സംഗമേഷു പ്രസിദ്ധേഷു നിത്യം സപ്തസു നാരദ സമുദ്രസ്യ ച ഗങ്ഗായാ നിത്യം ദേവൌ പ്രതിഷ്ഠിതൌ
നാരദാ, പ്രശസ്തമായ ഏഴ് സംഗമങ്ങളിലും, സമുദ്രത്തോടും ഗംഗയോടും ചേരുന്ന സ്ഥലത്തും, ഈ രണ്ട് ദേവന്മാർ എന്നും സന്നിഹിതരാണ്.
ഗൌതമേശ്വര ആഖ്യാതോ യത്ര ദേവോ മഹേശ്വരഃ നിത്യം സംനിഹിതസ് തത്ര മാധവോ രമയാ സഹ
ഗൗതമേശ്വരമെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥലത്ത്, മഹേശ്വരൻ എന്നും സന്നിഹിതനാണ്; അവിടെ തന്നെ മാധവനും രമയോടൊപ്പം എന്നും ഉണ്ടാവുന്നു.
ബ്രഹ്മേശ്വര ഇതി ഖ്യാതോ മയൈവ സ്ഥാപിതഃ ശിവഃ ലോകാനാമ് ഉപകാരാര്ഥമ് ആത്മനഃ കാരണാന്തരേ
ബ്രഹ്മേശ്വരമെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ശിവനെ ഞാൻ തന്നെ അവിടെ സ്ഥാപിച്ചു, ലോകങ്ങളുടെ ഉപകാരത്തിനും, എന്റെ മറ്റൊരു ഉദ്ദേശത്തിനും വേണ്ടി.
ചക്രപാണിര് ഇതി ഖ്യാതഃ സ്തുതോ ദേവൈര് മയാ സഹ തത്ര സംനിഹിതോ വിഷ്ണുര് ദേവൈഃ സഹ മരുദ്ഗണൈഃ
അവിടെ വിഷ്ണുവിനെ ചക്രപാണി എന്ന പേരിൽ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഞാൻ സ്തുതിച്ചു; അവിടെയും ദേവന്മാരോടും മരുതുകളുടെ കൂട്ടത്തോടും കൂടി വിഷ്ണു സന്നിഹിതനാണ്.
ഐന്ദ്രതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം തദ് ഏവ ഹയമൂര്ധകമ് ഹയമൂര്ധാ തത്ര വിഷ്ണുസ് തന്മൂര്ധനി സുരാ അപി സോമതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം യത്ര സോമേശ്വരഃ ശിവഃ
അത് ഐന്ദ്രതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതേപോലെ ഹയമൂർധകം എന്നും; അവിടെ വിഷ്ണു കുതിരയുടെ തലയിലാണ്, ദേവന്മാരും അവിടെയുണ്ട്. അതിനെ സോമതീർഥം എന്നും വിളിക്കുന്നു, അവിടെ ശിവൻ സോമേശ്വരനായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ഇന്ദ്രസ്യ സോമശ്രവസോ ദേവൈശ് ച ഋഷിഭിസ് തഥാ പ്രാര്ഥിതഃ സോമ ഏവാദാവ് ഇന്ദ്രായേന്ദോ പരിസ്രവ
ഇന്ദ്രനും സോമശ്രവസും ദേവന്മാരും മുനിമാരും അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ആദ്യം സോമനോടു പറഞ്ഞു: 'സോമാ, ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി ഒഴുകുക.'
സപ്ത ദിശോ നാനാസൂര്യാഃ സപ്ത ഹോതാര ഋത്വിജഃ ദേവാ ആദിത്യാ യേ സപ്ത തേഭിഃ സോമാഭിരക്ഷ ന
ഏഴ് ദിക്കുകൾ, ഓരോന്നിലും വേറേ സൂര്യൻ, ഏഴ് ഹോതാക്കന്മാർ, ഏഴ് ആദിത്യന്മാർ—സോമാ, ഇവരോടൊപ്പം ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.
