സ്വയമ് ആര്ജ്യ സുതോ വിത്തം പിത്രേ ദാസ്യതി ബന്ധവേ തം തു പുത്രം വിജാനീയാദ് ഇതരോ യോനികീടകഃ
'സ്വയം സമ്പാദിച്ച സമ്പത്ത് പിതാവിനോ ബന്ധുക്കൾക്കോ നൽകുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ മകൻ; മറ്റുള്ളവൻ വെറും ജനനമാത്രമാണ്.'
ഏതച് ഛ്രുത്വാ തു തദ് വാക്യം ബ്രാഹ്മണസ്യാഭിലാഷിണഃ തഥേതി മത്വാ തദ്വാക്യം രത്നാന്യ് ആദായ സത്വരഃ
ബ്രാഹ്മണന്റെ ആഗ്രഹപൂർണമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അതിനെ ശരിയായി കരുതി, അവൻ ഉടൻ തന്നെ തന്റെ രത്നങ്ങൾ എടുത്തു.
ആത്മകീയാനി വിത്താനി ഗൌതമായ ന്യവേദയത് ധനേനൈതേന ദേശാംശ് ച പരിഭ്രമ്യ യഥാസുഖമ്
തന്റെ സ്വന്തം സമ്പത്ത് ഗൗതമനു നൽകി, ആ ധനംകൊണ്ട് അവർ ഇഷ്ടാനുസരണം പല ദേശങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചു.
ധനാന്യ് ആദായ വിത്താനി പുനര് ഏഷ്യാമഹേ ഗൃഹമ് സത്യമ് ഏവ വണിഗ് വക്തി സ തു വിപ്രഃ പ്രതാരകഃ
'നാം സമ്പത്തും ധനവും എടുത്ത് പിന്നെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാം.' വാണികൻ സത്യമായാണ് പറഞ്ഞത്, പക്ഷേ ബ്രാഹ്മണൻ വഞ്ചനയായിരുന്നു.
പാപാത്മാ പാപചിത്തം ച ന ബുബോധ വണിഗ് ദ്വിജമ് തൌ പരസ്പരമ് ആമന്ത്ര്യ മാതാപിത്രോര് അജാനതോഃ
പാപഭാവമുള്ള വാണികനും പാപചിന്തയുള്ള ബ്രാഹ്മണനും തമ്മിൽ ഒരുത്തരെയും തിരിച്ചറിയാതെ, പരസ്പരം സംസാരിച്ചു. ഇരുവരും ഒരുമിച്ചിരുന്നപ്പോള് അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും ആരാണെന്ന് അറിയില്ലായിരുന്നു.
ദേശാദ് ദേശാന്തരം യാതൌ ധനാര്ഥം തൌ വണിഗ്ദ്വിജൌ വണിഗ്ഘസ്തസ്ഥിതം വിത്തം ബ്രാഹ്മണോ ഹര്തുമ് ഇച്ഛതി
വാണികനും ബ്രാഹ്മണനും ധനം നേടാൻ ഒരു ദേശം വിട്ട് മറ്റൊരു ദേശത്തേക്കു യാത്ര ചെയ്തു. വാണികന്റെ കൈയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന പണം ബ്രാഹ്മണൻ കൈവശമാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
യേന കേനാപ്യ് ഉപായേന തദ് ധനം ഹി സമാഹരേ അഹോ പൃഥിവ്യാം രമ്യാണി നഗരാണി സഹസ്രശഃ
ഏതുവിധമായിട്ടായാലും ആ ധനം ഞാൻ സമ്പാദിക്കണം. ഭൂമിയിൽ ആയിരക്കണക്കിന് മനോഹരമായ നഗരങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ഇഷ്ടപ്രദാത്ര്യഃ കാമസ്യ ദേവതാ ഇവ യോഷിതഃ മനോഹരാസ് തത്ര തത്ര സന്തി കിം ക്രിയതേ മയാ
എവിടെയും മനോഹരികളായ സ്ത്രീകൾ, ഇഷ്ടം നൽകുന്ന ദേവതകളെപ്പോലെ, ഇവിടെ ഉണ്ടല്ലോ. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?
