ഇതി പഠതി ശൃണോതി യശ് ച ഭക്ത്യാ വിബുധപതിം ശിവമ് അത്ര ഭീമരൂപമ് ജഗതി വിദിതമ് അശേഷപാപഹാരി സ്മൃതിപദശരണേന മുക്തിദശ് ച
ഈ കഥ ഭക്തിയോടെ വായിക്കുന്നവനും കേൾക്കുന്നവനും, ഈ ലോകത്ത് ഭീമരൂപിയായ ശിവനെ സ്മരിച്ചാൽ, എല്ലാപാപങ്ങളും നീങ്ങി, അവന്റെ പാദസ്മരണയിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും.
ഗോദാവരീ താവദ് അശേഷപാപ സമൂഹഹന്ത്രീ പരമാര്ഥദാത്രീ സദൈവ സര്വത്ര വിശേഷതസ് തു യത്രാമ്ബുരാശിം സമനുപ്രവിഷ്ടാ
ഗോദാവരി എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാപാപങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുകയും പരമോന്നതമായ ഫലം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് അവൾ സമുദ്രത്തിൽ ചേർന്നിടത്താണ് അത്യധികം ഫലം.
സ്നാത്വാ തു തസ്മിന് സുകൃതീ ശരീരീ ഗോദാവരീവാരിധിസംഗമേ യഃ ഉദ്ധൃത്യ തീവ്രാന് നിരയാദ് അശേഷാത് സ പൂര്വജാന് യാതി പുരം പുരാരേഃ
ഗോദാവരി-സമുദ്രസംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, പുണ്യശരീരിയായി മരിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ ഭയങ്കര നരകങ്ങളിൽ നിന്നുമുയർന്ന്, പുരാരിയുടെ നഗരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
വേദാന്തവേദ്യം യദ് ഉപാസിതവ്യം തദ് ബ്രഹ്മ സാക്ഷാത് ഖലു ഭീമനാഥഃ ദൃഷ്ടേ ഹി തസ്മിന് ന പുനര് വിശന്തി ശരീരിണഃ സംസ്മൃതിമ് ഉഗ്രദുഃഖാമ്
വേദാന്തത്തിൽ അറിയേണ്ടതും ആരാധിക്കേണ്ടതുമായ ബ്രഹ്മം ഭീമനാഥനാണ്. അവനെ കണ്ടവർക്ക് ഇനി ശരീരധാരണത്തിൽ ദാരുണമായ സ്മരണയിലേക്കു മടങ്ങേണ്ടി വരില്ല.
സാ സംഗതാ പൂര്വമ് അപാംപതിം തം ഗങ്ഗാ സുരാണാമ് അപി വന്ദനീയാ ദേവൈശ് ച സര്വൈര് അനുഗമ്യമാനാ സംസ്തൂയമാനാ മുനിഭിര് മരുദ്ഭിഃ
ദേവന്മാരും മുനിമാരും എല്ലാം ആരാധിക്കുന്ന ഗംഗാ, ഒരിക്കൽ ജലങ്ങളുടെ അധിപനോടു ചേർന്ന്, ദേവന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ, അവർ പാടിപ്പരഞ്ഞ്, അനുസരിച്ച്, ആ മഹാനദിയെ വണങ്ങി.
വസിഷ്ഠജാബാലിസയാജ്ഞവല്ക്യ ക്രത്വങ്ഗിരോദക്ഷമരീചിവൈഷ്ണവാഃ ശാതാതപഃ ശൌനകദേവരാത ഭൃഗ്വഗ്നിവേശ്യാത്രിമരീചിമുഖ്യാഃ
വസിഷ്ഠൻ, ജാബാലി, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ, ക്രതു, അങ്കിരസ്, ദക്ഷൻ, മരീചി, വൈഷ്ണവൻ, ശതാതപൻ, ശൗണകൻ, ദേവരാതൻ, ഭൃഗു, അഗ്നിവേശ്യൻ, അത്രി, മരീചി എന്നിവരടങ്ങുന്ന പ്രമുഖ മുനിമാർ,
സുധൂതപാപാ മനുഗൌതമാദയഃ സകൌശികാസ് തുമ്ബരുപര്വതാദ്യാഃ അഗസ്ത്യമാര്കണ്ഡസപിപ്പലാദ്യാഃ സഗാലവാ യോഗപരായണാശ് ച
സുധൂതൻ, പാപൻ, മനു, ഗൗതമൻ തുടങ്ങിയവർ, കൗശികന്മാരോടൊപ്പം, തുംബുരു, പർവതൻ തുടങ്ങിയവർ, അഗസ്ത്യൻ, മാർക്കണ്ടേയൻ, പിപ്പലാദൻ, ഗാലവൻ, യോഗത്തിൽ ലയിച്ചവർ എന്നിവരും,
സവാമദേവാങ്ഗിരസോ ഽഥ ഭാര്ഗവാഃ സ്മൃതിപ്രവീണാഃ ശ്രുതിഭിര് മനോജ്ഞാഃ സര്വേ പുരാണാര്ഥവിദോ ബഹുജ്ഞാസ് തേ ഗൌതമീം ദേവനദീം തു ഗത്വാ
സവാമദൻ, അങ്കിരസൻ, പിന്നെ ഭാർഗവന്മാർ, സ്മൃതികളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, വേദങ്ങളിൽ ആഹ്ലാദകരമായവർ, പുരാണങ്ങളുടെ അർത്ഥം നന്നായി അറിയുന്ന, വിശാലമായ ജ്ഞാനമുള്ളവർ—all ഇവർ ഗൗതമീ എന്ന ദൈവീയനദിയിലേക്കു പോയി.
