ തിരുത്തത്തെക്കാൾ ഉയർന്നത് ഒന്നുമില്ലെന്നു ഞാൻ ഉറപ്പോടെ പറയുന്നു. മറ്റേതെങ്കിലും തിരുത്തത്തോടും ഇതിനെ തുല്യപ്പെടുത്താൻ ഒരിക്കലും കഴിയില്ല.
ശ്രുത്വാ മദ്വാക്യപീയൂഷൈര് ഗങ്ഗായാ ഗുണകീര്തനമ് സര്വേഷാം ന മതിഃ കസ്മാത് തത്രൈവോപരതിം ഗതാ ഇതി ഭാതി വിചിത്രം മേ മുനേ ഖലു ജഗത്ത്രയേ
എന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്നുള്ള ഗംഗയുടെ ഗുണഗാനങ്ങൾ അമൃതംപോലെ കേട്ടിട്ടും, മൂന്നു ലോകത്തുമുള്ള എല്ലാവരുടെയും മനസ്സ് അവിടെയേയ്ക്ക് മാത്രം ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത് എനിക്ക് അതിശയകരമാണ്, മഹർഷേ.
ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം ത്വം വേത്താ ചോപദേശകഃ ഛന്ദാംസി സരഹസ്യാനി പുരാണസ്മൃതയോ ഽപി ച
നീ ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ അറിവും ഉപദേശകനുമാണ്. വേദങ്ങളും അതിന്റെ രഹസ്യങ്ങളും, പുരാണങ്ങളും സ്മൃതികളും നീ അറിയുന്നു.
ധര്മശാസ്ത്രാണി യച് ചാന്യത് തവ വാക്യേ പ്രതിഷ്ഠിതമ് തീര്ഥാനാമ് അഥ ദാനാനാം യജ്ഞാനാം തപസാം തഥാ
നിന്റെ വാക്കുകളിൽ അടിസ്ഥാനമിട്ടിരിക്കുന്ന മറ്റ് ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളും, തിരുത്തങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, തപസ്സുകൾ എന്നിവയും അതുപോലെ.
ദേവതാമന്ത്രസേവാനാമ് അധികം കിം വദ പ്രഭോ യദ് ബ്രൂഷേ ഭഗവന് ഭക്ത്യാ തഥാ ഭാവ്യം ന ചാന്യഥാ
ദേവതാരാധന, മന്ത്രങ്ങൾ, സേവനങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ഏത് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് നീ പറയൂ, പ്രഭോ. നീ ഭക്തിയോടെ പറയുന്നതെന്തും അങ്ങനെ തന്നെ ആചരിക്കണം, വേറെവിധം അല്ല.
ഏതം മേ സംശയം ബ്രഹ്മന് വാക്യാത് ത്വം ഛേത്തുമ് അര്ഹസി ഇഷ്ടം മനോഗതം ശ്രുത്വാ തസ്മാദ് വിസ്മയമ് ആഗതഃ
ബ്രഹ്മനേ, എന്റെ ഈ സംശയം നീ നിന്റെ വാക്കുകൾകൊണ്ട് നീക്കണം. മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ചതും കേട്ടതുമൂലം ഞാൻ അത്ഭുതത്തിലാണ്.
ശൃണു നാരദ വക്ഷ്യാമി രഹസ്യം ധര്മമ് ഉത്തമമ് ചതുര്വിധാനി തീര്ഥാനി താവന്ത്യ് ഏവ യുഗാനി ച
നാരദാ, കേൾക്കൂ, ഞാൻ ഉത്തമമായ രഹസ്യധർമ്മം പറയാം. നാല് വിധത്തിലുള്ള തിരുത്തങ്ങളുണ്ട്, അതുപോലെ തന്നെ നാല് യുഗങ്ങളും.
ഗുണാസ് ത്രയശ് ച പുരുഷാസ് ത്രയോ ദേവാഃ സനാതനാഃ വേദാശ് ച സ്മൃതിഭിര് യുക്താശ് ചത്വാരസ് തേ പ്രകീര്തിതാഃ
മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ, മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള മനുഷ്യർ, സനാതന ദേവന്മാർ, സ്മൃതികളോടൊപ്പം നാലു വേദങ്ങൾ — ഇവയാണ് പ്രസിദ്ധമായത്.