യത് തേ രാജഞ് ഛൃതം ഹവിസ് തേന സോമാഭിരക്ഷ നഃ അരാതീവാ മാ നസ് താരീന് മോ ച നഃ കിംചനാമമദ്
രാജാവേ, നീ സ്വീകരിച്ച ഉത്തമഹവിസിനാൽ, സോമനോടൊപ്പം ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ; ശത്രുക്കൾ ഞങ്ങളെ ജയിക്കാതിരിക്കുക, ഞങ്ങൾക്ക് ഒന്നും ദോഷം വരരുതേ.
ഋഷേ മന്ത്രകൃതാം സ്തോമൈഃ കശ്യപോദ്വര്ധയന് ഗിരഃ സോമം നമസ്യ രാജാനം യോ ജജ്ഞേ വീരുധാം പതിര്
മുനിമാർ രചിച്ച സ്തുതികളാൽ, കശ്യപൻ സ്തുതികൾ വർദ്ധിപ്പിച്ചു; സസ്യങ്ങളുടെ അധിപനായ രാജാവായി ജനിച്ച സോമനോട് നമസ്കരിക്കുന്നു.
കാരുര് അഹം തതോ ഭിഷഗ് ഉപലപ്രക്ഷിണീ നനാ നാനാധിയോ വസൂയവോ ഽനു ഗാ ഇവ തസ്ഥിമ
ഞാൻ കവിയാണ്, പിന്നെ വൈദ്യനാണ്; ഔഷധങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു. വിവിധ ചിന്തകളോടെ, ധനം തേടി, പശുക്കളെപ്പോലെ ഒരുമിച്ച് നിൽക്കുന്നു.
ഏവമ് ഉക്ത്വാ ച ഋഷിഭിഃ സോമം പ്രാപ്യ ച വജ്രിണേ തേഭ്യോ ദത്ത്വാ തതോ യജ്ഞഃ പൂര്ണോ ജാതഃ ശതക്രതോഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, സോമനെ മുനിമാരിൽനിന്ന് വാങ്ങി, അവർ വജ്രധാരിക്ക് നൽകി; അങ്ങനെ ശതക്രതു എന്ന ഇന്ദ്രന്റെ യജ്ഞം പൂർത്തിയായി.
തത് സോമതീര്ഥമ് ആഖ്യാതമ് ആഗ്നേയം പുരതസ് തു തത് അഗ്നിര് ഇഷ്ട്വാ മഹായജ്ഞൈര് മാമ് ആരാധ്യ മനീഷിതമ്
അത് സോമതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അതിന് മുന്നിൽ അഗ്നേയതീർഥം. അഗ്നിയെ മഹായജ്ഞങ്ങളാൽ ആരാധിച്ചു, എനിക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി,
സംപ്രാപ്തവാന് മത്പ്രസാദാദ് അഹം തത്രൈവ നിത്യശഃ സ്ഥിതോ ലോകോപകാരാര്ഥം തത്ര വിഷ്ണുഃ ശിവസ് തഥാ
എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ അവിടെയെപ്പോഴും നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, ലോകത്തിന് ഉപകാരമായിത്തന്നെ. അതുപോലെ വിഷ്ണുവും ശിവനും അവിടെയുണ്ട്.
തസ്മാദ് ആഗ്നേയമ് ആഖ്യാതമ് ആദിത്യം തദനന്തരമ് യത്രാദിത്യോ വേദമയോ നിത്യമ് ഏതി ഉപാസിതുമ്
അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ ആഗ്നേയമെന്നു വിളിക്കുന്നത്. അതിന് ശേഷം ആദിത്യം വരുന്നു, അവിടെ വേദങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ സൂര്യനാണ് എപ്പോഴും ആരാധിക്കപ്പെടേണ്ടത്.
രൂപാന്തരേണ മധ്യാഹ്നേ ദ്രഷ്ടും മാം ശംകരം ഹരിമ് നമസ്കാര്യസ് തത്ര സദാ മധ്യാഹ്നേ സകലോ ജനഃ
മധ്യാഹ്നത്തിൽ, വേറൊരു രൂപത്തിൽ, ഞാൻ, ശങ്കരൻ, ഹരിയും അവിടെ ദർശിക്കാവുന്നതാണ്. അതിനാൽ, മധ്യാഹ്നത്തിൽ എല്ലാവരും അവിടെ നമസ്കരിക്കണം.
രൂപേണ കേന സവിതാ സമായാതീത്യ് അനിശ്ചയാത് തസ്മാദ് ആദിത്യമ് ആഖ്യാതം ബാര്ഹസ്പത്യമ് അനന്തരമ്
സവിതാ ഏത് രൂപത്തിൽ വരുന്നു എന്നതിൽ വ്യക്തതയില്ലാത്തതിനാൽ, അതിനെ ആദിത്യമെന്നു വിളിക്കുന്നു. അതിന് ശേഷം ബാർഹസ്പത്യമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
ബൃഹസ്പതിഃ സുരൈഃ പൂജാം തസ്മാത് തീര്ഥാദ് അവാപ ഹ ഈജേ ച യജ്ഞാന് വിവിധാന് ബാര്ഹസ്പത്യം തതോ വിദുഃ
അവിടെ ബൃഹസ്പതിക്ക് ദേവന്മാർ പൂജ നടത്തി. അവൻ വിവിധ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി. അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ ബാർഹസ്പത്യമെന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്.
തത്തീര്ഥസ്മരണാദ് ഏവ ഗ്രഹശാന്തിര് ഭവിഷ്യതി തസ്മാദ് അപ്യ് അപരം തീര്ഥമ് ഇന്ദ്രഗോപേ നഗോത്തമേ
അത് തീർഥം ഓർക്കുന്നതു കൊണ്ടു തന്നെ ഗ്രഹദോഷങ്ങൾ ശാന്തിയാകും. അതിനാൽ, ആ ഉത്തമപർവതത്തിലെ ഇന്ദ്രഗോപയിൽ മറ്റൊരു തീർഥവും ഉണ്ട്.
പ്രതിഷ്ഠിതം മഹാലിങ്ഗം കസ്മിംശ്ചിത് കാരണാന്തരേ ഹിമാലയേന തത് തീര്ഥമ് അദ്രിതീര്ഥം തദ് ഉച്യതേ
അവിടെ ഹിമാലയം മറ്റൊരു കാരണത്താൽ ഒരു വലിയ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു. അതിനാൽ ആ തീർഥം അദ്രിതീർഥം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
തത്ര സ്നാനം ച ദാനം ച സര്വകാമപ്രദം ശുഭമ് ഏവം സാ ഗൌതമീ ഗങ്ഗാ ബ്രഹ്മാദ്രേശ് ച വിനിഃസൃതാ
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതും ദാനം നൽകുന്നതും എല്ലാ ഇഷ്ടഫലങ്ങളും ശുഭഫലങ്ങളും നൽകും. അങ്ങനെ ഗൗതമീ ഗംഗാ ബ്രഹ്മാദ്രിയിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു.
യാവത് സാഗരഗാ ദേവീ തത്ര തീര്ഥാനി കാനിചിത് സംക്ഷേപേണ മയോക്താനി രഹസ്യാനി ശുഭാനി ച
ആ ദേവി നദി സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നിടത്തോളം അവിടെ ചില രഹസ്യവും ശുഭവുമായ തീർഥങ്ങൾ ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വേദേ പുരാണേ ഋഷിഭിഃ പ്രസിദ്ധാ യാ ഗൌതമീ ലോകനമസ്കൃതാ ച വക്തും കഥം താമ് അതിസുപ്രഭാവാമ് അശേഷതോ നാരദ കസ്യ ശക്തിഃ
വേദങ്ങളിലും പുരാണങ്ങളിലും ഋഷിമാരാൽ പ്രശസ്തയായ, ലോകം നമസ്കരിക്കുന്ന ഗൗതമിയെ, നാരദാ, അവളുടെ അതിവിശിഷ്ട മഹത്വം മുഴുവനായി പറയാൻ ആര്ക്ക് കഴിയും?
ഭക്ത്യാ പ്രവൃത്തസ്യ യഥാകഥംചിന് നൈവാപരാധോ ഽസ്തി ന സംശയോ ഽത്ര തസ്മാച് ച ദിങ്മാത്രമതിപ്രയാസാത് സംസൂചിതം ലോകഹിതായ തസ്യാഃ
ഭക്തിയോടെ മുന്നോട്ട് പോകുന്നവനു പാപം ഉണ്ടാകില്ല എന്നതിൽ സംശയമില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ലോകഹിതത്തിനായി കൂടുതൽ വിശദീകരണം കൂടാതെ സൂചന മാത്രം നൽകിയിരിക്കുന്നത്.
കസ് തസ്യാഃ പ്രതിതീര്ഥം തു പ്രഭാവം വക്തുമ് ഈശ്വരഃ അപി ലക്ഷ്മീപതിര് വിഷ്ണുര് അലം സോമേശ്വരഃ ശിവഃ
അവളുടെ ഓരോ തീർഥത്തിന്റെ മഹത്വം പറയാൻ ആര്ക്കാണ് കഴിവ്? ലക്ഷ്മീപതിയായ വിഷ്ണുവിനും സോമേശ്വരനായ ശിവനും അതിന് മതിയാവില്ല.
ക്വചിത് കസ്മിംശ് ച തീര്ഥാനി കാലയോഗേ ഭവന്തി ഹി ഗുണവന്തി മഹാപ്രാജ്ഞ ഗൌതമീ തു സദാ നൃണാമ്
ചില സമയങ്ങളിലും സ്ഥലങ്ങളിലും, മഹാപണ്ഡിതാ, ചില തീർഥങ്ങൾ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടു പ്രസിദ്ധമാണ്. പക്ഷേ, ഗൗതമി എല്ലായ്പ്പോഴും മനുഷ്യർക്കു ഉപകാരപ്രദമാണ്.
സര്വത്ര സര്വദാ പുണ്യാ കോ ന്വ് അസ്യാ ഗുണകീര്തനമ് വക്തും ശക്തസ് തതസ് തസ്യൈ നമ ഇത്യ് ഏവ യുജ്യതേ
അവൾ എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും പുണ്യമാണു. അവളുടെ ഗുണങ്ങൾ മുഴുവനായി പറയാൻ ആര്ക്ക് കഴിയും? അതിനാൽ അവളെ നമസ്കരിക്കുകയാണ് ഉചിതം.
ത്രിദൈവത്യാം സുരേശാന ഗങ്ഗാം ബ്രൂഷേ സുരേശ്വര ബ്രാഹ്മണേനാഹൃതാം പുണ്യാം ജഗതഃ പാവനീം ശുഭാമ്
ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവേ, മൂന്നു ദേവതകളുടെയും ഗംഗയെ, ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ കൊണ്ടുവന്ന, ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ശുഭമായ അവളെക്കുറിച്ച് പറയൂ.
ആദിമധ്യാവസാനേ ച ഉഭയോസ് തീരയോര് അപി യാ വ്യാപ്താ വിഷ്ണുനേശേന ത്വയാ ച സുരസത്തമ പുനഃ സംക്ഷേപതോ ബ്രൂഹി ന മേ തൃപ്തിഃ പ്രജായതേ
ആദിയിൽ, മധ്യത്തിൽ, അവസാനം, ഇരുവശത്തും, വിഷ്ണുവിന്റെയും ഈശ്വരന്റെയും നിന്റെ ശക്തിയാൽ അവൾ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, വീണ്ടും സംക്ഷിപ്തമായി പറയൂ, എനിക്കിതിൽ തൃപ്തിയില്ല.
കമണ്ഡലുസ്ഥിതാ പൂര്വം തതോ വിഷ്ണുപദാനുഗാ മഹേശ്വരജടാജൂടേ സ്ഥിതാ സൈവ നമസ്കൃതാ
മുന്പ് അവൾ കമണ്ഡലുവിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് വിഷ്ണുവിന്റെ പാദങ്ങൾ പിന്തുടർന്നു. മഹേശ്വരന്റെ ജടയിൽ അവൾ ആദരപൂർവം പാർത്തു.
ബ്രഹ്മതേജഃപ്രഭാവേണ ശിവമ് ആരാധ്യ യത്നതഃ തതഃ പ്രാപ്താ ഗിരിം പുണ്യം തതഃ പൂര്വാര്ണവം പ്രതി
ബ്രഹ്മാവിന്റെ തേജസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ, അവൾ ശിവനെ ഭക്തിപൂർവം ആരാധിച്ചു. അതിനുശേഷം അവൾ പുണ്യമുള്ള പർവതത്തിലെത്തി, അവിടെ നിന്ന് കിഴക്കൻ സമുദ്രത്തേക്കു പോയി.