തസ്മിന് പുരവരേ കശ്ചിദ് ബ്രാഹ്മണോ വൃദ്ധകൌശികഃ തത്പുത്രോ ഗൌതമ ഇതി ഖ്യാതോ വേദവിദുത്തമഃ
ആ മഹാനഗരത്തിൽ വൃദ്ധകൗശികൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ ജീവിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ഗൗതമൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനും വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും ആയിരുന്നു.
തസ്യ മാതുര് മനോദോഷാദ് വിപരീതോ ഽഭവദ് ദ്വിജഃ സഖാ തസ്യ വണിക് കശ്ചിന് മണികുണ്ഡല ഉച്യതേ
അവന്റെ അമ്മയുടെ മനസ്സിലെ തെറ്റു കാരണം ആ ദ്വിജൻ വ്യത്യസ്ത സ്വഭാവം കൈവരിച്ചു. അവനു മണികുണ്ഡലൻ എന്ന പേരുള്ള ഒരു വാണികൻ സുഹൃത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നു.
തേന സഖ്യം ദ്വിജസ്യാസീദ് വിഷമം ദ്വിജവൈശ്യയോഃ ശ്രീമദ്ദരിദ്രയോര് നിത്യം പരസ്പരഹിതൈഷിണോഃ
ബ്രാഹ്മണനും വാണികനും തമ്മിൽ സമതുല്യമായതല്ലാത്ത സൗഹൃദം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒരുവൻ സമ്പന്നനും മറ്റൊന്ന് ദരിദ്രനും ആയിരുന്നെങ്കിലും, പരസ്പരമനുഗ്രഹം ആഗ്രഹിച്ചവരായിരുന്നു.
കദാചിദ് ഗൌതമോ വൈശ്യം വിത്തേശം മണികുണ്ഡലമ് പ്രാഹേദം വചനം പ്രീത്യാ രഹഃ സ്ഥിത്വാ പുനഃ പുനഃ
ഒരു ദിവസം ഗൗതമൻ, ധനികനായ മണികുണ്ഡലനോടു, സ്നേഹത്തോടെ ഒറ്റയ്ക്കും ആവർത്തിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ഗച്ഛാമോ ധനമ് ആദാതും പര്വതാന് ഉദധീന് അപി യൌവനം തദ് വൃഥാ ജ്ഞേയം വിനാ സൌഖ്യാനുകൂല്യതഃ ധനം വിനാ തത് കഥം സ്യാദ് അഹോ ധിങ് നിര്ധനം നരമ്
നമുക്ക് ധനം നേടാൻ പർവ്വതങ്ങളിലേക്കും സമുദ്രങ്ങളിലേക്കും പോകാം. സൗഖ്യത്തിനുള്ള മാർഗം ഇല്ലാതെ യൗവനം വെർത്ഥയാണ്; ധനം ഇല്ലാതെ എങ്ങനെ സന്തോഷം ഉണ്ടാകും? ദരിദ്രനായ മനുഷ്യനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കേണ്ടതാണ്.
കുണ്ഡലോ ദ്വിജമ് ആഹേദം മത്പിത്രോപാര്ജിതം ധനമ് ബഹ്വ് അസ്തി കിം ധനേനാദ്യ കരിഷ്യേ ദ്വിജസത്തമ ദ്വിജഃ പുനര് ഉവാചേദം മണികുണ്ഡലമ് ഓജസാ
മണികുണ്ഡലൻ ബ്രാഹ്മണനോടു പറഞ്ഞു: 'എന്റെ അച്ഛൻ സമ്പാദിച്ച ധനം എനിക്ക് ധാരാളം ഉണ്ട്. ഇനി എനിക്ക് കൂടുതൽ ധനം എന്തിന്, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ?' എന്നാൽ ബ്രാഹ്മണൻ ഉത്സാഹത്തോടെ മണികുണ്ഡലനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു:
ധര്മാര്ഥജ്ഞാനകാമാനാം കോ നു തൃപ്തഃ പ്രശസ്യതേ ഉത്കര്ഷപ്രാപ്തിര് ഏവൈഷാം സഖേ ശ്ലാഘ്യാ ശരീരിണാമ്
'ധർമ്മം, അർത്ഥം, ജ്ഞാനം, കാമം എന്നിവ അറിയുന്നവരിൽ ആരും ഒരിക്കലും തൃപ്തരാകാറില്ല. ശരീരധാരികൾക്ക് ഉന്നതതയിലേക്കുള്ള പ്രാപ്തിയേ പ്രശംസനീയമായുള്ളൂ, സുഹൃത്തേ.'
