ഏവമ് ഉക്ത്വാ ച ഋഷിഭിഃ സോമം പ്രാപ്യ ച വജ്രിണേ തേഭ്യോ ദത്ത്വാ തതോ യജ്ഞഃ പൂര്ണോ ജാതഃ ശതക്രതോഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, സോമനെ മുനിമാരിൽനിന്ന് വാങ്ങി, അവർ വജ്രധാരിക്ക് നൽകി; അങ്ങനെ ശതക്രതു എന്ന ഇന്ദ്രന്റെ യജ്ഞം പൂർത്തിയായി.
തത് സോമതീര്ഥമ് ആഖ്യാതമ് ആഗ്നേയം പുരതസ് തു തത് അഗ്നിര് ഇഷ്ട്വാ മഹായജ്ഞൈര് മാമ് ആരാധ്യ മനീഷിതമ്
അത് സോമതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അതിന് മുന്നിൽ അഗ്നേയതീർഥം. അഗ്നിയെ മഹായജ്ഞങ്ങളാൽ ആരാധിച്ചു, എനിക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി,
സംപ്രാപ്തവാന് മത്പ്രസാദാദ് അഹം തത്രൈവ നിത്യശഃ സ്ഥിതോ ലോകോപകാരാര്ഥം തത്ര വിഷ്ണുഃ ശിവസ് തഥാ
എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ അവിടെയെപ്പോഴും നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, ലോകത്തിന് ഉപകാരമായിത്തന്നെ. അതുപോലെ വിഷ്ണുവും ശിവനും അവിടെയുണ്ട്.
തസ്മാദ് ആഗ്നേയമ് ആഖ്യാതമ് ആദിത്യം തദനന്തരമ് യത്രാദിത്യോ വേദമയോ നിത്യമ് ഏതി ഉപാസിതുമ്
അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ ആഗ്നേയമെന്നു വിളിക്കുന്നത്. അതിന് ശേഷം ആദിത്യം വരുന്നു, അവിടെ വേദങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ സൂര്യനാണ് എപ്പോഴും ആരാധിക്കപ്പെടേണ്ടത്.
രൂപാന്തരേണ മധ്യാഹ്നേ ദ്രഷ്ടും മാം ശംകരം ഹരിമ് നമസ്കാര്യസ് തത്ര സദാ മധ്യാഹ്നേ സകലോ ജനഃ
മധ്യാഹ്നത്തിൽ, വേറൊരു രൂപത്തിൽ, ഞാൻ, ശങ്കരൻ, ഹരിയും അവിടെ ദർശിക്കാവുന്നതാണ്. അതിനാൽ, മധ്യാഹ്നത്തിൽ എല്ലാവരും അവിടെ നമസ്കരിക്കണം.
രൂപേണ കേന സവിതാ സമായാതീത്യ് അനിശ്ചയാത് തസ്മാദ് ആദിത്യമ് ആഖ്യാതം ബാര്ഹസ്പത്യമ് അനന്തരമ്
സവിതാ ഏത് രൂപത്തിൽ വരുന്നു എന്നതിൽ വ്യക്തതയില്ലാത്തതിനാൽ, അതിനെ ആദിത്യമെന്നു വിളിക്കുന്നു. അതിന് ശേഷം ബാർഹസ്പത്യമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
ബൃഹസ്പതിഃ സുരൈഃ പൂജാം തസ്മാത് തീര്ഥാദ് അവാപ ഹ ഈജേ ച യജ്ഞാന് വിവിധാന് ബാര്ഹസ്പത്യം തതോ വിദുഃ
അവിടെ ബൃഹസ്പതിക്ക് ദേവന്മാർ പൂജ നടത്തി. അവൻ വിവിധ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി. അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ ബാർഹസ്പത്യമെന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്.
തത്തീര്ഥസ്മരണാദ് ഏവ ഗ്രഹശാന്തിര് ഭവിഷ്യതി തസ്മാദ് അപ്യ് അപരം തീര്ഥമ് ഇന്ദ്രഗോപേ നഗോത്തമേ
അത് തീർഥം ഓർക്കുന്നതു കൊണ്ടു തന്നെ ഗ്രഹദോഷങ്ങൾ ശാന്തിയാകും. അതിനാൽ, ആ ഉത്തമപർവതത്തിലെ ഇന്ദ്രഗോപയിൽ മറ്റൊരു തീർഥവും ഉണ്ട്.
