ജിതം മയാ ധനം വൈശ്യ നിര്ലജ്ജഃ കിം നു ഭാഷസേ മയൈവ വിജിതോ ധര്മോ യഥേഷ്ടചരണാത്മനാ
വാണികാ, ഞാൻ ആ ധനം നേടി. നീ ലജ്ജിക്കാതെ എന്തിനാണ് സംസാരിക്കുന്നത്? ഞാൻ ഇഷ്ടംപോലെ പ്രവർത്തിച്ചു കൊണ്ടാണ് ധർമ്മത്തെ ജയിച്ചത്.
തദ് ബ്രാഹ്മണവചഃ ശ്രുത്വാ വൈശ്യഃ സസ്മിത ഊചിവാന്
ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട വാണികൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
പുലാകാ ഇവ ധാന്യേഷു പുത്തികാ ഇവ പക്ഷിഷു തഥൈവ താന് സഖേ മന്യേ യേഷാം ധര്മോ ന വിദ്യതേ
അരിക്കിടയിലെ തവിടുപോലെയും പക്ഷികളിലുണ്ടാകുന്ന ചെറുപുഴുക്കളുപോലെയും, ധർമ്മം ഇല്ലാത്തവരെ ഞാൻ അങ്ങനെയാണു കാണുന്നത്, സഖാവേ.
ചതുര്ണാം പുരുഷാര്ഥാനാം ധര്മഃ പ്രഥമ ഉച്യതേ പശ്ചാദ് അര്ഥശ് ച കാമശ് ച സ ധര്മോ മയി തിഷ്ഠതി കഥം ബ്രൂഷേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ മയാ വിജിതമ് ഇത്യ് അദഃ
മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ നാലു ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ ആദ്യം പറയപ്പെടുന്നത് ധർമ്മം തന്നെയാണ്; പിന്നെയാണ് സമ്പത്തും ഇച്ഛയും. ധർമ്മം എനിക്കൊപ്പം നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ഞാൻ ജയിച്ചുവെന്നു നീ എങ്ങനെ പറയുമെന്നു പറയൂ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
ദ്വിജോ വൈശ്യം പുനഃ പ്രാഹ ഹസ്താഭ്യാം ജായതാം പണഃ തഥേതി മന്യതേ വൈശ്യസ് തൌ ഗത്വാ പുനര് ഊചതുഃ
ബ്രാഹ്മണൻ ആ വ്യാപാരിയോട് പറഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ കൈകൾകൊണ്ടു തന്നെ ഈ പന്ത് തീർക്കാം.' വ്യാപാരി സമ്മതിച്ചു. ഇരുവരും പുറപ്പെട്ട് വീണ്ടും സംസാരിച്ചു.
പൂര്വവല് ലൌകികാന് ഗത്വാ ജിതമ് ഇത്യ് അബ്രവീദ് ദ്വിജഃ കരൌ ഛിത്ത്വാ തതഃ പ്രാഹ കഥം ധര്മം തു മന്യസേ ആക്ഷിപ്തോ ബ്രാഹ്മണേനൈവം വൈശ്യോ വചനമ് അബ്രവീത്
മുന്പുപോലെ ലോകത്തിൽ ഉള്ളവരോടു പോയി, ബ്രാഹ്മണൻ 'ഞാൻ ജയിച്ചു' എന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെ തന്റെ കൈകൾ വെട്ടി, 'നീ ധർമ്മത്തെ എങ്ങനെ കാണുന്നു?' എന്നു ചോദിച്ചു. അങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണൻ ചോദിച്ചതിനുശേഷം വ്യാപാരി ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
ധര്മമ് ഏവ പരം മന്യേ പ്രാണൈഃ കണ്ഠഗതൈര് അപി മാതാ പിതാ സുഹൃദ് ബന്ധുര് ധര്മ ഏവ ശരീരിണാമ്
ജീവൻ തൊണ്ടയിൽ എത്തിയാലും ഞാൻ ധർമ്മം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയതെന്ന് കരുതുന്നു. അമ്മയും അച്ഛനും സുഹൃത്തും ബന്ധുവും — ഈ ശരീരമുള്ളവർക്കു സത്യത്തിൽ കൂടെ നിൽക്കുന്നത് ധർമ്മം മാത്രമാണ്.