സ്വേനൈവ വ്യവസായേന ധന്യാ ജീവന്തി ജന്തവഃ പരദത്താര്ഥസംതുഷ്ടാഃ കഷ്ടജീവിന ഏവ തേ
'സ്വന്തം പരിശ്രമംകൊണ്ട് ജീവിക്കുന്നവരാണ് ഭാഗ്യശാലികൾ; മറ്റുള്ളവർ നൽകിയതിൽ സംതൃപ്തരാകുന്നവർ ദുർഭാഗ്യമായ ജീവിതമാണ് നയിക്കുന്നത്.'
സ പുത്രഃ ശസ്യതേ ലോകേ പിതൃഭിശ് ചാഭിനന്ദ്യതേ യഃ പൈത്ര്യമ് അഭിലിപ്സേത ന വാചാപി തു കുണ്ഡല
'പിതാക്കന്മാർക്കും ലോകത്തും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന മകനാണ് പൈതൃക സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, വാക്കിലും പോലും അല്ല, മണികുണ്ഡല.'
സ്വബാഹുബലമ് ആശ്രിത്യ യോ ഽര്ഥാന് അര്ജയതേ സുതഃ സ കൃതാര്ഥോ ഭവേല് ലോകേ പൈത്ര്യം വിത്തം ന തു സ്പൃശേത്
'സ്വന്തം കൈശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് സമ്പത്ത് സമ്പാദിക്കുന്ന മകനാണ് ലോകത്ത് സഫലനായവൻ; അവൻ പിതാവിന്റെ സമ്പത്ത് സ്പർശിക്കരുത്.'
സ്വയമ് ആര്ജ്യ സുതോ വിത്തം പിത്രേ ദാസ്യതി ബന്ധവേ തം തു പുത്രം വിജാനീയാദ് ഇതരോ യോനികീടകഃ
'സ്വയം സമ്പാദിച്ച സമ്പത്ത് പിതാവിനോ ബന്ധുക്കൾക്കോ നൽകുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ മകൻ; മറ്റുള്ളവൻ വെറും ജനനമാത്രമാണ്.'
ഏതച് ഛ്രുത്വാ തു തദ് വാക്യം ബ്രാഹ്മണസ്യാഭിലാഷിണഃ തഥേതി മത്വാ തദ്വാക്യം രത്നാന്യ് ആദായ സത്വരഃ
ബ്രാഹ്മണന്റെ ആഗ്രഹപൂർണമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അതിനെ ശരിയായി കരുതി, അവൻ ഉടൻ തന്നെ തന്റെ രത്നങ്ങൾ എടുത്തു.
ആത്മകീയാനി വിത്താനി ഗൌതമായ ന്യവേദയത് ധനേനൈതേന ദേശാംശ് ച പരിഭ്രമ്യ യഥാസുഖമ്
തന്റെ സ്വന്തം സമ്പത്ത് ഗൗതമനു നൽകി, ആ ധനംകൊണ്ട് അവർ ഇഷ്ടാനുസരണം പല ദേശങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചു.
ധനാന്യ് ആദായ വിത്താനി പുനര് ഏഷ്യാമഹേ ഗൃഹമ് സത്യമ് ഏവ വണിഗ് വക്തി സ തു വിപ്രഃ പ്രതാരകഃ
'നാം സമ്പത്തും ധനവും എടുത്ത് പിന്നെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാം.' വാണികൻ സത്യമായാണ് പറഞ്ഞത്, പക്ഷേ ബ്രാഹ്മണൻ വഞ്ചനയായിരുന്നു.
പാപാത്മാ പാപചിത്തം ച ന ബുബോധ വണിഗ് ദ്വിജമ് തൌ പരസ്പരമ് ആമന്ത്ര്യ മാതാപിത്രോര് അജാനതോഃ
പാപഭാവമുള്ള വാണികനും പാപചിന്തയുള്ള ബ്രാഹ്മണനും തമ്മിൽ ഒരുത്തരെയും തിരിച്ചറിയാതെ, പരസ്പരം സംസാരിച്ചു. ഇരുവരും ഒരുമിച്ചിരുന്നപ്പോള് അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും ആരാണെന്ന് അറിയില്ലായിരുന്നു.