ധനമ് ആഹൃത്യ യത്നേന യോഷിദ്ഭ്യോ യദി ദീയതേ ഭുജ്യന്തേ താസ് തതോ നിത്യം സഫലം ജീവിതം ഹി തത്
ശ്രമിച്ചു സമ്പാദിച്ച ധനം സ്ത്രീകൾക്കു കൊടുത്താൽ അവർ അതിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും. അങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നതാണല്ലോ സഫലമായ ജീവിതം.
നൃത്യഗീതരതോ നിത്യം പണ്യസ്ത്രീഭിര് അലംകൃതഃ ഭോക്ഷ്യേ കഥം തു തദ് വിത്തം വൈശ്യാന് മദ്ധസ്തമ് ആഗതമ്
നിത്യവും നർത്തകികളും ഗായികകളും എന്നെ അലങ്കരിച്ച്, നൃത്തഗാനങ്ങളിൽ ആനന്ദം അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, വാണികന്റെ കൈയിൽ നിന്നു എന്റെ കൈയിൽ എത്തിയ ആ ധനം എങ്ങനെ ഞാൻ ആസ്വദിക്കണം?
ഏവം ചിന്തയമാനോ ഽസൌ ഗൌതമഃ പ്രഹസന്ന് ഇവ മണികുണ്ഡലമ് ആഹേദമ് അധര്മാദ് ഏവ ജന്തവഃ
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, മാണിക്യകുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച ഗൗതമൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ടുപോലെയാണ് പറഞ്ഞത്: 'അധർമ്മം ചെയ്താലാണ് ജീവികൾ വളരുന്നത്.'
വൃദ്ധിം സുഖമ് അഭീഷ്ടാനി പ്രാപ്നുവന്തി ന സംശയഃ ധര്മിഷ്ഠാഃ പ്രാണിനോ ലോകേ ദൃശ്യന്തേ ദുഃഖഭാഗിനഃ
അവർക്ക് വളർച്ചയും സന്തോഷവും ഇഷ്ടപ്പെട്ടതും ലഭിക്കുന്നു, അതിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ ഈ ലോകത്ത് ധാർമ്മികർക്ക് ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നത് കാണാം.
തസ്മാദ് ധര്മേണ കിം തേന ദുഃഖൈകഫലഹേതുനാ
അതിനാൽ, ഫലം ദു:ഖമേ ഉള്ള ധർമ്മം എന്തിനാണ്?
നേത്യ് ഉവാച തതോ വൈശ്യഃ സുഖം ധര്മേ പ്രതിഷ്ഠിതമ് പാപേ ദുഃഖം ഭയം ശോകോ ദാരിദ്ര്യം ക്ലേശ ഏവ ച യതോ ധര്മസ് തതോ മുക്തിഃ സ്വധര്മഃ കിം വിനശ്യതി
അപ്പോൾ വാണികൻ പറഞ്ഞു: 'അല്ല, സുഖം ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. പാപത്തിൽ ദു:ഖവും ഭയവും ദു:ഖവും ദാരിദ്ര്യവും കഷ്ടവും മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ. ധർമ്മം ഉള്ളിടത്ത് മോക്ഷം ഉണ്ടാകും; സ്വധർമ്മം എങ്ങനെ നശിക്കും?'
ഏവം വിവദതോസ് തത്ര സംപരായസ് തയോര് അഭൂത് യസ്യ പക്ഷോ ഭവേജ് ജ്യായാന് സ പരാര്ഥമ് അവാപ്നുയാത്
ഇങ്ങനെ ഇരുവരും തമ്മിൽ വാദം നടക്കുമ്പോൾ, ആരുടെ പക്ഷമാണ് ശക്തിയേറിയത് എന്ന് തീരുമാനിച്ചാൽ, അവൻ മറ്റവന്റെ ധനം നേടും.
പൃച്ഛാവഃ കസ്യ പ്രാബല്യം ധര്മിണോ വാപ്യ് അധര്മിണഃ വേദാത് തു ലൌകികം ജ്യേഷ്ഠം ലോകേ ധര്മാത് സുഖം ഭവേത്
നമുക്ക് ചോദിക്കാം, ധാർമ്മികനോ അധാർമ്മികനോ ആരാണ് ശക്തിയേറിയത്? ലോകത്തിൽ വേദം ഏറ്റവും വലിയതാണ്; ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് സുഖം ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഏവം വിവദമാനൌ താവ് ഊചതുഃ സകലാഞ് ജനാന് ധര്മസ്യ വാപ്യ് അധര്മസ്യ പ്രാബല്യമ് അനയോര് ഭുവി
ഇങ്ങനെ വാദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഇരുവരും എല്ലാവരോടും ചോദിച്ചു: 'ഭൂമിയിൽ ധർമ്മത്തിനോ അധർമ്മത്തിനോ ആണോ കൂടുതൽ ശക്തി?'
