ഏതച് ഛ്രുത്വാ ഋഷേര് വാക്യം വിശ്വാമിത്രസ്യ ധീമതഃ തപസ് തപ്ത്വാ ബഹുകാലം താമസം ഭാവമ് ആശ്രിതഃ
വിശ്വാമിത്രമുനിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, അവൻ ദീർഘകാലം കടുത്ത തപസ്സ് ചെയ്തു, താമസികമായ മനോഭാവം സ്വീകരിച്ചു.
വിശ്വരൂപഃ കര്മ ഭീമം ചകാര സുരഭീഷണമ് പശ്യത്സു ഋഷിമുഖ്യേഷു വാര്യമാണോ ഽപി നിത്യശഃ
വിശ്വരൂപൻ ഭയാനകവും ദൈവങ്ങളെ പോലും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതുമായ ഒരു പ്രവൃത്തി ചെയ്തു. പ്രധാനമുനികൾ കാണുമ്പോഴും, അവനെ പലതവണ തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അവൻ നിന്നില്ല.
ആത്മകോപാനുസാരേണ ഭീമം കര്മ തഥാകരോത് ഭീഷണേ കുണ്ഡഖാതേ തു ഭീഷണേ ജാതവേദസി
സ്വന്തം കോപം അനുസരിച്ച്, വിശ്വരൂപൻ ആ ഭയാനക പ്രവൃത്തി ഭയപ്പെടുത്തുന്ന കുഴിയിലും ഭയങ്കരമായ യജ്ഞാഗ്നിയിലും ചെയ്തു.
ഭീഷണം രൌദ്രപുരുഷം ധ്യാത്വാത്മാനം ഗുഹാശയമ് ഏവം തപന്തമ് ആലക്ഷ്യ വാഗ് ഉവാചാശരീരിണീ
ഭയാനകവും ക്രൂരവുമായ രൂപത്തിൽ, ഹൃദയത്തിലെ ഗുഹയിൽ വസിക്കുന്നവനെന്നു സ്വയം ധ്യാനിച്ച്, അങ്ങനെ തപസ്സിൽ ലീനനായിരിക്കുമ്പോൾ, ഒരു ശരീരരഹിതവാണി അവനോട് സംസാരിച്ചു.
ജടാജൂടം വിനാത്മാനം ന ച വൃത്രോ വ്യജീയത വൃഥാത്മാനം വിശ്വരൂപോ ജുഹുയാജ് ജാതവേദസി
ജടാമുടി ഇല്ലാതെ, അവനെ വൃത്രനെന്നു ആരും തിരിച്ചറിയില്ല. അപ്രയോജനമായി വിശ്വരൂപൻ സ്വയം യജ്ഞാഗ്നിയിലേക്ക് സമർപ്പിച്ചു.
സ ഏവേന്ദ്രഃ സ വരുണഃ സ ച സ്യാത് സര്വമ് ഏവ ച ത്യക്ത്വാത്മാനം ജടാമാത്രം ഹുതവാന് വൃജിനോദ്ഭവഃ
അവനാണ് ഇന്ദ്രനും, അവനാണ് വരുണനും, അവൻ എല്ലാം തന്നെയാണ്. സ്വയം ഉപേക്ഷിച്ച്, ജടാമാത്രം അഗ്നിയിലേക്ക് സമർപ്പിച്ചു; അതിൽ നിന്നാണ് പാപം ഉദിച്ചത്.
വൃത്ര ഇത്യ് ഉച്യതേ വേദേ സ ചാപി വൃജിനോ ഽഭവത് ഭീമസ്യ മഹിമാനം കോ ജാനാതി ജഗദീശിതുഃ
വേദങ്ങളിൽ അവനെ വൃത്രൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു; അവൻ പാപിയും ആയി. ഈ ഭയാനകമായ ലോകനാഥന്റെ മഹത്വം ആരറിയുന്നു?
സൃജത്യ് അശേഷമ് അപി യോ ന ച സങ്ഗേന ലിപ്യതേ വിരരാമേതി സംകീര്ത്യ സാ വാണ്യ് ഏനം മുനീശ്വരാഃ
എല്ലാം സൃഷ്ടിച്ചിട്ടും, ബന്ധത്തിൽ അകപ്പെടാതെ ഇരിക്കുന്നവനാണ് അവൻ. ഈ സത്യം പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, മഹാമുനികൾ അവനെ 'വിരരാമ' എന്നുപോലും സ്തുതിച്ചു.