പ്രതിഷ്ഠിതം മഹാലിങ്ഗം കസ്മിംശ്ചിത് കാരണാന്തരേ ഹിമാലയേന തത് തീര്ഥമ് അദ്രിതീര്ഥം തദ് ഉച്യതേ
അവിടെ ഹിമാലയം മറ്റൊരു കാരണത്താൽ ഒരു വലിയ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു. അതിനാൽ ആ തീർഥം അദ്രിതീർഥം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
തത്ര സ്നാനം ച ദാനം ച സര്വകാമപ്രദം ശുഭമ് ഏവം സാ ഗൌതമീ ഗങ്ഗാ ബ്രഹ്മാദ്രേശ് ച വിനിഃസൃതാ
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതും ദാനം നൽകുന്നതും എല്ലാ ഇഷ്ടഫലങ്ങളും ശുഭഫലങ്ങളും നൽകും. അങ്ങനെ ഗൗതമീ ഗംഗാ ബ്രഹ്മാദ്രിയിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു.
യാവത് സാഗരഗാ ദേവീ തത്ര തീര്ഥാനി കാനിചിത് സംക്ഷേപേണ മയോക്താനി രഹസ്യാനി ശുഭാനി ച
ആ ദേവി നദി സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നിടത്തോളം അവിടെ ചില രഹസ്യവും ശുഭവുമായ തീർഥങ്ങൾ ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വേദേ പുരാണേ ഋഷിഭിഃ പ്രസിദ്ധാ യാ ഗൌതമീ ലോകനമസ്കൃതാ ച വക്തും കഥം താമ് അതിസുപ്രഭാവാമ് അശേഷതോ നാരദ കസ്യ ശക്തിഃ
വേദങ്ങളിലും പുരാണങ്ങളിലും ഋഷിമാരാൽ പ്രശസ്തയായ, ലോകം നമസ്കരിക്കുന്ന ഗൗതമിയെ, നാരദാ, അവളുടെ അതിവിശിഷ്ട മഹത്വം മുഴുവനായി പറയാൻ ആര്ക്ക് കഴിയും?
ഭക്ത്യാ പ്രവൃത്തസ്യ യഥാകഥംചിന് നൈവാപരാധോ ഽസ്തി ന സംശയോ ഽത്ര തസ്മാച് ച ദിങ്മാത്രമതിപ്രയാസാത് സംസൂചിതം ലോകഹിതായ തസ്യാഃ
ഭക്തിയോടെ മുന്നോട്ട് പോകുന്നവനു പാപം ഉണ്ടാകില്ല എന്നതിൽ സംശയമില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ലോകഹിതത്തിനായി കൂടുതൽ വിശദീകരണം കൂടാതെ സൂചന മാത്രം നൽകിയിരിക്കുന്നത്.
കസ് തസ്യാഃ പ്രതിതീര്ഥം തു പ്രഭാവം വക്തുമ് ഈശ്വരഃ അപി ലക്ഷ്മീപതിര് വിഷ്ണുര് അലം സോമേശ്വരഃ ശിവഃ
അവളുടെ ഓരോ തീർഥത്തിന്റെ മഹത്വം പറയാൻ ആര്ക്കാണ് കഴിവ്? ലക്ഷ്മീപതിയായ വിഷ്ണുവിനും സോമേശ്വരനായ ശിവനും അതിന് മതിയാവില്ല.
ക്വചിത് കസ്മിംശ് ച തീര്ഥാനി കാലയോഗേ ഭവന്തി ഹി ഗുണവന്തി മഹാപ്രാജ്ഞ ഗൌതമീ തു സദാ നൃണാമ്
ചില സമയങ്ങളിലും സ്ഥലങ്ങളിലും, മഹാപണ്ഡിതാ, ചില തീർഥങ്ങൾ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടു പ്രസിദ്ധമാണ്. പക്ഷേ, ഗൗതമി എല്ലായ്പ്പോഴും മനുഷ്യർക്കു ഉപകാരപ്രദമാണ്.
സര്വത്ര സര്വദാ പുണ്യാ കോ ന്വ് അസ്യാ ഗുണകീര്തനമ് വക്തും ശക്തസ് തതസ് തസ്യൈ നമ ഇത്യ് ഏവ യുജ്യതേ
അവൾ എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും പുണ്യമാണു. അവളുടെ ഗുണങ്ങൾ മുഴുവനായി പറയാൻ ആര്ക്ക് കഴിയും? അതിനാൽ അവളെ നമസ്കരിക്കുകയാണ് ഉചിതം.
ത്രിദൈവത്യാം സുരേശാന ഗങ്ഗാം ബ്രൂഷേ സുരേശ്വര ബ്രാഹ്മണേനാഹൃതാം പുണ്യാം ജഗതഃ പാവനീം ശുഭാമ്
ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവേ, മൂന്നു ദേവതകളുടെയും ഗംഗയെ, ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ കൊണ്ടുവന്ന, ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ശുഭമായ അവളെക്കുറിച്ച് പറയൂ.
ആദിമധ്യാവസാനേ ച ഉഭയോസ് തീരയോര് അപി യാ വ്യാപ്താ വിഷ്ണുനേശേന ത്വയാ ച സുരസത്തമ പുനഃ സംക്ഷേപതോ ബ്രൂഹി ന മേ തൃപ്തിഃ പ്രജായതേ
ആദിയിൽ, മധ്യത്തിൽ, അവസാനം, ഇരുവശത്തും, വിഷ്ണുവിന്റെയും ഈശ്വരന്റെയും നിന്റെ ശക്തിയാൽ അവൾ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, വീണ്ടും സംക്ഷിപ്തമായി പറയൂ, എനിക്കിതിൽ തൃപ്തിയില്ല.
കമണ്ഡലുസ്ഥിതാ പൂര്വം തതോ വിഷ്ണുപദാനുഗാ മഹേശ്വരജടാജൂടേ സ്ഥിതാ സൈവ നമസ്കൃതാ
മുന്പ് അവൾ കമണ്ഡലുവിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് വിഷ്ണുവിന്റെ പാദങ്ങൾ പിന്തുടർന്നു. മഹേശ്വരന്റെ ജടയിൽ അവൾ ആദരപൂർവം പാർത്തു.
ബ്രഹ്മതേജഃപ്രഭാവേണ ശിവമ് ആരാധ്യ യത്നതഃ തതഃ പ്രാപ്താ ഗിരിം പുണ്യം തതഃ പൂര്വാര്ണവം പ്രതി
ബ്രഹ്മാവിന്റെ തേജസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ, അവൾ ശിവനെ ഭക്തിപൂർവം ആരാധിച്ചു. അതിനുശേഷം അവൾ പുണ്യമുള്ള പർവതത്തിലെത്തി, അവിടെ നിന്ന് കിഴക്കൻ സമുദ്രത്തേക്കു പോയി.
ആഗത്യ സംഗതാ ദേവീ സര്വതീര്ഥമയീ നൃണാമ് ഈപ്സിതാനാം തഥാ ദാത്രീ പ്രഭാവോ ഽസ്യാ വിശിഷ്യതേ
എല്ലാ തിരുത്തുകളും ഉൾക്കൊണ്ട ദേവി ഇവിടെ എത്തി, മനുഷ്യർക്കു അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം നൽകുന്നു. അവളുടെ ശക്തി വളരെ അതുല്യമാണ്.
ഏതസ്യാ നാധികം മന്യേ കിംചിത് തീര്ഥം ജഗത്ത്രയേ അസ്യാശ് ചൈവ പ്രഭാവേണ ഭാവ്യം യച് ച മനഃസ്ഥിതമ്
മൂന്നു ലോകത്തും ഇതിനെക്കാൾ വലിയ തിരുത്തം ഒന്നുമില്ലെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. മനസ്സിൽ ആലോചിക്കുന്നതെല്ലാം അവളുടെ ശക്തിയാൽ സഫലമാകുന്നു.
അദ്യാപ്യ് അസ്യാ ഹി മാഹാത്മ്യം വക്തും കൈശ്ചിന് ന ശക്യതേ ഭക്തിതോ വക്ഷ്യതേ നിത്യം യാ ബ്രഹ്മ പരമാര്ഥതഃ
ഇന്നും ആരും അവളുടെ മഹത്വം പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. ഭക്തിയോടെ മാത്രമേ അവളെക്കുറിച്ച് പറയാൻ കഴിയൂ, കാരണം അവൾ പരമാത്മാവാണ്.
തസ്യാഃ പരതരം തീര്ഥം ന സ്യാദ് ഇതി മതിര് മമ അന്യതീര്ഥേന സാധര്മ്യം ന യുജ്യേത കഥംചന
അവളുടെ തിരുത്തത്തെക്കാൾ ഉയർന്നത് ഒന്നുമില്ലെന്നു ഞാൻ ഉറപ്പോടെ പറയുന്നു. മറ്റേതെങ്കിലും തിരുത്തത്തോടും ഇതിനെ തുല്യപ്പെടുത്താൻ ഒരിക്കലും കഴിയില്ല.
ശ്രുത്വാ മദ്വാക്യപീയൂഷൈര് ഗങ്ഗായാ ഗുണകീര്തനമ് സര്വേഷാം ന മതിഃ കസ്മാത് തത്രൈവോപരതിം ഗതാ ഇതി ഭാതി വിചിത്രം മേ മുനേ ഖലു ജഗത്ത്രയേ
എന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്നുള്ള ഗംഗയുടെ ഗുണഗാനങ്ങൾ അമൃതംപോലെ കേട്ടിട്ടും, മൂന്നു ലോകത്തുമുള്ള എല്ലാവരുടെയും മനസ്സ് അവിടെയേയ്ക്ക് മാത്രം ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത് എനിക്ക് അതിശയകരമാണ്, മഹർഷേ.
ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം ത്വം വേത്താ ചോപദേശകഃ ഛന്ദാംസി സരഹസ്യാനി പുരാണസ്മൃതയോ ഽപി ച
നീ ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ അറിവും ഉപദേശകനുമാണ്. വേദങ്ങളും അതിന്റെ രഹസ്യങ്ങളും, പുരാണങ്ങളും സ്മൃതികളും നീ അറിയുന്നു.
ധര്മശാസ്ത്രാണി യച് ചാന്യത് തവ വാക്യേ പ്രതിഷ്ഠിതമ് തീര്ഥാനാമ് അഥ ദാനാനാം യജ്ഞാനാം തപസാം തഥാ
നിന്റെ വാക്കുകളിൽ അടിസ്ഥാനമിട്ടിരിക്കുന്ന മറ്റ് ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളും, തിരുത്തങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, തപസ്സുകൾ എന്നിവയും അതുപോലെ.
ദേവതാമന്ത്രസേവാനാമ് അധികം കിം വദ പ്രഭോ യദ് ബ്രൂഷേ ഭഗവന് ഭക്ത്യാ തഥാ ഭാവ്യം ന ചാന്യഥാ
ദേവതാരാധന, മന്ത്രങ്ങൾ, സേവനങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ഏത് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് നീ പറയൂ, പ്രഭോ. നീ ഭക്തിയോടെ പറയുന്നതെന്തും അങ്ങനെ തന്നെ ആചരിക്കണം, വേറെവിധം അല്ല.
ഏതം മേ സംശയം ബ്രഹ്മന് വാക്യാത് ത്വം ഛേത്തുമ് അര്ഹസി ഇഷ്ടം മനോഗതം ശ്രുത്വാ തസ്മാദ് വിസ്മയമ് ആഗതഃ
ബ്രഹ്മനേ, എന്റെ ഈ സംശയം നീ നിന്റെ വാക്കുകൾകൊണ്ട് നീക്കണം. മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ചതും കേട്ടതുമൂലം ഞാൻ അത്ഭുതത്തിലാണ്.
ശൃണു നാരദ വക്ഷ്യാമി രഹസ്യം ധര്മമ് ഉത്തമമ് ചതുര്വിധാനി തീര്ഥാനി താവന്ത്യ് ഏവ യുഗാനി ച
നാരദാ, കേൾക്കൂ, ഞാൻ ഉത്തമമായ രഹസ്യധർമ്മം പറയാം. നാല് വിധത്തിലുള്ള തിരുത്തങ്ങളുണ്ട്, അതുപോലെ തന്നെ നാല് യുഗങ്ങളും.