ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ പ്രായാദ് അക്ഷജ്ഞസ് തത്ര നാരദ വിശ്വാവസുര് ഇതി ഖ്യാതോ ഗന്ധര്വാണാം മഹേശ്വരഃ
അത്തസമയത്ത്, അക്ഷജ്ഞനായ നാരദൻ അവിടെ എത്തി. ഗന്ധർവന്മാരുടെ പ്രഭു എന്നറിയപ്പെടുന്ന വിശ്വാവസുവും അവിടെ എത്തി.
ഗന്ധര്വവിദ്യയാ രാജംസ് തയാ ദീവ്യാമഹേ ത്വയാ തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ സ നൃപതിര് ജിതമ് ഇത്യ് അബ്രവീത് തദാ
'രാജാവേ, ഗന്ധർവവിദ്യ ഉപയോഗിച്ച് നിനക്കൊപ്പം ഞങ്ങൾ കളിക്കട്ടെ.' രാജാവ് അതിന് സമ്മതിച്ചു; പിന്നെ അവൻ ജയിച്ചു എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
തൌ ജിത്വാ നൃപതിര് മൌര്ഖ്യാദ് ദേവേന്ദ്രം പ്രാഹ കശ്മലമ്
അവരെ ജയിച്ച ശേഷം, രാജാവ് അജ്ഞാനത്താൽ ഇന്ദ്രനോട് കഠിനമായി സംസാരിച്ചു.
രണേ വാ ദേവനേ വാപി ന ത്വം ജേതാ കഥംചന മഹേന്ദ്ര സതതം തസ്മാദ് അസ്മദാരാധകോ ഭവ വദ കേന പ്രകാരേണ ജാതാ ദേവേന്ദ്രതാ തവ
'യുദ്ധത്തിൽ ആയാലും കളിയിൽ ആയാലും നീ ഒരിക്കലും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല, മഹേന്ദ്രാ. അതുകൊണ്ട് എന്നും ഞങ്ങളെ ആരാധിക്കണം. എങ്ങനെയാണ് നീ ദേവേന്ദ്രനായി മാറിയത് എന്ന് പറയൂ.'
തഥാ പ്രാഹോര്വശീം ഗര്വാദ് ഗച്ഛ കര്മകരീ ഭവ ഉര്വശീ പ്രാഹ ദേവേഷു യഥാ വര്തേ തഥാ ത്വയി വര്തേയ സര്വഭാവേന ന മാം ധിക്കര്തുമ് അര്ഹസി
അപ്പോൾ പ്രമതി അഹങ്കാരത്തോടെ ഉർവശിയെ നോക്കി പറഞ്ഞു: "പോ, ഇനി നീ ഒരു ദാസിയായി ജോലി ചെയ്യണം." ഉർവശി മറുപടി പറഞ്ഞു: "ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഞാൻ എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നുവോ, അതുപോലെയാണ് ഞാൻ നിന്നോടും മനസ്സുതുറന്ന് പെരുമാറുക. എന്നെ നീ അപമാനിക്കേണ്ടതില്ല."
തതസ് താം പ്രമതിഃ പ്രാഹ ത്വാദൃശ്യഃ സന്തി ചാരികാഃ ത്വം കിം വിലജ്ജസേ ഭദ്രേ ഗച്ഛ കര്മകരീ ഭവ
അതിനുശേഷം പ്രമതി അവളോടു പറഞ്ഞു: "നിനക്കുപോലുള്ള സ്ത്രീകൾ പലരും ഉണ്ട്. സുഖം, നീ എന്തിനാണ് ലജ്ജിക്കുന്നത്, നല്ലവളേ? പോ, ദാസിയായി ജോലി ചെയ്യു."
ഏതച് ഛ്രുത്വാ നൃപേണോക്തം ഗന്ധര്വാധിപതിസ് തദാ ചിത്രസേന ഇതി ഖ്യാതഃ സുതോ വിശ്വാവസോര് ബലീ
ഇത് കേട്ട രാജാവ് അന്നത്തെ ഗന്ധർവാധിപനായിരുന്ന, വിശ്വാവസുവിന്റെ ശക്തനായ പുത്രൻ ചിത്രസേനനോടു പറഞ്ഞു.
ദീവ്യേ ഽഹം വൈ ത്വയാ രാജന് സര്വേണാനേന ഭൂപതേ രാജ്യേന ജീവിതേനാപി മദീയേന തവാപി ച
"രാജാവേ, ഞാൻ നിനക്കൊപ്പം കളിയിൽ മത്സരിക്കും. എന്റെ രാജ്യം, ജീവൻ, നിന്റെ ജീവൻ — എല്ലാം പന്തയമിടുന്നു."
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ പുനര് ഉഭൌ ചിത്രസേനനൃപോത്തമൌ ദീവ്യേതാമ് അഭിസംരബ്ധൌ ചിത്രസേനോ ഽജയത് തദാ
അവരിരുവരും സമ്മതിച്ച് ആവേശത്തോടെ കളി തുടങ്ങി. അപ്പോൾ ചിത്രസേനൻ വിജയിച്ചു.
ഗാന്ധര്വൈസ് തം മഹാപാശൈര് ബബന്ധ നൃപതിം തദാ ചിത്രസേനോ ഽജയത് സര്വമ് ഉര്വശീമുഖ്യതഃ പണൈഃ
അപ്പോൾ ഗന്ധർവർ വലിയ കെട്ടുകളാൽ രാജാവിനെ ബന്ധിച്ചു. പന്തയത്തിൽ പ്രധാനമായും ഉർവശിയെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാം ചിത്രസേനന്റെものമായി.
രാജ്യം കോശം ബലം ചൈവ യദ് അന്യദ് വസു കിംചന ചിത്രസേനസ്യ തജ് ജാതം യദ് ആസീത് പ്രമതേര് ധനമ്
രാജ്യം, ധനശേഖരം, സൈന്യം, മറ്റു സമ്പത്തുകൾ — പ്രമതിക്ക് ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാം ചിത്രസേനന്റെものമായി.
തസ്യ പുത്രോ ബാല ഏവ പുരോധസമ് ഉവാച ഹ വൈശ്വാമിത്രം മഹാപ്രാജ്ഞം മധുച്ഛന്ദസമ് ഓജസാ
അവന്റെ ബാല്യത്തിൽ തന്നെ, പ്രമതിയുടെ മകൻ ശക്തിയോടെ മഹാപണ്ഡിതനായ പുരോഹിതൻ വൈശ്വാമിത്രനായ മധുഛന്ദസിനോടു പറഞ്ഞു.
കിം മേ പിത്രാ കൃതം പാപം ക്വ വാ ബദ്ധോ മഹാമതിഃ കഥമ് ഏഷ്യതി സ്വം സ്ഥാനം കഥം പാശൈര് വിമോക്ഷ്യതേ
"എന്റെ അച്ഛൻ എന്താണ് പാപം ചെയ്തത്? ആ മഹാമനസ്സ് എവിടെയാണ് ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്? അവൻ എങ്ങനെ തിരികെ വരും? എങ്ങനെ ഈ കെട്ടുകളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും?"
സുമതേര് വചനം ശ്രുത്വാ ധ്യാത്വാ സ മുനിസത്തമഃ മധുച്ഛന്ദാ ജഗാദേദം പ്രമതേര് വര്തനം തദാ
സുമതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ മഹർഷി മധുഛന്ദസ് ആലോചിച്ച്, അപ്പോൾ പ്രമതിയുടെ സ്ഥിതി വിശദീകരിച്ചു.
ദേവലോകേ തവ പിതാ ബദ്ധ ആസ്തേ മഹാമതേ കൈതവൈര് ബഹുദോഷൈശ് ച ഭ്രഷ്ടരാജ്യോ ബഭൂവ ഹ
"ദേവലോകത്തിൽ, ബുദ്ധിമാനേ, നിന്റെ അച്ഛൻ ഇപ്പോൾ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അനവധി കപടങ്ങളാലും പിഴവുകളാലും അവൻ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു വീണുപോയി."
യോ യാതി കൈതവസഭാം സ ചാപി ക്ലേശഭാഗ് ഭവേത് ദ്യൂതമദ്യാമിഷാദീനി വ്യസനാനി നൃപാത്മജ
"യാരെങ്കിലും ചതിക്കാരുടെ സഭയിലേക്ക് പോയാൽ അവനും കഷ്ടം അനുഭവിക്കും. കളി, മദ്യം, മാംസം എന്നിവ രാജകുമാരാ, എല്ലാം നാശം വരുത്തുന്നവയാണ്."
പാപിനാമ് ഏവ ജായന്തേ സദാ പാപാത്മകാനി ഹി ഏകൈകമ് അപ്യ് അനര്ഥായ പാപായ നരകായ ച
"പാപികൾക്ക് മാത്രമാണ് പാപസ്വഭാവം ജനിക്കുന്നത്. ഇവയിൽ ഓരോന്നും ദുരിതത്തിനും പാപത്തിനും നരകത്തിനും വഴിയൊരുക്കുന്നു."
യാനാസനാഭിലാപാദ്യൈഃ കൃതൈഃ കൈതവവര്തിഭിഃ കുലീനാഃ കലുഷീഭൂതാഃ കിം പുനഃ കിതവോ ജനഃ
"രഥം, ഇരിപ്പിടം, വാക്ക് തുടങ്ങിയവയിലൂടെ ചതിക്കാരുടെ വഴിയിൽ പോകുന്നവർ നല്ല കുടുംബങ്ങൾ പോലും ദുഷിതമാക്കുന്നു. പിന്നെ ചതിക്കാരെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതുണ്ടോ?"
കിതവസ്യ തു യാ ജായാ തപ്യതേ നിത്യമ് ഏവ സാ സ ചാപി കിതവഃ പാപോ യോഷിതം വീക്ഷ്യ തപ്യതേ
"ചതിക്കാരന്റെ ഭാര്യ എപ്പോഴും ദു:ഖിക്കുന്നു. അതുപോലെ, പാപിയായ ചതിക്കാരൻ ഒരു സ്ത്രീയെ കണ്ടാൽ തന്നെ ദു:ഖിക്കുന്നു."
താം ദൃഷ്ട്വാ വിഗതാനന്ദോ നിത്യം വദതി പാപകൃത് അഹോ സംസാരചക്രേ ഽസ്മിന് മയാ തുല്യോ ന പാതകീ
"അവളെ കണ്ടാൽ സന്തോഷം ഇല്ലാതെ, പാപം ചെയ്യുന്ന ആൾ എന്നും പറയുന്നു: 'ഇവിടെ ഈ ജന്മചക്രത്തിൽ എന്നെപ്പോലൊരു പാപി വേറെയില്ല.'"
ന കിംചിദ് അപി യസ്യാസ്തേ ലോകേ വിഷയജം സുഖമ് ലോകദ്വയേ ഽപി ന സുഖീ കിതവഃ കോപി ദൃശ്യതേ
"ലോകത്തിൽ ഇന്ദ്രിയസുഖം ഒന്നുമില്ലാത്തവൻ — അത്തരം ചതിക്കാരൻ ഈ ലോകത്തും മറ്റെ ലോകത്തും ഒരിക്കലും സന്തോഷവാനാകുന്നില്ല."
വിഭാതി ച തഥാ നിത്യം ലജ്ജയാ ദഗ്ധമാനസഃ ഗതധര്മോ നിരാനന്ദോ ഗ്രസ്തഗര്വസ് തഥാടതി
"അവൻ എപ്പോഴും ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ്: ലജ്ജയിൽ മനസ്സ് കത്തിയവൻ, ധർമ്മം നഷ്ടപ്പെട്ടവൻ, സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവൻ, അഹങ്കാരം നശിച്ചവൻ, അലയുന്നു."
അകൈതവീ ച യാ വൃത്തിഃ സാ പ്രശസ്താ ദ്വിജന്മനാമ് കൃഷിഗോരക്ഷ്യവാണിജ്യമ് അപി കുര്യാന് ന കൈതവമ്
വഞ്ചനയില്ലാത്ത ഉപജീവനമാണ് ദ്വിജന്മാർക്കു ഏറ്റവും ഉത്തമം. കൃഷി, പശുപാലനം, വ്യാപാരം എന്നിവ ചെയ്യാമെങ്കിലും വഞ്ചനയോടെ ചെയ്യരുത്.
യസ് തു കൈതവവൃത്ത്യാ ഹി ധനമ് ആഹര്തുമ് ഇച്ഛതി ധര്മാര്ഥകാമാഭിജനൈഃ സ വിമുച്യേത പൌരുഷാത്
വഞ്ചനയിലൂടെ ധനം സമ്പാദിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ തന്റെ തന്നെ പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ട് ധർമ്മം, ഐശ്വര്യം, സുഖം, ഉന്നത വംശം എന്നിവയെല്ലാം നഷ്ടപ്പെടും.
വേദേ ഽപി ദൂഷിതം കര്മ തവ പിത്രാ തദാദൃതമ് തസ്മാത് കിം കുര്മഹേ വത്സ യദ് ഉക്തം തേ വിധീയതേ
വേദത്തിലും ആ പ്രവൃത്തി നിന്ദിക്കപ്പെട്ടതാണ്; നിന്റെ അച്ഛനും അതിനെ അങ്ങനെ തന്നെ കണ്ടു. അതിനാൽ, മകനേ, ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം? നിന്നോട് പറഞ്ഞത് അനുസരിക്കണം.
വിധാതൃവിഹിതം മാര്ഗം കോ നു വാത്യേതി പണ്ഡിതഃ
സൃഷ്ടാവൻ നിർദേശിച്ച വഴിയെ മറികടക്കാൻ പാണ്ഡിത്യം ഉള്ളവരിൽ ആരാണ് കഴിയുക?
ഏതത് പുരോധസോ വാക്യം ശ്രുത്വാ സുമതിര് അബ്രവീത്
പുരോഹിതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം സുമതി പറഞ്ഞു.
കിം കൃത്വാ പ്രമതിസ് താതഃ പുനാ രാജ്യമ് അവാപ്നുയാത്
പ്രമതി എന്ത് ചെയ്താൽ വീണ്ടും രാജ്യം ലഭിക്കും, അച്ഛോ?
പുനര് ധ്യാത്വാ മധുച്ഛന്ദാഃ സുമതിം ചേദമ് അബ്രവീത്
വീണ്ടും ആലോചിച്ചശേഷം മധുഛ്ഛന്ദസ് സുമതിയോട് പറഞ്ഞു.
ഗൌതമീം യാഹി വത്സ ത്വം തത്ര പൂജയ ശംകരമ് അദിതിം വരുണം വിഷ്ണും തതഃ പാശാദ് വിമോക്ഷ്യതേ
മകനേ, നീ ഗൗതമീ നദിയിലേക്കു പോകൂ. അവിടെ ശങ്കരനെയും, അദിതിയെയും, വരുണനെയും, വിഷ്ണുവിനെയും ആരാധിക്കൂ. അപ്പോൾ നീ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.