ഭീമേശ്വരം നമസ്കൃത്യ ജഗ്മുഃ സ്വം സ്വമ് അഥാശ്രമമ് വിശ്വരൂപോ മഹാഭീമോ ഭീമകര്മാ തഥാകൃതിഃ
ഭീമേശ്വരനോട് നമസ്കരിച്ച്, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി. വിശ്വരൂപൻ ഭയാനകമായ രൂപത്തിലും പ്രവൃത്തിയിലും അവിടെ തന്നെ തുടരുന്നു.
ഭീമഭാവോ ഭീമതനും ധ്യാത്വാത്മാനം ജുഹാവ ഹ തസ്മാദ് ഭീമേശ്വരോ ദേവഃ പുരാണേ പരിപഠ്യതേ തത്ര സ്നാനം ച ദാനം ച മുക്തിദം നാത്ര സംശയഃ
ഭയാനകമായ രൂപത്തിൽ സ്വയം ധ്യാനിച്ച്, വിശ്വരൂപൻ സ്വയം അർപ്പിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് ഭീമേശ്വരൻ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രശസ്തനായത്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയും ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
ഇതി പഠതി ശൃണോതി യശ് ച ഭക്ത്യാ വിബുധപതിം ശിവമ് അത്ര ഭീമരൂപമ് ജഗതി വിദിതമ് അശേഷപാപഹാരി സ്മൃതിപദശരണേന മുക്തിദശ് ച
ഈ കഥ ഭക്തിയോടെ വായിക്കുന്നവനും കേൾക്കുന്നവനും, ഈ ലോകത്ത് ഭീമരൂപിയായ ശിവനെ സ്മരിച്ചാൽ, എല്ലാപാപങ്ങളും നീങ്ങി, അവന്റെ പാദസ്മരണയിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും.
ഗോദാവരീ താവദ് അശേഷപാപ സമൂഹഹന്ത്രീ പരമാര്ഥദാത്രീ സദൈവ സര്വത്ര വിശേഷതസ് തു യത്രാമ്ബുരാശിം സമനുപ്രവിഷ്ടാ
ഗോദാവരി എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാപാപങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുകയും പരമോന്നതമായ ഫലം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് അവൾ സമുദ്രത്തിൽ ചേർന്നിടത്താണ് അത്യധികം ഫലം.
സ്നാത്വാ തു തസ്മിന് സുകൃതീ ശരീരീ ഗോദാവരീവാരിധിസംഗമേ യഃ ഉദ്ധൃത്യ തീവ്രാന് നിരയാദ് അശേഷാത് സ പൂര്വജാന് യാതി പുരം പുരാരേഃ
ഗോദാവരി-സമുദ്രസംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, പുണ്യശരീരിയായി മരിക്കുന്നവൻ, എല്ലാ ഭയങ്കര നരകങ്ങളിൽ നിന്നുമുയർന്ന്, പുരാരിയുടെ നഗരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
വേദാന്തവേദ്യം യദ് ഉപാസിതവ്യം തദ് ബ്രഹ്മ സാക്ഷാത് ഖലു ഭീമനാഥഃ ദൃഷ്ടേ ഹി തസ്മിന് ന പുനര് വിശന്തി ശരീരിണഃ സംസ്മൃതിമ് ഉഗ്രദുഃഖാമ്
വേദാന്തത്തിൽ അറിയേണ്ടതും ആരാധിക്കേണ്ടതുമായ ബ്രഹ്മം ഭീമനാഥനാണ്. അവനെ കണ്ടവർക്ക് ഇനി ശരീരധാരണത്തിൽ ദാരുണമായ സ്മരണയിലേക്കു മടങ്ങേണ്ടി വരില്ല.
സാ സംഗതാ പൂര്വമ് അപാംപതിം തം ഗങ്ഗാ സുരാണാമ് അപി വന്ദനീയാ ദേവൈശ് ച സര്വൈര് അനുഗമ്യമാനാ സംസ്തൂയമാനാ മുനിഭിര് മരുദ്ഭിഃ
ദേവന്മാരും മുനിമാരും എല്ലാം ആരാധിക്കുന്ന ഗംഗാ, ഒരിക്കൽ ജലങ്ങളുടെ അധിപനോടു ചേർന്ന്, ദേവന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ, അവർ പാടിപ്പരഞ്ഞ്, അനുസരിച്ച്, ആ മഹാനദിയെ വണങ്ങി.
വസിഷ്ഠജാബാലിസയാജ്ഞവല്ക്യ ക്രത്വങ്ഗിരോദക്ഷമരീചിവൈഷ്ണവാഃ ശാതാതപഃ ശൌനകദേവരാത ഭൃഗ്വഗ്നിവേശ്യാത്രിമരീചിമുഖ്യാഃ
വസിഷ്ഠൻ, ജാബാലി, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ, ക്രതു, അങ്കിരസ്, ദക്ഷൻ, മരീചി, വൈഷ്ണവൻ, ശതാതപൻ, ശൗണകൻ, ദേവരാതൻ, ഭൃഗു, അഗ്നിവേശ്യൻ, അത്രി, മരീചി എന്നിവരടങ്ങുന്ന പ്രമുഖ മുനിമാർ,
സുധൂതപാപാ മനുഗൌതമാദയഃ സകൌശികാസ് തുമ്ബരുപര്വതാദ്യാഃ അഗസ്ത്യമാര്കണ്ഡസപിപ്പലാദ്യാഃ സഗാലവാ യോഗപരായണാശ് ച
സുധൂതൻ, പാപൻ, മനു, ഗൗതമൻ തുടങ്ങിയവർ, കൗശികന്മാരോടൊപ്പം, തുംബുരു, പർവതൻ തുടങ്ങിയവർ, അഗസ്ത്യൻ, മാർക്കണ്ടേയൻ, പിപ്പലാദൻ, ഗാലവൻ, യോഗത്തിൽ ലയിച്ചവർ എന്നിവരും,
സവാമദേവാങ്ഗിരസോ ഽഥ ഭാര്ഗവാഃ സ്മൃതിപ്രവീണാഃ ശ്രുതിഭിര് മനോജ്ഞാഃ സര്വേ പുരാണാര്ഥവിദോ ബഹുജ്ഞാസ് തേ ഗൌതമീം ദേവനദീം തു ഗത്വാ
സവാമദൻ, അങ്കിരസൻ, പിന്നെ ഭാർഗവന്മാർ, സ്മൃതികളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, വേദങ്ങളിൽ ആഹ്ലാദകരമായവർ, പുരാണങ്ങളുടെ അർത്ഥം നന്നായി അറിയുന്ന, വിശാലമായ ജ്ഞാനമുള്ളവർ—all ഇവർ ഗൗതമീ എന്ന ദൈവീയനദിയിലേക്കു പോയി.
സ്തോഷ്യന്തി മന്ത്രൈഃ ശ്രുതിഭിഃ പ്രഭൂതൈര് ഹൃദ്യൈശ് ച തുഷ്ടൈര് മുദിതൈര് മനോഭിഃ താം സംഗതാം വീക്ഷ്യ ശിവോ ഹരിശ് ച ആത്മാനമ് ആദര്ശയതാം മുനിഭ്യഃ
അവർ മനസ്സിൽ സന്തോഷത്തോടും തൃപ്തിയോടും കൂടി, ധാരാളം മന്ത്രങ്ങളാലും വേദഗീതികളാലും ആ നദിയെ പാടിപ്പരഞ്ഞു; അങ്ങനെ അവളെ കണ്ടപ്പോൾ ശിവനും ഹരിയും ആ മുനിമാർക്ക് തങ്ങൾ ദർശനം നൽകി.
ആദിത്യാ വസവോ രുദ്രാ മരുതോ ലോകപാലകാഃ കൃതാഞ്ജലിപുടാഃ സര്വേ സ്തുവന്തി ഹരിശംകരൌ
ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, മരുതുകൾ, ലോകപാലകർ—എല്ലാവരും കയ്യുകൂപ്പി ഹരിയെയും ശങ്കരനെയും സ്തുതിച്ചു.
സംഗമേഷു പ്രസിദ്ധേഷു നിത്യം സപ്തസു നാരദ സമുദ്രസ്യ ച ഗങ്ഗായാ നിത്യം ദേവൌ പ്രതിഷ്ഠിതൌ
നാരദാ, പ്രശസ്തമായ ഏഴ് സംഗമങ്ങളിലും, സമുദ്രത്തോടും ഗംഗയോടും ചേരുന്ന സ്ഥലത്തും, ഈ രണ്ട് ദേവന്മാർ എന്നും സന്നിഹിതരാണ്.
ഗൌതമേശ്വര ആഖ്യാതോ യത്ര ദേവോ മഹേശ്വരഃ നിത്യം സംനിഹിതസ് തത്ര മാധവോ രമയാ സഹ
ഗൗതമേശ്വരമെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥലത്ത്, മഹേശ്വരൻ എന്നും സന്നിഹിതനാണ്; അവിടെ തന്നെ മാധവനും രമയോടൊപ്പം എന്നും ഉണ്ടാവുന്നു.
ബ്രഹ്മേശ്വര ഇതി ഖ്യാതോ മയൈവ സ്ഥാപിതഃ ശിവഃ ലോകാനാമ് ഉപകാരാര്ഥമ് ആത്മനഃ കാരണാന്തരേ
ബ്രഹ്മേശ്വരമെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ശിവനെ ഞാൻ തന്നെ അവിടെ സ്ഥാപിച്ചു, ലോകങ്ങളുടെ ഉപകാരത്തിനും, എന്റെ മറ്റൊരു ഉദ്ദേശത്തിനും വേണ്ടി.
ചക്രപാണിര് ഇതി ഖ്യാതഃ സ്തുതോ ദേവൈര് മയാ സഹ തത്ര സംനിഹിതോ വിഷ്ണുര് ദേവൈഃ സഹ മരുദ്ഗണൈഃ
അവിടെ വിഷ്ണുവിനെ ചക്രപാണി എന്ന പേരിൽ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഞാൻ സ്തുതിച്ചു; അവിടെയും ദേവന്മാരോടും മരുതുകളുടെ കൂട്ടത്തോടും കൂടി വിഷ്ണു സന്നിഹിതനാണ്.
ഐന്ദ്രതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം തദ് ഏവ ഹയമൂര്ധകമ് ഹയമൂര്ധാ തത്ര വിഷ്ണുസ് തന്മൂര്ധനി സുരാ അപി സോമതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം യത്ര സോമേശ്വരഃ ശിവഃ
അത് ഐന്ദ്രതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്നു, അതേപോലെ ഹയമൂർധകം എന്നും; അവിടെ വിഷ്ണു കുതിരയുടെ തലയിലാണ്, ദേവന്മാരും അവിടെയുണ്ട്. അതിനെ സോമതീർഥം എന്നും വിളിക്കുന്നു, അവിടെ ശിവൻ സോമേശ്വരനായി അറിയപ്പെടുന്നു.
ഇന്ദ്രസ്യ സോമശ്രവസോ ദേവൈശ് ച ഋഷിഭിസ് തഥാ പ്രാര്ഥിതഃ സോമ ഏവാദാവ് ഇന്ദ്രായേന്ദോ പരിസ്രവ
ഇന്ദ്രനും സോമശ്രവസും ദേവന്മാരും മുനിമാരും അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ആദ്യം സോമനോടു പറഞ്ഞു: 'സോമാ, ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി ഒഴുകുക.'
സപ്ത ദിശോ നാനാസൂര്യാഃ സപ്ത ഹോതാര ഋത്വിജഃ ദേവാ ആദിത്യാ യേ സപ്ത തേഭിഃ സോമാഭിരക്ഷ ന
ഏഴ് ദിക്കുകൾ, ഓരോന്നിലും വേറേ സൂര്യൻ, ഏഴ് ഹോതാക്കന്മാർ, ഏഴ് ആദിത്യന്മാർ—സോമാ, ഇവരോടൊപ്പം ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.
യത് തേ രാജഞ് ഛൃതം ഹവിസ് തേന സോമാഭിരക്ഷ നഃ അരാതീവാ മാ നസ് താരീന് മോ ച നഃ കിംചനാമമദ്
രാജാവേ, നീ സ്വീകരിച്ച ഉത്തമഹവിസിനാൽ, സോമനോടൊപ്പം ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ; ശത്രുക്കൾ ഞങ്ങളെ ജയിക്കാതിരിക്കുക, ഞങ്ങൾക്ക് ഒന്നും ദോഷം വരരുതേ.
ഋഷേ മന്ത്രകൃതാം സ്തോമൈഃ കശ്യപോദ്വര്ധയന് ഗിരഃ സോമം നമസ്യ രാജാനം യോ ജജ്ഞേ വീരുധാം പതിര്
മുനിമാർ രചിച്ച സ്തുതികളാൽ, കശ്യപൻ സ്തുതികൾ വർദ്ധിപ്പിച്ചു; സസ്യങ്ങളുടെ അധിപനായ രാജാവായി ജനിച്ച സോമനോട് നമസ്കരിക്കുന്നു.
കാരുര് അഹം തതോ ഭിഷഗ് ഉപലപ്രക്ഷിണീ നനാ നാനാധിയോ വസൂയവോ ഽനു ഗാ ഇവ തസ്ഥിമ
ഞാൻ കവിയാണ്, പിന്നെ വൈദ്യനാണ്; ഔഷധങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു. വിവിധ ചിന്തകളോടെ, ധനം തേടി, പശുക്കളെപ്പോലെ ഒരുമിച്ച് നിൽക്കുന്നു.