തദ് വദന്തു യഥാവൃത്തമ് ഏവമ് ഊചതുര് ഓജസാ ഏവം തത്രോചിരേ കേചിദ് യേ ധര്മേണാനുവര്തിനഃ
സത്യത്തിൽ സംഭവിച്ചതുപോലെ എല്ലാവരും പറയട്ടെ—അങ്ങനെ അവർ ഉറപ്പോടെ പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ ധർമ്മം പിന്തുടരുന്നവർ അവിടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
തൈര് ദുഃഖമ് അനുഭൂയതേ പാപിഷ്ഠാഃ സുഖിനോ ജനാഃ സംപരായേ ധനം സര്വം ജിതം വിപ്രേ ന്യവേദയത്
അവർക്കാണ് ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നത്; ഏറ്റവും പാപികൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു. വാദത്തിൽ മുഴുവൻ ധനം ബ്രാഹ്മണൻ നേടി എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
മണിമാന് ധര്മവിച്ഛ്രേഷ്ഠഃ പുനര് ധര്മം പ്രശംസതി മണിമന്തം ദ്വിജഃ പ്രാഹ കിം ധര്മമ് അനുശംസസി തഥേതി ചേത്യ് ആഹ വൈശ്യോ ബ്രാഹ്മണഃ പുനര് അബ്രവീത്
ധർമ്മവിദ്യയിൽ പ്രഗത്ഭനായ മണിമാൻ വീണ്ടും ധർമ്മത്തെ പ്രശംസിച്ചു. ബ്രാഹ്മണൻ മണിമാനോട് ചോദിച്ചു: 'നീ എന്തിനാണ് ധർമ്മത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നത്?' വാണികൻ പറഞ്ഞു: 'അതെ, അങ്ങനെ തന്നെ.' പിന്നെ ബ്രാഹ്മണൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
ജിതം മയാ ധനം വൈശ്യ നിര്ലജ്ജഃ കിം നു ഭാഷസേ മയൈവ വിജിതോ ധര്മോ യഥേഷ്ടചരണാത്മനാ
വാണികാ, ഞാൻ ആ ധനം നേടി. നീ ലജ്ജിക്കാതെ എന്തിനാണ് സംസാരിക്കുന്നത്? ഞാൻ ഇഷ്ടംപോലെ പ്രവർത്തിച്ചു കൊണ്ടാണ് ധർമ്മത്തെ ജയിച്ചത്.
തദ് ബ്രാഹ്മണവചഃ ശ്രുത്വാ വൈശ്യഃ സസ്മിത ഊചിവാന്
ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട വാണികൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
പുലാകാ ഇവ ധാന്യേഷു പുത്തികാ ഇവ പക്ഷിഷു തഥൈവ താന് സഖേ മന്യേ യേഷാം ധര്മോ ന വിദ്യതേ
അരിക്കിടയിലെ തവിടുപോലെയും പക്ഷികളിലുണ്ടാകുന്ന ചെറുപുഴുക്കളുപോലെയും, ധർമ്മം ഇല്ലാത്തവരെ ഞാൻ അങ്ങനെയാണു കാണുന്നത്, സഖാവേ.
ചതുര്ണാം പുരുഷാര്ഥാനാം ധര്മഃ പ്രഥമ ഉച്യതേ പശ്ചാദ് അര്ഥശ് ച കാമശ് ച സ ധര്മോ മയി തിഷ്ഠതി കഥം ബ്രൂഷേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ മയാ വിജിതമ് ഇത്യ് അദഃ
മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ നാലു ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ ആദ്യം പറയപ്പെടുന്നത് ധർമ്മം തന്നെയാണ്; പിന്നെയാണ് സമ്പത്തും ഇച്ഛയും. ധർമ്മം എനിക്കൊപ്പം നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ഞാൻ ജയിച്ചുവെന്നു നീ എങ്ങനെ പറയുമെന്നു പറയൂ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ.