ഏവം വിവദമാനൌ താവ് അര്ഥവാന് ബ്രാഹ്മണോ ഽഭവത് വിമുക്തോ വൈശ്യകസ് തത്ര ബാഹുഭ്യാം ച ധനേന ച
അങ്ങനെ ഇരുവരും വാദിച്ചപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണൻ സമ്പന്നനായി, വ്യാപാരി കൈകളും സമ്പത്തും നഷ്ടപ്പെട്ടു ദരിദ്രനായി.
ഏവം ഭ്രമന്തൌ സംപ്രാപ്തൌ ഗങ്ഗാം യോഗേശ്വരം ഹരിമ് യദൃച്ഛയാ മുനിശ്രേഷ്ഠ മിഥസ് താവ് ഊചതുഃ പുനഃ
അങ്ങനെ അലഞ്ഞു നടന്നവരായ ഇരുവരും ഗംഗയിലേക്കും യോഗേശ്വരനായ ഹരിയുടെ സന്നിധിയിലേക്കും എത്തി. യാദൃശ്ചികമായി, മഹാമുനിയേ, അവർ വീണ്ടും തമ്മിൽ സംസാരിച്ചു.
വൈശ്യോ ഗങ്ഗാം തു യോഗേശം ധര്മമ് ഏവ പ്രശംസതി അതികോപാദ് ദ്വിജോ വൈശ്യമ് ആക്ഷിപന് പുനര് അബ്രവീത്
വ്യാപാരി ഗംഗയുടെയും യോഗേശ്വരന്റെയും സന്നിധിയിൽ ധർമ്മത്തെ മാത്രം പ്രശംസിച്ചു. അതിനാൽ അത്യന്തം കോപത്തോടെ ബ്രാഹ്മണൻ വ്യാപാരിയെ കുറ്റപ്പെടുത്തി വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ഗതം ധനം കരൌ ഛിന്നാവ് അവശിഷ്ടോ ശുഭിര് ഭവാന് ത്വമ് അന്യഥാ യദി ബ്രൂഷ ആഹരിഷ്യേ ഽസിനാ ശിരഃ
നിന്റെ സമ്പത്ത് പോയി, കൈകൾ വെട്ടപ്പെട്ടു, ഇപ്പോൾ നിനക്കു നല്ല ഗുണങ്ങൾ മാത്രം ശേഷിച്ചിരിക്കുന്നു. നീ വേറെ എന്തെങ്കിലും പറയുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ വാൾകൊണ്ട് നിന്റെ തല വെട്ടും.
വിഹസ്യ പുനര് ആഹേദം വൈശ്യോ ഗൌതമമ് അഞ്ജസാ
വ്യാപാരി ചിരിച്ചു, പിന്നെ ഗൗതമനോട് സുതാര്യമായി പറഞ്ഞു.
ധര്മമ് ഏവ പരം മന്യേ യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു ബ്രാഹ്മണാംശ് ച ഗുരൂന് ദേവാന് വേദാന് ധര്മം ജനാര്ദനമ്
ഞാൻ ധർമ്മം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയതെന്ന് കരുതുന്നു; നീ ഇഷ്ടമുള്ളതു ചെയ്യൂ. ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും വേദങ്ങളെയും ധർമ്മത്തെയും ജനാർദ്ദനനെയും ഞാൻ ആദരിക്കുന്നു.
യസ് തു നിന്ദയതേ പാപോ നാസൌ സ്പൃശ്യോ ഽഥ പാപകൃത് ഉപേക്ഷണീയോ ദുര്വൃത്തഃ പാപാത്മാ ധര്മദൂഷകഃ
ഇവയെ അപമാനിക്കുന്നവൻ പാപിയാണ്; അത്തരം ദുഷ്ടനെ സ്പർശിക്കരുത്. ദുർവൃത്തനും പാപാത്മാവും ധർമ്മത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്.
തതഃ പ്രാഹ സ കോപേന ധര്മം യദ്യ് അനുശംസസി ആവയോഃ പ്രാണയോര് അത്ര പണഃ സ്യാദ് ഇതി വൈ മുനേ
അപ്പോൾ കോപത്തോടെ അവൻ പറഞ്ഞു: 'നീ ധർമ്മത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നമ്മളിറുവരുടെയും ജീവൻ പന്തായി ഇരിക്കട്ടെ, മഹാമുനിയേ.'
ഏവമ് ഉക്തേ ഗൌതമേന തഥേത്യ് ആഹ വണിക് തദാ പുനര് അപ്യ് ഊചതുര് ഉഭൌ ലോകാംല് ലോകാസ് തഥോചിരേ
ഗൗതമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വ്യാപാരി 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു സമ്മതിച്ചു. പിന്നെയും ഇരുവരും ജനങ്ങളോട് പറഞ്ഞു, ജനങ്ങളും അതനുസരിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു.
യോഗേശ്വരസ്യ പുരതോ ഗൌതമ്യാ ദക്ഷിണേ തടേ തം നിപാത്യ വിശം വിപ്രശ് ചക്ഷുര് ഉത്പാട്യ ചാബ്രവീത്
യോഗേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ, ഗംഗയുടെ തെക്കേ കരയിൽ, ഗൗതമൻ അവനെ തള്ളിയിട്ടു; ബ്രാഹ്മണൻ അവന്റെ കണ്ണ് എടുത്തു പറഞ്ഞു.
ഗതോ ഽസീമാം ദശാം വൈശ്യ നിത്യം ധര്മപ്രശംസയാ ഗതം ധനം ഗതം ചക്ഷുശ് ഛേദിതൌ കരപല്ലവൌ പൃഷ്ടോ ഽസി മിത്ര ഗച്ഛാമി മൈവം ബ്രൂയാഃ കഥാന്തരേ
വ്യാപാരീ, നീ എപ്പോഴും ധർമ്മത്തെ മാത്രം പ്രശംസിച്ചതിനാൽ ഇങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിലാണു നീ എത്തിയത്: സമ്പത്ത് പോയി, കണ്ണ് നഷ്ടപ്പെട്ടു, കൈകൾ വെട്ടപ്പെട്ടു. സഖാവേ, നിന്നോട് ചോദിച്ചു, ഞാൻ പോകുന്നു. ഇനി മറ്റൊരു കഥയിൽ ഇങ്ങനെ പറയരുത്.
തസ്മിന് പ്രയാതേ വൈശ്യോ ഽസൌ ചിന്തയാമ് ആസ ചേതസി ഹാ കഷ്ടം മേ കിമ് അഭവദ് ധര്മൈകമനസോ ഹരേ
അവൻ അകന്നു പോയപ്പോൾ, വ്യാപാരി മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു: 'ഹരിയേ, ഞാൻ ധർമ്മത്തിൽ മാത്രം മനസ്സ് നല്കിയവൻ, എനിക്ക് ഇത്രയും ദു:ഖം സംഭവിച്ചത് എന്ത്?'
സ കുണ്ഡലോ വണിക്ശ്രേഷ്ഠോ നിര്ധനോ ഗതബാഹുകഃ ഗതനേത്രഃ ശുചം പ്രാപ്തോ ധര്മമ് ഏവാനുസംസ്മരന്
അപ്പോൾ ആ കുണ്ഡലധാരിയായ വ്യാപാരിപ്രധാനൻ ദരിദ്രനായി, കൈകളും കണ്ണും നഷ്ടപ്പെട്ട് ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയെങ്കിലും, ധർമ്മത്തെ മാത്രം ഓർത്തുകൊണ്ടിരുന്നു.
ഏവം ബഹുവിധാം ചിന്താം കുര്വന്ന് ആസ്തേ മഹീതലേ നിശ്ചേഷ്ടോ ഽഥ നിരുത്സാഹഃ പതിതഃ ശോകസാഗരേ
ഇങ്ങനെ അനേകം ചിന്തകളിൽ മുഴുകി, ഭൂമിയിൽ അവൻ അചഞ്ചലനായി, ഉത്സാഹം ഇല്ലാതെ, ദു:ഖസമുദ്രത്തിൽ വീണുപോയവനായി ഇരുന്നു.
ദിനാവസാനേ ശര്വര്യാമ് ഉദിതേ ചന്ദ്രമണ്ഡലേ ഏകാദശ്യാം ശുക്ലപക്ഷേ തത്രായാതി വിഭീഷണഃ
ദിവസം അവസാനിച്ച്, രാത്രിയിൽ ചന്ദ്രൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പതിനൊന്നാം ദിവസം, അവിടെ വിവീഷണൻ എത്തി.
സ തു യോഗേശ്വരം ദേവം പൂജയിത്വാ യഥാവിധി സ്നാത്വാ തു ഗൌതമീം ഗങ്ഗാം സപുത്രോ രാക്ഷസൈര് വൃതഃ
അവൻ യോഗേശ്വരനായ ദൈവത്തെ വിധിപ്രകാരം പൂജിച്ച്, ഗൗതമീ ഗംഗയിൽ കുളിച്ച്, മകനോടൊപ്പം രാക്ഷസന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് വന്നു.
വിഭീഷണസ്യ ഹി സുതോ വിഭീഷണ ഇവാപരഃ വൈഭീഷണിര് ഇതി ഖ്യാതസ് തമ് അപശ്യദ് ഉവാച ഹ
വിവീഷണന്റെ മകൻ, വിവീഷണനെപ്പോലെയൊരു മറ്റൊരാൾ, വൈഭീഷണി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായവൻ, അവനെ കണ്ടു സംസാരിച്ചു.
വൈശ്യസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ യഥാവൃത്തം സ ധര്മവിത് പിത്രേ നിവേദയാമ് ആസ ലങ്കേശായ മഹാത്മനേ സ തു ലങ്കേശ്വരഃ പ്രാഹ പുത്രം പ്രീത്യാ ഗുണാകരമ്
വ്യവസായിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സംഭവിച്ചതുപോലെ, ആ ധാർമ്മികനായ മകൻ അതെല്ലാം തന്റെ പിതാവായ മഹാത്മാവും ലങ്കയുടെ രാജാവുമായവനോട് അറിയിച്ചു. അപ്പോൾ ലങ്കാധിപൻ സന്തോഷത്തോടെ ഗുണവാനായ മകനോട് പറഞ്ഞു.
ശ്രീമാന് രാമോ മമ ഗുരുസ് തസ്യ മാന്യഃ സഖാ മമ ഹനുമാന് ഇതി വിഖ്യാതസ് തേനാനീതോ ഗിരിര് മഹാന്
ശ്രീരാമൻ എന്റെ ഗുരുവാണ്; ഹനുമാൻ അവന്റെ പ്രിയസുഹൃത്തും എന്റെ സുഹൃത്തുമാണ്; അവൻ തന്നെ ആ മഹാപർവ്വതം കൊണ്ടുവന്നു.
പുരാ കാര്യാന്തരേ പ്രാപ്തേ സര്വൌഷധ്യാശ്രയോ ഽചലഃ ജാതേ കാര്യേ തമ് ആദായ ഹിമവന്തമ് അഥാഗമത്
പണ്ടൊരിക്കൽ മറ്റൊരു ആവശ്യത്തിനായി, എല്ലാ ഔഷധങ്ങളുടെ ആശ്രയമായ ആ പർവ്വതം, അവൻ ആവശ്യം വന്നപ്പോൾ ഹിമവതിൽ എത്തിച്ചു.
വിശല്യകരണീ ചേതി മൃതസംജീവനീതി ച തദാനീയ മഹാബുദ്ധീ രാമായാക്ലിഷ്ടകര്മണേ
മഹാബുദ്ധിമാനായവൻ, രാമന്റെ വേണ്ടി, വിശല്യകരിണിയും മൃതസംജീവനിയും കൊണ്ടുവന്നു.
നിവേദയിത്വാ തത് സാധ്യം തസ്മിന് വൃത്തേ സമാഗതഃ പുനര് ഗിരിം സമാദായ ആഗച്ഛദ് ദേവപര്വതമ്
ആ പ്രവർത്തി പൂർത്തിയാക്കി അതു അറിയിച്ച ശേഷം, സംഭവങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അവൻ വീണ്ടും ആ പർവ്വതം എടുത്ത് ദൈവികപർവ്വതത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
താമ് ആനീയാസ്യ ഹൃദയേ നിവേശയ ഹരിം സ്മരന് തതഃ പ്രാപ്സ്യത്യ് അയം സര്വമ് അപേക്ഷിതമ് ഉദാരധീഃ
അവ ഔഷധം കൊണ്ടുവന്ന്, ഹരിയെ ഓർത്ത്, അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഇടുക; അപ്പോൾ ഈ ഉദാരബുദ്ധിയുള്ളവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം നേടും.