ഏവം ചിന്തയമാനോ ഽസൌ ഗൌതമഃ പ്രഹസന്ന് ഇവ മണികുണ്ഡലമ് ആഹേദമ് അധര്മാദ് ഏവ ജന്തവഃ
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, മാണിക്യകുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച ഗൗതമൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ടുപോലെയാണ് പറഞ്ഞത്: 'അധർമ്മം ചെയ്താലാണ് ജീവികൾ വളരുന്നത്.'
വൃദ്ധിം സുഖമ് അഭീഷ്ടാനി പ്രാപ്നുവന്തി ന സംശയഃ ധര്മിഷ്ഠാഃ പ്രാണിനോ ലോകേ ദൃശ്യന്തേ ദുഃഖഭാഗിനഃ
അവർക്ക് വളർച്ചയും സന്തോഷവും ഇഷ്ടപ്പെട്ടതും ലഭിക്കുന്നു, അതിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ ഈ ലോകത്ത് ധാർമ്മികർക്ക് ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നത് കാണാം.
തസ്മാദ് ധര്മേണ കിം തേന ദുഃഖൈകഫലഹേതുനാ
അതിനാൽ, ഫലം ദു:ഖമേ ഉള്ള ധർമ്മം എന്തിനാണ്?
നേത്യ് ഉവാച തതോ വൈശ്യഃ സുഖം ധര്മേ പ്രതിഷ്ഠിതമ് പാപേ ദുഃഖം ഭയം ശോകോ ദാരിദ്ര്യം ക്ലേശ ഏവ ച യതോ ധര്മസ് തതോ മുക്തിഃ സ്വധര്മഃ കിം വിനശ്യതി
അപ്പോൾ വാണികൻ പറഞ്ഞു: 'അല്ല, സുഖം ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. പാപത്തിൽ ദു:ഖവും ഭയവും ദു:ഖവും ദാരിദ്ര്യവും കഷ്ടവും മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ. ധർമ്മം ഉള്ളിടത്ത് മോക്ഷം ഉണ്ടാകും; സ്വധർമ്മം എങ്ങനെ നശിക്കും?'
ഏവം വിവദതോസ് തത്ര സംപരായസ് തയോര് അഭൂത് യസ്യ പക്ഷോ ഭവേജ് ജ്യായാന് സ പരാര്ഥമ് അവാപ്നുയാത്
ഇങ്ങനെ ഇരുവരും തമ്മിൽ വാദം നടക്കുമ്പോൾ, ആരുടെ പക്ഷമാണ് ശക്തിയേറിയത് എന്ന് തീരുമാനിച്ചാൽ, അവൻ മറ്റവന്റെ ധനം നേടും.
പൃച്ഛാവഃ കസ്യ പ്രാബല്യം ധര്മിണോ വാപ്യ് അധര്മിണഃ വേദാത് തു ലൌകികം ജ്യേഷ്ഠം ലോകേ ധര്മാത് സുഖം ഭവേത്
നമുക്ക് ചോദിക്കാം, ധാർമ്മികനോ അധാർമ്മികനോ ആരാണ് ശക്തിയേറിയത്? ലോകത്തിൽ വേദം ഏറ്റവും വലിയതാണ്; ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് സുഖം ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഏവം വിവദമാനൌ താവ് ഊചതുഃ സകലാഞ് ജനാന് ധര്മസ്യ വാപ്യ് അധര്മസ്യ പ്രാബല്യമ് അനയോര് ഭുവി
ഇങ്ങനെ വാദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഇരുവരും എല്ലാവരോടും ചോദിച്ചു: 'ഭൂമിയിൽ ധർമ്മത്തിനോ അധർമ്മത്തിനോ ആണോ കൂടുതൽ ശക്തി?'
തദ് വദന്തു യഥാവൃത്തമ് ഏവമ് ഊചതുര് ഓജസാ ഏവം തത്രോചിരേ കേചിദ് യേ ധര്മേണാനുവര്തിനഃ
സത്യത്തിൽ സംഭവിച്ചതുപോലെ എല്ലാവരും പറയട്ടെ—അങ്ങനെ അവർ ഉറപ്പോടെ പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ ധർമ്മം പിന്തുടരുന്നവർ അവിടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
തൈര് ദുഃഖമ് അനുഭൂയതേ പാപിഷ്ഠാഃ സുഖിനോ ജനാഃ സംപരായേ ധനം സര്വം ജിതം വിപ്രേ ന്യവേദയത്
അവർക്കാണ് ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നത്; ഏറ്റവും പാപികൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു. വാദത്തിൽ മുഴുവൻ ധനം ബ്രാഹ്മണൻ നേടി എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
മണിമാന് ധര്മവിച്ഛ്രേഷ്ഠഃ പുനര് ധര്മം പ്രശംസതി മണിമന്തം ദ്വിജഃ പ്രാഹ കിം ധര്മമ് അനുശംസസി തഥേതി ചേത്യ് ആഹ വൈശ്യോ ബ്രാഹ്മണഃ പുനര് അബ്രവീത്
ധർമ്മവിദ്യയിൽ പ്രഗത്ഭനായ മണിമാൻ വീണ്ടും ധർമ്മത്തെ പ്രശംസിച്ചു. ബ്രാഹ്മണൻ മണിമാനോട് ചോദിച്ചു: 'നീ എന്തിനാണ് ധർമ്മത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നത്?' വാണികൻ പറഞ്ഞു: 'അതെ, അങ്ങനെ തന്നെ.' പിന്നെ ബ്രാഹ്മണൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ജിതം മയാ ധനം വൈശ്യ നിര്ലജ്ജഃ കിം നു ഭാഷസേ മയൈവ വിജിതോ ധര്മോ യഥേഷ്ടചരണാത്മനാ
വാണികാ, ഞാൻ ആ ധനം നേടി. നീ ലജ്ജിക്കാതെ എന്തിനാണ് സംസാരിക്കുന്നത്? ഞാൻ ഇഷ്ടംപോലെ പ്രവർത്തിച്ചു കൊണ്ടാണ് ധർമ്മത്തെ ജയിച്ചത്.
തദ് ബ്രാഹ്മണവചഃ ശ്രുത്വാ വൈശ്യഃ സസ്മിത ഊചിവാന്
ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട വാണികൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
പുലാകാ ഇവ ധാന്യേഷു പുത്തികാ ഇവ പക്ഷിഷു തഥൈവ താന് സഖേ മന്യേ യേഷാം ധര്മോ ന വിദ്യതേ
അരിക്കിടയിലെ തവിടുപോലെയും പക്ഷികളിലുണ്ടാകുന്ന ചെറുപുഴുക്കളുപോലെയും, ധർമ്മം ഇല്ലാത്തവരെ ഞാൻ അങ്ങനെയാണു കാണുന്നത്, സഖാവേ.
ചതുര്ണാം പുരുഷാര്ഥാനാം ധര്മഃ പ്രഥമ ഉച്യതേ പശ്ചാദ് അര്ഥശ് ച കാമശ് ച സ ധര്മോ മയി തിഷ്ഠതി കഥം ബ്രൂഷേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ മയാ വിജിതമ് ഇത്യ് അദഃ
മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ നാലു ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ ആദ്യം പറയപ്പെടുന്നത് ധർമ്മം തന്നെയാണ്; പിന്നെയാണ് സമ്പത്തും ഇച്ഛയും. ധർമ്മം എനിക്കൊപ്പം നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ഞാൻ ജയിച്ചുവെന്നു നീ എങ്ങനെ പറയുമെന്നു പറയൂ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
ദ്വിജോ വൈശ്യം പുനഃ പ്രാഹ ഹസ്താഭ്യാം ജായതാം പണഃ തഥേതി മന്യതേ വൈശ്യസ് തൌ ഗത്വാ പുനര് ഊചതുഃ
ബ്രാഹ്മണൻ ആ വ്യാപാരിയോട് പറഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ കൈകൾകൊണ്ടു തന്നെ ഈ പന്ത് തീർക്കാം.' വ്യാപാരി സമ്മതിച്ചു. ഇരുവരും പുറപ്പെട്ട് വീണ്ടും സംസാരിച്ചു.
പൂര്വവല് ലൌകികാന് ഗത്വാ ജിതമ് ഇത്യ് അബ്രവീദ് ദ്വിജഃ കരൌ ഛിത്ത്വാ തതഃ പ്രാഹ കഥം ധര്മം തു മന്യസേ ആക്ഷിപ്തോ ബ്രാഹ്മണേനൈവം വൈശ്യോ വചനമ് അബ്രവീത്
മുന്പുപോലെ ലോകത്തിൽ ഉള്ളവരോടു പോയി, ബ്രാഹ്മണൻ 'ഞാൻ ജയിച്ചു' എന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെ തന്റെ കൈകൾ വെട്ടി, 'നീ ധർമ്മത്തെ എങ്ങനെ കാണുന്നു?' എന്നു ചോദിച്ചു. അങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണൻ ചോദിച്ചതിനുശേഷം വ്യാപാരി ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
ധര്മമ് ഏവ പരം മന്യേ പ്രാണൈഃ കണ്ഠഗതൈര് അപി മാതാ പിതാ സുഹൃദ് ബന്ധുര് ധര്മ ഏവ ശരീരിണാമ്
ജീവൻ തൊണ്ടയിൽ എത്തിയാലും ഞാൻ ധർമ്മം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയതെന്ന് കരുതുന്നു. അമ്മയും അച്ഛനും സുഹൃത്തും ബന്ധുവും — ഈ ശരീരമുള്ളവർക്കു സത്യത്തിൽ കൂടെ നിൽക്കുന്നത് ധർമ്മം മാത്രമാണ്.
ഏവം വിവദമാനൌ താവ് അര്ഥവാന് ബ്രാഹ്മണോ ഽഭവത് വിമുക്തോ വൈശ്യകസ് തത്ര ബാഹുഭ്യാം ച ധനേന ച
അങ്ങനെ ഇരുവരും വാദിച്ചപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണൻ സമ്പന്നനായി, വ്യാപാരി കൈകളും സമ്പത്തും നഷ്ടപ്പെട്ടു ദരിദ്രനായി.
ഏവം ഭ്രമന്തൌ സംപ്രാപ്തൌ ഗങ്ഗാം യോഗേശ്വരം ഹരിമ് യദൃച്ഛയാ മുനിശ്രേഷ്ഠ മിഥസ് താവ് ഊചതുഃ പുനഃ
അങ്ങനെ അലഞ്ഞു നടന്നവരായ ഇരുവരും ഗംഗയിലേക്കും യോഗേശ്വരനായ ഹരിയുടെ സന്നിധിയിലേക്കും എത്തി. യാദൃശ്ചികമായി, മഹാമുനിയേ, അവർ വീണ്ടും തമ്മിൽ സംസാരിച്ചു.
വൈശ്യോ ഗങ്ഗാം തു യോഗേശം ധര്മമ് ഏവ പ്രശംസതി അതികോപാദ് ദ്വിജോ വൈശ്യമ് ആക്ഷിപന് പുനര് അബ്രവീത്
വ്യാപാരി ഗംഗയുടെയും യോഗേശ്വരന്റെയും സന്നിധിയിൽ ധർമ്മത്തെ മാത്രം പ്രശംസിച്ചു. അതിനാൽ അത്യന്തം കോപത്തോടെ ബ്രാഹ്മണൻ വ്യാപാരിയെ കുറ്റപ്പെടുത്തി വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ഗതം ധനം കരൌ ഛിന്നാവ് അവശിഷ്ടോ ശുഭിര് ഭവാന് ത്വമ് അന്യഥാ യദി ബ്രൂഷ ആഹരിഷ്യേ ഽസിനാ ശിരഃ
നിന്റെ സമ്പത്ത് പോയി, കൈകൾ വെട്ടപ്പെട്ടു, ഇപ്പോൾ നിനക്കു നല്ല ഗുണങ്ങൾ മാത്രം ശേഷിച്ചിരിക്കുന്നു. നീ വേറെ എന്തെങ്കിലും പറയുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ വാൾകൊണ്ട് നിന്റെ തല വെട്ടും.
വിഹസ്യ പുനര് ആഹേദം വൈശ്യോ ഗൌതമമ് അഞ്ജസാ
വ്യാപാരി ചിരിച്ചു, പിന്നെ ഗൗതമനോട് സുതാര്യമായി പറഞ്ഞു.
ധര്മമ് ഏവ പരം മന്യേ യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു ബ്രാഹ്മണാംശ് ച ഗുരൂന് ദേവാന് വേദാന് ധര്മം ജനാര്ദനമ്
ഞാൻ ധർമ്മം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയതെന്ന് കരുതുന്നു; നീ ഇഷ്ടമുള്ളതു ചെയ്യൂ. ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും വേദങ്ങളെയും ധർമ്മത്തെയും ജനാർദ്ദനനെയും ഞാൻ ആദരിക്കുന്നു.
യസ് തു നിന്ദയതേ പാപോ നാസൌ സ്പൃശ്യോ ഽഥ പാപകൃത് ഉപേക്ഷണീയോ ദുര്വൃത്തഃ പാപാത്മാ ധര്മദൂഷകഃ
ഇവയെ അപമാനിക്കുന്നവൻ പാപിയാണ്; അത്തരം ദുഷ്ടനെ സ്പർശിക്കരുത്. ദുർവൃത്തനും പാപാത്മാവും ധർമ്മത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്.
തതഃ പ്രാഹ സ കോപേന ധര്മം യദ്യ് അനുശംസസി ആവയോഃ പ്രാണയോര് അത്ര പണഃ സ്യാദ് ഇതി വൈ മുനേ
അപ്പോൾ കോപത്തോടെ അവൻ പറഞ്ഞു: 'നീ ധർമ്മത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നമ്മളിറുവരുടെയും ജീവൻ പന്തായി ഇരിക്കട്ടെ, മഹാമുനിയേ.'
ഏവമ് ഉക്തേ ഗൌതമേന തഥേത്യ് ആഹ വണിക് തദാ പുനര് അപ്യ് ഊചതുര് ഉഭൌ ലോകാംല് ലോകാസ് തഥോചിരേ
ഗൗതമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വ്യാപാരി 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു സമ്മതിച്ചു. പിന്നെയും ഇരുവരും ജനങ്ങളോട് പറഞ്ഞു, ജനങ്ങളും അതനുസരിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു.
യോഗേശ്വരസ്യ പുരതോ ഗൌതമ്യാ ദക്ഷിണേ തടേ തം നിപാത്യ വിശം വിപ്രശ് ചക്ഷുര് ഉത്പാട്യ ചാബ്രവീത്
യോഗേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ, ഗംഗയുടെ തെക്കേ കരയിൽ, ഗൗതമൻ അവനെ തള്ളിയിട്ടു; ബ്രാഹ്മണൻ അവന്റെ കണ്ണ് എടുത്തു പറഞ്ഞു.
ഗതോ ഽസീമാം ദശാം വൈശ്യ നിത്യം ധര്മപ്രശംസയാ ഗതം ധനം ഗതം ചക്ഷുശ് ഛേദിതൌ കരപല്ലവൌ പൃഷ്ടോ ഽസി മിത്ര ഗച്ഛാമി മൈവം ബ്രൂയാഃ കഥാന്തരേ
വ്യാപാരീ, നീ എപ്പോഴും ധർമ്മത്തെ മാത്രം പ്രശംസിച്ചതിനാൽ ഇങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിലാണു നീ എത്തിയത്: സമ്പത്ത് പോയി, കണ്ണ് നഷ്ടപ്പെട്ടു, കൈകൾ വെട്ടപ്പെട്ടു. സഖാവേ, നിന്നോട് ചോദിച്ചു, ഞാൻ പോകുന്നു. ഇനി മറ്റൊരു കഥയിൽ ഇങ്ങനെ പറയരുത്.
തസ്മിന് പ്രയാതേ വൈശ്യോ ഽസൌ ചിന്തയാമ് ആസ ചേതസി ഹാ കഷ്ടം മേ കിമ് അഭവദ് ധര്മൈകമനസോ ഹരേ
അവൻ അകന്നു പോയപ്പോൾ, വ്യാപാരി മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു: 'ഹരിയേ, ഞാൻ ധർമ്മത്തിൽ മാത്രം മനസ്സ് നല്കിയവൻ, എനിക്ക് ഇത്രയും ദു:ഖം സംഭവിച്ചത് എന്ത്?'
സ കുണ്ഡലോ വണിക്ശ്രേഷ്ഠോ നിര്ധനോ ഗതബാഹുകഃ ഗതനേത്രഃ ശുചം പ്രാപ്തോ ധര്മമ് ഏവാനുസംസ്മരന്
അപ്പോൾ ആ കുണ്ഡലധാരിയായ വ്യാപാരിപ്രധാനൻ ദരിദ്രനായി, കൈകളും കണ്ണും നഷ്ടപ്പെട്ട് ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയെങ്കിലും, ധർമ്മത്തെ മാത്രം ഓർത്തുകൊണ്ടിരുന്നു.