ദേശാദ് ദേശാന്തരം യാതൌ ധനാര്ഥം തൌ വണിഗ്ദ്വിജൌ വണിഗ്ഘസ്തസ്ഥിതം വിത്തം ബ്രാഹ്മണോ ഹര്തുമ് ഇച്ഛതി
വാണികനും ബ്രാഹ്മണനും ധനം നേടാൻ ഒരു ദേശം വിട്ട് മറ്റൊരു ദേശത്തേക്കു യാത്ര ചെയ്തു. വാണികന്റെ കൈയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന പണം ബ്രാഹ്മണൻ കൈവശമാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
യേന കേനാപ്യ് ഉപായേന തദ് ധനം ഹി സമാഹരേ അഹോ പൃഥിവ്യാം രമ്യാണി നഗരാണി സഹസ്രശഃ
ഏതുവിധമായിട്ടായാലും ആ ധനം ഞാൻ സമ്പാദിക്കണം. ഭൂമിയിൽ ആയിരക്കണക്കിന് മനോഹരമായ നഗരങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ഇഷ്ടപ്രദാത്ര്യഃ കാമസ്യ ദേവതാ ഇവ യോഷിതഃ മനോഹരാസ് തത്ര തത്ര സന്തി കിം ക്രിയതേ മയാ
എവിടെയും മനോഹരികളായ സ്ത്രീകൾ, ഇഷ്ടം നൽകുന്ന ദേവതകളെപ്പോലെ, ഇവിടെ ഉണ്ടല്ലോ. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?
ധനമ് ആഹൃത്യ യത്നേന യോഷിദ്ഭ്യോ യദി ദീയതേ ഭുജ്യന്തേ താസ് തതോ നിത്യം സഫലം ജീവിതം ഹി തത്
ശ്രമിച്ചു സമ്പാദിച്ച ധനം സ്ത്രീകൾക്കു കൊടുത്താൽ അവർ അതിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും. അങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നതാണല്ലോ സഫലമായ ജീവിതം.
നൃത്യഗീതരതോ നിത്യം പണ്യസ്ത്രീഭിര് അലംകൃതഃ ഭോക്ഷ്യേ കഥം തു തദ് വിത്തം വൈശ്യാന് മദ്ധസ്തമ് ആഗതമ്
നിത്യവും നർത്തകികളും ഗായികകളും എന്നെ അലങ്കരിച്ച്, നൃത്തഗാനങ്ങളിൽ ആനന്ദം അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, വാണികന്റെ കൈയിൽ നിന്നു എന്റെ കൈയിൽ എത്തിയ ആ ധനം എങ്ങനെ ഞാൻ ആസ്വദിക്കണം?
ഏവം ചിന്തയമാനോ ഽസൌ ഗൌതമഃ പ്രഹസന്ന് ഇവ മണികുണ്ഡലമ് ആഹേദമ് അധര്മാദ് ഏവ ജന്തവഃ
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, മാണിക്യകുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച ഗൗതമൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ടുപോലെയാണ് പറഞ്ഞത്: 'അധർമ്മം ചെയ്താലാണ് ജീവികൾ വളരുന്നത്.'
വൃദ്ധിം സുഖമ് അഭീഷ്ടാനി പ്രാപ്നുവന്തി ന സംശയഃ ധര്മിഷ്ഠാഃ പ്രാണിനോ ലോകേ ദൃശ്യന്തേ ദുഃഖഭാഗിനഃ
അവർക്ക് വളർച്ചയും സന്തോഷവും ഇഷ്ടപ്പെട്ടതും ലഭിക്കുന്നു, അതിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ ഈ ലോകത്ത് ധാർമ്മികർക്ക് ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നത് കാണാം.
തസ്മാദ് ധര്മേണ കിം തേന ദുഃഖൈകഫലഹേതുനാ
അതിനാൽ, ഫലം ദു:ഖമേ ഉള്ള ധർമ്മം എന്തിനാണ്?