സ്തോഷ്യന്തി മന്ത്രൈഃ ശ്രുതിഭിഃ പ്രഭൂതൈര് ഹൃദ്യൈശ് ച തുഷ്ടൈര് മുദിതൈര് മനോഭിഃ താം സംഗതാം വീക്ഷ്യ ശിവോ ഹരിശ് ച ആത്മാനമ് ആദര്ശയതാം മുനിഭ്യഃ
അവർ മനസ്സിൽ സന്തോഷത്തോടും തൃപ്തിയോടും കൂടി, ധാരാളം മന്ത്രങ്ങളാലും വേദഗീതികളാലും ആ നദിയെ പാടിപ്പരഞ്ഞു; അങ്ങനെ അവളെ കണ്ടപ്പോൾ ശിവനും ഹരിയും ആ മുനിമാർക്ക് തങ്ങൾ ദർശനം നൽകി.
ആദിത്യാ വസവോ രുദ്രാ മരുതോ ലോകപാലകാഃ കൃതാഞ്ജലിപുടാഃ സര്വേ സ്തുവന്തി ഹരിശംകരൌ
ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, മരുതുകൾ, ലോകപാലകർ—എല്ലാവരും കയ്യുകൂപ്പി ഹരിയെയും ശങ്കരനെയും സ്തുതിച്ചു.
സംഗമേഷു പ്രസിദ്ധേഷു നിത്യം സപ്തസു നാരദ സമുദ്രസ്യ ച ഗങ്ഗായാ നിത്യം ദേവൌ പ്രതിഷ്ഠിതൌ
നാരദാ, പ്രശസ്തമായ ഏഴ് സംഗമങ്ങളിലും, സമുദ്രത്തോടും ഗംഗയോടും ചേരുന്ന സ്ഥലത്തും, ഈ രണ്ട് ദേവന്മാർ എന്നും സന്നിഹിതരാണ്.
ഗൌതമേശ്വര ആഖ്യാതോ യത്ര ദേവോ മഹേശ്വരഃ നിത്യം സംനിഹിതസ് തത്ര മാധവോ രമയാ സഹ
ഗൗതമേശ്വരമെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥലത്ത്, മഹേശ്വരൻ എന്നും സന്നിഹിതനാണ്; അവിടെ തന്നെ മാധവനും രമയോടൊപ്പം എന്നും ഉണ്ടാവുന്നു.
ബ്രഹ്മേശ്വര ഇതി ഖ്യാതോ മയൈവ സ്ഥാപിതഃ ശിവഃ ലോകാനാമ് ഉപകാരാര്ഥമ് ആത്മനഃ കാരണാന്തരേ
ബ്രഹ്മേശ്വരമെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ശിവനെ ഞാൻ തന്നെ അവിടെ സ്ഥാപിച്ചു, ലോകങ്ങളുടെ ഉപകാരത്തിനും, എന്റെ മറ്റൊരു ഉദ്ദേശത്തിനും വേണ്ടി.
ചക്രപാണിര് ഇതി ഖ്യാതഃ സ്തുതോ ദേവൈര് മയാ സഹ തത്ര സംനിഹിതോ വിഷ്ണുര് ദേവൈഃ സഹ മരുദ്ഗണൈഃ
അവിടെ വിഷ്ണുവിനെ ചക്രപാണി എന്ന പേരിൽ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഞാൻ സ്തുതിച്ചു; അവിടെയും ദേവന്മാരോടും മരുതുകളുടെ കൂട്ടത്തോടും കൂടി വിഷ്ണു സന്നിഹിതനാണ്.
ഐന്ദ്രതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം തദ് ഏവ ഹയമൂര്ധകമ് ഹയമൂര്ധാ തത്ര വിഷ്ണുസ് തന്മൂര്ധനി സുരാ അപി സോമതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം യത്ര സോമേശ്വരഃ ശിവഃ
അത് ഐന്ദ്രതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതേപോലെ ഹയമൂർധകം എന്നും; അവിടെ വിഷ്ണു കുതിരയുടെ തലയിലാണ്, ദേവന്മാരും അവിടെയുണ്ട്. അതിനെ സോമതീർഥം എന്നും വിളിക്കുന്നു, അവിടെ ശിവൻ സോമേശ്വരനായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ഇന്ദ്രസ്യ സോമശ്രവസോ ദേവൈശ് ച ഋഷിഭിസ് തഥാ പ്രാര്ഥിതഃ സോമ ഏവാദാവ് ഇന്ദ്രായേന്ദോ പരിസ്രവ
ഇന്ദ്രനും സോമശ്രവസും ദേവന്മാരും മുനിമാരും അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ആദ്യം സോമനോടു പറഞ്ഞു: 'സോമാ, ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി ഒഴുകുക.'
സപ്ത ദിശോ നാനാസൂര്യാഃ സപ്ത ഹോതാര ഋത്വിജഃ ദേവാ ആദിത്യാ യേ സപ്ത തേഭിഃ സോമാഭിരക്ഷ ന
ഏഴ് ദിക്കുകൾ, ഓരോന്നിലും വേറേ സൂര്യൻ, ഏഴ് ഹോതാക്കന്മാർ, ഏഴ് ആദിത്യന്മാർ—സോമാ, ഇവരോടൊപ്പം ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.
യത് തേ രാജഞ് ഛൃതം ഹവിസ് തേന സോമാഭിരക്ഷ നഃ അരാതീവാ മാ നസ് താരീന് മോ ച നഃ കിംചനാമമദ്
രാജാവേ, നീ സ്വീകരിച്ച ഉത്തമഹവിസിനാൽ, സോമനോടൊപ്പം ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ; ശത്രുക്കൾ ഞങ്ങളെ ജയിക്കാതിരിക്കുക, ഞങ്ങൾക്ക് ഒന്നും ദോഷം വരരുതേ.
ഋഷേ മന്ത്രകൃതാം സ്തോമൈഃ കശ്യപോദ്വര്ധയന് ഗിരഃ സോമം നമസ്യ രാജാനം യോ ജജ്ഞേ വീരുധാം പതിര്
മുനിമാർ രചിച്ച സ്തുതികളാൽ, കശ്യപൻ സ്തുതികൾ വർദ്ധിപ്പിച്ചു; സസ്യങ്ങളുടെ അധിപനായ രാജാവായി ജനിച്ച സോമനോട് നമസ്കരിക്കുന്നു.
കാരുര് അഹം തതോ ഭിഷഗ് ഉപലപ്രക്ഷിണീ നനാ നാനാധിയോ വസൂയവോ ഽനു ഗാ ഇവ തസ്ഥിമ
ഞാൻ കവിയാണ്, പിന്നെ വൈദ്യനാണ്; ഔഷധങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു. വിവിധ ചിന്തകളോടെ, ധനം തേടി, പശുക്കളെപ്പോലെ ഒരുമിച്ച് നിൽക്കുന്നു.
ഏവമ് ഉക്ത്വാ ച ഋഷിഭിഃ സോമം പ്രാപ്യ ച വജ്രിണേ തേഭ്യോ ദത്ത്വാ തതോ യജ്ഞഃ പൂര്ണോ ജാതഃ ശതക്രതോഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, സോമനെ മുനിമാരിൽനിന്ന് വാങ്ങി, അവർ വജ്രധാരിക്ക് നൽകി; അങ്ങനെ ശതക്രതു എന്ന ഇന്ദ്രന്റെ യജ്ഞം പൂർത്തിയായി.