ദ്വിജോ വൈശ്യം പുനഃ പ്രാഹ ഹസ്താഭ്യാം ജായതാം പണഃ തഥേതി മന്യതേ വൈശ്യസ് തൌ ഗത്വാ പുനര് ഊചതുഃ
ബ്രാഹ്മണൻ ആ വ്യാപാരിയോട് പറഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ കൈകൾകൊണ്ടു തന്നെ ഈ പന്ത് തീർക്കാം.' വ്യാപാരി സമ്മതിച്ചു. ഇരുവരും പുറപ്പെട്ട് വീണ്ടും സംസാരിച്ചു.
പൂര്വവല് ലൌകികാന് ഗത്വാ ജിതമ് ഇത്യ് അബ്രവീദ് ദ്വിജഃ കരൌ ഛിത്ത്വാ തതഃ പ്രാഹ കഥം ധര്മം തു മന്യസേ ആക്ഷിപ്തോ ബ്രാഹ്മണേനൈവം വൈശ്യോ വചനമ് അബ്രവീത്
മുന്പുപോലെ ലോകത്തിൽ ഉള്ളവരോടു പോയി, ബ്രാഹ്മണൻ 'ഞാൻ ജയിച്ചു' എന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെ തന്റെ കൈകൾ വെട്ടി, 'നീ ധർമ്മത്തെ എങ്ങനെ കാണുന്നു?' എന്നു ചോദിച്ചു. അങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണൻ ചോദിച്ചതിനുശേഷം വ്യാപാരി ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
ധര്മമ് ഏവ പരം മന്യേ പ്രാണൈഃ കണ്ഠഗതൈര് അപി മാതാ പിതാ സുഹൃദ് ബന്ധുര് ധര്മ ഏവ ശരീരിണാമ്
ജീവൻ തൊണ്ടയിൽ എത്തിയാലും ഞാൻ ധർമ്മം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയതെന്ന് കരുതുന്നു. അമ്മയും അച്ഛനും സുഹൃത്തും ബന്ധുവും — ഈ ശരീരമുള്ളവർക്കു സത്യത്തിൽ കൂടെ നിൽക്കുന്നത് ധർമ്മം മാത്രമാണ്.
ഏവം വിവദമാനൌ താവ് അര്ഥവാന് ബ്രാഹ്മണോ ഽഭവത് വിമുക്തോ വൈശ്യകസ് തത്ര ബാഹുഭ്യാം ച ധനേന ച
അങ്ങനെ ഇരുവരും വാദിച്ചപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണൻ സമ്പന്നനായി, വ്യാപാരി കൈകളും സമ്പത്തും നഷ്ടപ്പെട്ടു ദരിദ്രനായി.
ഏവം ഭ്രമന്തൌ സംപ്രാപ്തൌ ഗങ്ഗാം യോഗേശ്വരം ഹരിമ് യദൃച്ഛയാ മുനിശ്രേഷ്ഠ മിഥസ് താവ് ഊചതുഃ പുനഃ
അങ്ങനെ അലഞ്ഞു നടന്നവരായ ഇരുവരും ഗംഗയിലേക്കും യോഗേശ്വരനായ ഹരിയുടെ സന്നിധിയിലേക്കും എത്തി. യാദൃശ്ചികമായി, മഹാമുനിയേ, അവർ വീണ്ടും തമ്മിൽ സംസാരിച്ചു.
വൈശ്യോ ഗങ്ഗാം തു യോഗേശം ധര്മമ് ഏവ പ്രശംസതി അതികോപാദ് ദ്വിജോ വൈശ്യമ് ആക്ഷിപന് പുനര് അബ്രവീത്
വ്യാപാരി ഗംഗയുടെയും യോഗേശ്വരന്റെയും സന്നിധിയിൽ ധർമ്മത്തെ മാത്രം പ്രശംസിച്ചു. അതിനാൽ അത്യന്തം കോപത്തോടെ ബ്രാഹ്മണൻ വ്യാപാരിയെ കുറ്റപ്പെടുത്തി വീണ്ടും പറഞ്ഞു.