പുരുഷാര്ഥാശ് ച ചത്വാരോ വാണീ ചാപി ചതുര്വിധാ ഗുണാ ഹ്യ് അപി തു ചത്വാരഃ സമത്വേനേതി നാരദ
നാലു പുരുഷാർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്, വാക്കും നാലു വിധമാണ്. അതുപോലെ, നാരദാ, ഗുണങ്ങളും നാലും സമമായ സ്വഭാവമുള്ളവയാണ്.
സര്വത്ര ധര്മഃ സാമാന്യോ യതോ ധര്മഃ സനാതനഃ സാധ്യസാധനഭാവേന സ ഏവ ബഹുധാ മതഃ
എവിടെയും ധർമ്മം പൊതുവാണ്, കാരണം ധർമ്മം ശാശ്വതമാണ്. സാദ്ധ്യവും ഉപായവും അനുസരിച്ച് അതിന് പല രൂപങ്ങളുണ്ട്.
തസ്യാശ്രയശ് ച ദ്വിവിധോ ദേശഃ കാലശ് ച സര്വദാ കാലാശ്രയശ് ച യോ ധര്മോ ഹീയതേ വര്ധതേ സദാ
അതിനുള്ള അടിസ്ഥാനമായി സ്ഥലം, കാലം എന്നിങ്ങനെ രണ്ടെണ്ണം എല്ലായ്പ്പോഴും ഉണ്ട്. കാലത്തെ ആശ്രയിച്ച ധർമ്മം ഇടയ്ക്കിടെ കുറയുകയും വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
യുഗാനാമ് അനുരൂപേണ പാദഃ പാദോ ഽസ്യ ഹീയതേ ധര്മസ്യേതി മഹാപ്രാജ്ഞ ദേശാപേക്ഷാ തഥോഭയമ്
യുഗങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ധർമ്മത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം കുറയുന്നു, മഹാപണ്ഡിതനേ. അതുപോലെ സ്ഥലം അനുസരിച്ചും ഇത് ബാധകമാണ്.
കാലേന ചാശ്രിതോ ധര്മോ ദേശേ നിത്യം പ്രതിഷ്ഠിതഃ യുഗേഷു ക്ഷീയമാണേഷു ന ദേശേഷു സ ഹീയതേ
കാലത്തെ ആശ്രയിച്ച ധർമ്മം എപ്പോഴും സ്ഥലത്ത് നിലനിൽക്കുന്നു. യുഗങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുമ്പോഴും, സ്ഥലങ്ങളിൽ അതു കുറയുന്നില്ല.
ഉഭയത്ര വിഹീനേ ച ധര്മസ്യ സ്യാദ് അഭാവതാ തസ്മാദ് ദേശാശ്രിതോ ധര്മശ് ചതുഷ്പാത് സുപ്രതിഷ്ഠിതഃ
ഇരുവരും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ധർമ്മം നിലനിൽക്കില്ല. അതുകൊണ്ട്, സ്ഥലത്തെ ആശ്രയിച്ച ധർമ്മം നാലു ഭാഗത്തും ഉറപ്പോടെ നിലനിൽക്കുന്നു.
സ ചാപി ധര്മോ ദേശേഷു തീര്ഥരൂപേണ തിഷ്ഠതി കൃതേ ദേശം ച കാലം ച ധര്മോ ഽവഷ്ടഭ്യ തിഷ്ഠതി
സ്ഥലങ്ങളിൽ ധർമ്മം തിരുത്തത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. കൃതയുഗത്തിൽ സ്ഥലവും കാലവും ധർമ്മം ഉറപ്പോടെ പിടിച്ചു നിൽക്കുന്നു.
ത്രേതായാം പാദഹീനേന സ തു പാദഃ പ്രദേശതഃ ദ്വാപരേ ചാര്ധതഃ കാലേ ധര്മോ ദേശേ സമാസ്ഥിതഃ
ത്രേതായുഗത്തിൽ ധർമ്മം ഒരു കാലുകുറച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു; ആ കാലിന്റെ അളവിൽ ഒരു ഭാഗം കുറയുന്നു. ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ധർമ്മം അർദ്ധശക്തിയോടെ ദേശത്ത് നിലനിൽക്കുന്നു.
കലൌ പാദേന ചൈകേന ധര്മശ് ചലതി സംകടമ് ഏവംവിധം തു യോ ധര്മം വേത്തി തസ്യ ന ഹീയതേ
കലിയുഗത്തിൽ ധർമ്മം ഒരു കാലിൽ മാത്രം തളർന്നു നിൽക്കുന്നു; എന്നാൽ അങ്ങനെയുള്ള ധർമ്മം അറിയുന്നവന് നഷ്ടം സംഭവിക്കില്ല.