തത് സോമതീര്ഥമ് ആഖ്യാതമ് ആഗ്നേയം പുരതസ് തു തത് അഗ്നിര് ഇഷ്ട്വാ മഹായജ്ഞൈര് മാമ് ആരാധ്യ മനീഷിതമ്
അത് സോമതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അതിന് മുന്നിൽ അഗ്നേയതീർഥം. അഗ്നിയെ മഹായജ്ഞങ്ങളാൽ ആരാധിച്ചു, എനിക്ക് ഇഷ്ടംപോലെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി,
സംപ്രാപ്തവാന് മത്പ്രസാദാദ് അഹം തത്രൈവ നിത്യശഃ സ്ഥിതോ ലോകോപകാരാര്ഥം തത്ര വിഷ്ണുഃ ശിവസ് തഥാ
എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ അവിടെയെപ്പോഴും നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, ലോകത്തിന് ഉപകാരമായിത്തന്നെ. അതുപോലെ വിഷ്ണുവും ശിവനും അവിടെയുണ്ട്.
തസ്മാദ് ആഗ്നേയമ് ആഖ്യാതമ് ആദിത്യം തദനന്തരമ് യത്രാദിത്യോ വേദമയോ നിത്യമ് ഏതി ഉപാസിതുമ്
അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ ആഗ്നേയമെന്നു വിളിക്കുന്നത്. അതിന് ശേഷം ആദിത്യം വരുന്നു, അവിടെ വേദങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ സൂര്യനാണ് എപ്പോഴും ആരാധിക്കപ്പെടേണ്ടത്.
രൂപാന്തരേണ മധ്യാഹ്നേ ദ്രഷ്ടും മാം ശംകരം ഹരിമ് നമസ്കാര്യസ് തത്ര സദാ മധ്യാഹ്നേ സകലോ ജനഃ
മധ്യാഹ്നത്തിൽ, വേറൊരു രൂപത്തിൽ, ഞാൻ, ശങ്കരൻ, ഹരിയും അവിടെ ദർശിക്കാവുന്നതാണ്. അതിനാൽ, മധ്യാഹ്നത്തിൽ എല്ലാവരും അവിടെ നമസ്കരിക്കണം.
രൂപേണ കേന സവിതാ സമായാതീത്യ് അനിശ്ചയാത് തസ്മാദ് ആദിത്യമ് ആഖ്യാതം ബാര്ഹസ്പത്യമ് അനന്തരമ്
സവിതാ ഏത് രൂപത്തിൽ വരുന്നു എന്നതിൽ വ്യക്തതയില്ലാത്തതിനാൽ, അതിനെ ആദിത്യമെന്നു വിളിക്കുന്നു. അതിന് ശേഷം ബാർഹസ്പത്യമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
ബൃഹസ്പതിഃ സുരൈഃ പൂജാം തസ്മാത് തീര്ഥാദ് അവാപ ഹ ഈജേ ച യജ്ഞാന് വിവിധാന് ബാര്ഹസ്പത്യം തതോ വിദുഃ
അവിടെ ബൃഹസ്പതിക്ക് ദേവന്മാർ പൂജ നടത്തി. അവൻ വിവിധ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി. അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ ബാർഹസ്പത്യമെന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്.
തത്തീര്ഥസ്മരണാദ് ഏവ ഗ്രഹശാന്തിര് ഭവിഷ്യതി തസ്മാദ് അപ്യ് അപരം തീര്ഥമ് ഇന്ദ്രഗോപേ നഗോത്തമേ
അത് തീർഥം ഓർക്കുന്നതു കൊണ്ടു തന്നെ ഗ്രഹദോഷങ്ങൾ ശാന്തിയാകും. അതിനാൽ, ആ ഉത്തമപർവതത്തിലെ ഇന്ദ്രഗോപയിൽ മറ്റൊരു തീർഥവും ഉണ്ട്.
പ്രതിഷ്ഠിതം മഹാലിങ്ഗം കസ്മിംശ്ചിത് കാരണാന്തരേ ഹിമാലയേന തത് തീര്ഥമ് അദ്രിതീര്ഥം തദ് ഉച്യതേ
അവിടെ ഹിമാലയം മറ്റൊരു കാരണത്താൽ ഒരു വലിയ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു. അതിനാൽ ആ തീർഥം അദ്രിതീർഥം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
തത്ര സ്നാനം ച ദാനം ച സര്വകാമപ്രദം ശുഭമ് ഏവം സാ ഗൌതമീ ഗങ്ഗാ ബ്രഹ്മാദ്രേശ് ച വിനിഃസൃതാ
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതും ദാനം നൽകുന്നതും എല്ലാ ഇഷ്ടഫലങ്ങളും ശുഭഫലങ്ങളും നൽകും. അങ്ങനെ ഗൗതമീ ഗംഗാ ബ്രഹ്മാദ്രിയിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു.