ഗച്ഛതസ് തസ്യ വേഗേന വിശല്യകരണീ പുനഃ അപതദ് ഗൌതമീതീരേ യത്ര യോഗേശ്വരോ ഹരിഃ
അവൻ വേഗത്തിൽ പോകുമ്പോൾ, വിശല്യകരിണി വീണ്ടും ഗൗതമീ തീരത്ത്, യോഗേശ്വരനായ ഹരി ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്ത് വീണു.
താമ് ഓഷധീം മമ പിതര് ദര്ശയാശു വിലമ്ബ മാ പരാര്തിശമനാദ് അന്യച് ഛ്രേയോ ന ഭുവനത്രയേ
അവ ഔഷധം പിതാവിന് വേഗത്തിൽ കാണിക്കൂ, വൈകരുത്; മറ്റൊരാളുടെ ദു:ഖം മാറ്റുന്നതിനേക്കാൾ വലിയ നല്ലത് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഇല്ല.
വിഭീഷണസ് തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ താം പുത്രസ്യാപ്യ് അദര്ശയത് ഇഷേ ത്വേത്യ് അസ്യ വൃക്ഷസ്യ ശാഖാം ചിച്ഛേദ തത്സുതഃ വൈശ്യസ്യ ചാപി വൈ പ്രീത്യാ സന്തഃ പരഹിതേ രതാഃ
വിവീഷണൻ 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞ്, അതു തന്റെ മകനും കാണിച്ചു; 'ഇത് എടുക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ, മകൻ ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖ വെട്ടി എടുത്തു; വ്യാപാരിയോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ, സദാചാരമുള്ള, മറ്റുള്ളവരുടെ ക്ഷേമത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവരായവർ അങ്ങനെ ചെയ്തു.
യത്രാപതന് നഗേ ചാസ്മിന് സ വൃക്ഷസ് തു പ്രതാപവാന് തസ്യ ശാഖാം സമാദായ ഹൃദയേ ഽസ്യ നിവേശയ തത്സ്പൃഷ്ടമാത്ര ഏവാസൌ സ്വകം രൂപമ് അവാപ്നുയാത്
ആ ശക്തിയുള്ള വൃക്ഷം ഈ പർവ്വതത്തിൽ വീണിടത്ത്, അതിന്റെ ഒരു ശാഖ എടുത്ത്, അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഇടുക; അതു സ്പർശിച്ചുമാത്രം അവൻ തന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം തിരിച്ചെടുക്കും.
ഏതച് ഛ്രുത്വാ പിതുര് വാക്യം വൈഭീഷണിര് ഉദാരധീഃ തഥാ ചകാര വൈ സമ്യക് കാഷ്ഠഖണ്ഡം ന്യവേശയത്
പിതാവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഉദാരബുദ്ധിയുള്ള വൈഭീഷണി അതുപോലെ ചെയ്തു, ആ മരക്കഷ്ണം ശരിയായി അവിടെ വെച്ചു.
ഹൃദയേ സ തു വൈശ്യോ ഽപി സചക്ഷുഃ സകരോ ഽഭവത് മണിമന്ത്രൌഷധീനാം ഹി വീര്യം കോ ഽപി ന ബുധ്യതേ
അപ്പോൾ വ്യാപാരി കണ്ണ് തിരിച്ചു, പൂർണ്ണനായി; മാണിക്യങ്ങൾക്കും മന്ത്രങ്ങൾക്കും ഔഷധങ്ങൾക്കും ഉള്ള ശക്തി ആരും എളുപ്പത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.
തദ് ഏവ കാഷ്ഠമ് ആദായ ധര്മമ് ഏവാനുസംസ്മരന് സ്നാത്വാ തു ഗൌതമീം ഗങ്ഗാം തഥാ യോഗേശ്വരം ഹരിമ്
അത് തന്നെയുള്ള മരക്കഷ്ണം എടുത്ത്, ധർമ്മം മാത്രം ഓർത്ത്, ഗൗതമീ ഗംഗയിൽ കുളിച്ച്, യോഗേശ്വരനായ ഹരിയെ പൂജിച്ചു.
നമസ്കൃത്വാ പുനര് അഗാത് കാഷ്ഠഖണ്ഡേന വൈശ്യകഃ പരിഭ്രമന് നൃപപുരം മഹാപുരമ് ഇതി ശ്രുതമ്
വന്ദനം ചെയ്ത്, വ്യാപാരി വീണ്ടും ആ മരക്കഷ്ണം എടുത്ത്, മഹാപുരം എന്നറിയപ്പെടുന്ന നൃപപുരം എന്ന വലിയ നഗരത്തിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു.
മഹാരാജ ഇതി ഖ്യാതസ് തത്ര രാജാ മഹാബലഃ തസ്യ നാസ്തി സുതഃ കശ്ചിത് പുത്രികാ നഷ്ടലോചനാ
മഹാരാജ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ ഒരു മഹാബലശാലിയായ രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. അവനു മകനൊന്നും ഇല്ലായിരുന്നു; അവന്റെ ഏകമകൾ കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെട്ടവളായിരുന്നു.
സൈവ തസ്യ സുതാ പുത്രസ് തസ്യാപി വ്രതമ് ഈദൃശമ് ദേവോ വാ ദാനവോ വാപി ബ്രാഹ്മണഃ ക്ഷത്രിയോ ഭവേത്
അവളായിരുന്നു അവന്റെ ഏക സന്താനം. അവളും ഇങ്ങനെയുള്ള ഒരു വ്രതം സ്വീകരിച്ചു: ദേവൻ ആയാലും, അസുരൻ ആയാലും, ബ്രാഹ്മണൻ ആയാലും, ക്ഷത്രിയൻ ആയാലും,
വൈശ്യോ വാ ശൂദ്രയോനിര് വാ സഗുണോ നിര്ഗുണോ ഽപി വാ തസ്മൈ ദേയാ ഇയം പുത്രീ യോ നേത്രേ ആഹരിഷ്യതി
വൈശ്യൻ ആയാലും, ശൂദ്രജാതിയിലേയ്ക്ക് പിറന്നവൻ ആയാലും, ഗുണങ്ങളുള്ളവൻ ആയാലും ഇല്ലാത്തവൻ ആയാലും, ആരെങ്കിലും എന്റെ കാഴ്ച തിരികെ നൽകുന്നവനാകുമ്പോൾ അവനു ഞാൻ ഈ മകളെ നൽകും.
രാജ്യേന സഹ ദേയേയമ് ഇതി രാജാ ഹ്യ് അഘോഷയത് അഹര്നിശമ് അസൌ വൈശ്യഃ ശ്രുത്വാ ഘോഷമ് അഥാബ്രവീത്
രാജാവ് പ്രസ്താവിച്ചു: 'രാജ്യത്തോടൊപ്പം മകളെയും നൽകും.' അഹോരാത്രം ഈ വാർത്ത കേട്ട ഒരു വൈശ്യൻ അതിനുശേഷം പറഞ്ഞു.
അഹം നേത്രേ ആഹരിഷ്യേ രാജപുത്ര്യാ അസംശയമ്
ഞാൻ രാജകുമാരിയുടെ കാഴ്ച തീർച്ചയായും തിരികെ നൽകും.
തം വൈശ്യം തരസാദായ മഹാരാജ്ഞേ ന്യവേദയത് തത്കാഷ്ഠസ്പര്ശമാത്രേണ സനേത്രാഭൂന് നൃപാത്മജാ
അവൻറെ കൈപിടിച്ച് വേഗത്തിൽ മഹാരാജാവിന്റെ മുമ്പിൽ കൊണ്ടുവന്നു. ഒരു മരക്കഷ്ണം സ്പർശിച്ച ഉടൻ രാജകുമാരിക്ക് കാഴ്ച വീണ്ടു ലഭിച്ചു.
തതഃ സവിസ്മയോ രാജാ കോ ഭവാന് ഇതി ചാബ്രവീത് വൈശ്യോ രാജ്ഞേ യഥാവൃത്തം ന്യവേദയദ് അശേഷതഃ
അത് കണ്ട രാജാവ് അത്ഭുതത്തോടെ, 'നീ ആരാണ്?' എന്നു ചോദിച്ചു. വൈശ്യൻ സംഭവിച്ച എല്ലാം ഒന്നും മറച്ചുവെക്കാതെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
ബ്രാഹ്മണാനാം പ്രസാദേന ധര്മസ്യ തപസസ് തഥാ ദാനപ്രഭാവാദ് യജ്ഞൈശ് ച വിവിധൈര് ഭൂരിദക്ഷിണൈഃ ദിവ്യൌഷധിപ്രഭാവേന മമ സാമര്ഥ്യമ് ഈദൃശമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ധർമ്മത്താൽ, തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ, ദാനത്തിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ, ധാരാളം ദക്ഷിണയുള്ള യാഗങ്ങളാൽ, ദൈവീയ ഔഷധങ്ങളുടെ ശക്തിയാൽ എനിക്ക് ഇങ്ങനെയുള്ള കഴിവ് ലഭിച്ചു.
ഏതദ് വൈശ്യവചഃ ശ്രുത്വാ വിസ്മിതോ ഽഭൂന് മഹീപതിഃ
വൈശ്യന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് അത്ഭുതത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
അഹോ മഹാനുഭാവോ ഽയം പ്രായോ വൃന്ദാരകോ ഭവേത് അന്യഥൈതാദൃഗ് അന്യസ്യ സാമര്ഥ്യം ദൃശ്യതേ കഥമ് തസ്മാദ് അസ്മൈ തു താം കന്യാം പ്രദാസ്യേ രാജ്യപൂര്വികാമ്
അയ്യോ, എത്ര വലിയ ശക്തിയുള്ളവനാണ് ഇദ്ദേഹം! ഇത്രയും കഴിവ് മറ്റൊരാളിൽ കാണാൻ കഴിയുമോ? അതിനാൽ, രാജ്യം കൂടെ എന്റെ മകളെ ഞാൻ ഇദ്ദേഹത്തിന് നൽകും.
ഇതി സംകല്പ്യ മനസി കന്യാം രാജ്യം ച ദത്തവാന് വിഹാരാര്ഥം ഗതഃ സ്വൈരം പരം ഖേദമ് ഉപാഗതഃ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ച് രാജാവ് മകളും രാജ്യവും നൽകി. പിന്നീട് ഇഷ്ടാനുസരണം സഞ്ചരിച്ചു, പക്ഷേ ഉടൻ തന്നെ വലിയ വിഷമത്തിൽ ആകി.
ന മിത്രേണ വിനാ രാജ്യം ന മിത്രേണ വിനാ സുഖമ് തമ് ഏവ സതതം വിപ്രം ചിന്തയന് വൈശ്യനന്ദനഃ
സുഹൃത്ത് കൂടാതെ രാജ്യം ഇല്ല, സുഹൃത്ത് കൂടാതെ സന്തോഷവും ഇല്ല. ആ ബ്രാഹ്മണനെ എപ്പോഴും ഓർത്തുകൊണ്ട് വൈശ്യന്റെ മകനു മനസ്സിൽ വേദനയുണ്ടായി.
ഏതദ് ഏവ സുജാതാനാം ലക്ഷണം ഭുവി ദേഹിനാമ് കൃപാര്ദ്രം യന് മനോ നിത്യം തേഷാമ് അപ്യ് അഹിതേഷു ഹി
ഭൂമിയിലെ ഉത്തമജനങ്ങളുടെ ലക്ഷണം ഇതാണ്: അവരുടെ മനസ്സ് എപ്പോഴും കരുണയാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കും, ശത്രുക്കളോടും പോലും.
മഹാനൃപോ വനം പ്രായാത് സ രാജാ മണികുണ്ഡലഃ തസ്മിഞ് ശാസതി രാജ്യം തു കദാചിദ് ഗൌതമം ദ്വിജമ്
മഹാനായ രാജാവ് മണികുണ്ഡലൻ കാടിലേക്ക് പോയി. രാജ്യം ഭരിക്കുമ്പോൾ ഒരിക്കൽ അവൻ ഗൗതമൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ടു.
ഹൃതസ്വം ദ്യൂതകൈഃ പാപൈര് അപശ്യന് മണികുണ്ഡലഃ തമ് ആദായ ദ്വിജം മിത്രം പൂജയാമ് ആസ ധര്മവിത്
ദുഷ്ടരായ ചതുരശ്രക്കാർക്കു പണം നഷ്ടപ്പെട്ട മണികുണ്ഡലൻ ആ ബ്രാഹ്മണസ്നേഹിതനെ കണ്ടു, അവനെ സ്വീകരിച്ചു, ധർമ്മത്തിൽ പാണ്ഡിത്യം ഉള്ളവനായി ആദരിച്ചു.
ധര്മാണാം തു പ്രഭാവം തം തസ്മൈ സര്വം ന്യവേദയത് സ്നാപയാമ് ആസ ഗങ്ഗായാം തം സര്വാഘനിവൃത്തയേ
ധർമ്മത്തിന്റെ മഹത്വം മുഴുവൻ അവനോട് പറഞ്ഞു. എല്ലാ പാപങ്ങൾ നീങ്ങാൻ ഗംഗയിൽ അവനെ കുളിപ്പിച്ചു.
തേന വിപ്രേണ സര്വൈസ് തൈഃ സ്വകീയൈര് ഗോത്രജൈര് വൃതഃ വൈശ്യൈഃ സ്വദേശസംഭൂതൈര് ബ്രാഹ്മണസ്യ തു ബാന്ധവൈഃ
ആ ബ്രാഹ്മണനും അവന്റെ കുടുംബാംഗങ്ങളും, സ്വന്തം ദേശത്തെ വൈശ്യന്മാരും, ബ്രാഹ്മണന്റെ ബന്ധുക്കളും ചുറ്റിപ്പറ്റി നിന്നു.
വൃദ്ധകൌശികമുഖ്യൈശ് ച തസ്മിന് യോഗേശ്വരാന്തികേ യജ്ഞാന് ഇഷ്ട്വാ സുരാന് പൂജ്യ തതഃ സ്വര്ഗമ് ഉപേയിവാന്
വൃദ്ധനായ കൗശികൻമാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ യോഗേശ്വരന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, യാഗങ്ങൾ നടത്തി, ദേവന്മാരെ ആരാധിച്ച്, അവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തി.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം മൃതസംജീവനം വിദുഃ ചക്ഷുസ്തീര്ഥം സയോഗേശം സ്മരണാദ് അപി പുണ്യദമ് മനഃപ്രസാദജനനം സര്വദുര്ഭാവനാശനമ്
അന്ന് മുതൽ ആ തീർത്ഥം 'മരിച്ചവരെ ജീവിപ്പിക്കുന്നതും', 'കണ്ണിന് കനിവ് നൽകുന്നതും', യോഗേശ്വരനായ ദൈവത്തിന്റെ സ്മരണ മാത്രം കൊണ്ടും പുണ്യം ലഭിക്കുന്നതും എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു. മനസ്സിന് സമാധാനം നൽകുകയും എല്ലാ ദുഷ്ടചിന്തകളും അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഉര്വശീതീര്ഥമ് ആഖ്യാതമ് അശ്വമേധഫലപ്രദമ് സ്നാനദാനമഹാദേവവാസുദേവാര്ചനാദിഭിഃ
ഉർവശീ എന്ന ഈ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുക, ദാനം നൽകുക, മഹാദേവനെയും വാസുദേവനെയും ആരാധിക്കുക തുടങ്ങിയവ ചെയ്യുമ്പോൾ അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും.
മഹേശ്വരോ യത്ര ദേവോ യത്ര ശാര്ങ്ഗധരോ ഹരിഃ പ്രമതിര് നാമ രാജാസീത് സാര്വഭൌമഃ പ്രതാപവാന്
അവിടെ മഹേശ്വരനും ശാരംഗം ധരിച്ച ഹരിയും വസിക്കുന്നു. അവിടെയായിരുന്നു പ്രമതി എന്ന സർവ്വഭൗമനും മഹാബലശാലിയുമായ രാജാവ്.
രിപൂഞ് ജിത്വാ ജഗാമാശു ഇന്ദ്രലോകം സുരൈര് വൃതമ് തത്രാപശ്യത് സുരപതിം മരുദ്ഭിഃ സഹ നാരദ
ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ശേഷം, ദേവന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, അവൻ വേഗത്തിൽ ഇന്ദ്രലോകത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ, നാരദാ, അവൻ മരുത്ഗണങ്ങളോടൊപ്പം ദേവേന്ദ്രനെ കണ്ടു.