നേത്യ് ഉവാച തതോ വൈശ്യഃ സുഖം ധര്മേ പ്രതിഷ്ഠിതമ് പാപേ ദുഃഖം ഭയം ശോകോ ദാരിദ്ര്യം ക്ലേശ ഏവ ച യതോ ധര്മസ് തതോ മുക്തിഃ സ്വധര്മഃ കിം വിനശ്യതി
അപ്പോൾ വാണികൻ പറഞ്ഞു: 'അല്ല, സുഖം ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. പാപത്തിൽ ദു:ഖവും ഭയവും ദു:ഖവും ദാരിദ്ര്യവും കഷ്ടവും മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ. ധർമ്മം ഉള്ളിടത്ത് മോക്ഷം ഉണ്ടാകും; സ്വധർമ്മം എങ്ങനെ നശിക്കും?'
ഏവം വിവദതോസ് തത്ര സംപരായസ് തയോര് അഭൂത് യസ്യ പക്ഷോ ഭവേജ് ജ്യായാന് സ പരാര്ഥമ് അവാപ്നുയാത്
ഇങ്ങനെ ഇരുവരും തമ്മിൽ വാദം നടക്കുമ്പോൾ, ആരുടെ പക്ഷമാണ് ശക്തിയേറിയത് എന്ന് തീരുമാനിച്ചാൽ, അവൻ മറ്റവന്റെ ധനം നേടും.
പൃച്ഛാവഃ കസ്യ പ്രാബല്യം ധര്മിണോ വാപ്യ് അധര്മിണഃ വേദാത് തു ലൌകികം ജ്യേഷ്ഠം ലോകേ ധര്മാത് സുഖം ഭവേത്
നമുക്ക് ചോദിക്കാം, ധാർമ്മികനോ അധാർമ്മികനോ ആരാണ് ശക്തിയേറിയത്? ലോകത്തിൽ വേദം ഏറ്റവും വലിയതാണ്; ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് സുഖം ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഏവം വിവദമാനൌ താവ് ഊചതുഃ സകലാഞ് ജനാന് ധര്മസ്യ വാപ്യ് അധര്മസ്യ പ്രാബല്യമ് അനയോര് ഭുവി
ഇങ്ങനെ വാദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ഇരുവരും എല്ലാവരോടും ചോദിച്ചു: 'ഭൂമിയിൽ ധർമ്മത്തിനോ അധർമ്മത്തിനോ ആണോ കൂടുതൽ ശക്തി?'
തദ് വദന്തു യഥാവൃത്തമ് ഏവമ് ഊചതുര് ഓജസാ ഏവം തത്രോചിരേ കേചിദ് യേ ധര്മേണാനുവര്തിനഃ
സത്യത്തിൽ സംഭവിച്ചതുപോലെ എല്ലാവരും പറയട്ടെ—അങ്ങനെ അവർ ഉറപ്പോടെ പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ ധർമ്മം പിന്തുടരുന്നവർ അവിടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
തൈര് ദുഃഖമ് അനുഭൂയതേ പാപിഷ്ഠാഃ സുഖിനോ ജനാഃ സംപരായേ ധനം സര്വം ജിതം വിപ്രേ ന്യവേദയത്
അവർക്കാണ് ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നത്; ഏറ്റവും പാപികൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു. വാദത്തിൽ മുഴുവൻ ധനം ബ്രാഹ്മണൻ നേടി എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
മണിമാന് ധര്മവിച്ഛ്രേഷ്ഠഃ പുനര് ധര്മം പ്രശംസതി മണിമന്തം ദ്വിജഃ പ്രാഹ കിം ധര്മമ് അനുശംസസി തഥേതി ചേത്യ് ആഹ വൈശ്യോ ബ്രാഹ്മണഃ പുനര് അബ്രവീത്
ധർമ്മവിദ്യയിൽ പ്രഗത്ഭനായ മണിമാൻ വീണ്ടും ധർമ്മത്തെ പ്രശംസിച്ചു. ബ്രാഹ്മണൻ മണിമാനോട് ചോദിച്ചു: 'നീ എന്തിനാണ് ധർമ്മത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നത്?' വാണികൻ പറഞ്ഞു: 'അതെ, അങ്ങനെ തന്നെ.' പിന്നെ ബ്രാഹ്മണൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു.