മൃദോഃ കോപി ഭവേത് പ്രീതഃ കോപി തദ്വദ് ദുരാത്മനഃ തസ്മാദ് അഹം മൂര്ധ്നി ശിലാം പാതയേയമ് അസംശയമ്
കിലുക്കളിൽ ആരോ സന്തോഷപ്പെടാം, ദുഷ്ടനിൽ ആരോ സന്തോഷപ്പെടാം; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ തന്നെ ശിരസ്സിൽ കല്ല് ഇടേണ്ടി വരും, അതിൽ സംശയം ഇല്ല.
ഇത്യ് ഉക്തവതി വൈ വേദേ വിഹസ്യേശോ ഽബ്രവീദ് ഇദമ്
വേദൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഈശ്വരൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു:
ശ്വഃ പ്രതീക്ഷസ്വ പശ്ചാന് മേ ശിലാം പാതയ മൂര്ധനി
നാളെ വരെ കാത്തിരിക്കുക, പിന്നെ എന്റെ തലയിൽ കല്ല് ഇടുക.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ സ വേദോ ഽപി ശിലാം സംത്യജ്യ ബാഹുനാ ഉപസംഹൃത്യ തം കോപം ശ്വഃ കരോമീത്യ് ഉവാച ഹ
'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞ് വേദൻ കല്ല് കൈവിട്ട്, കോപം അടക്കി, 'നാളെ ഞാൻ ചെയ്യാം' എന്നു പറഞ്ഞു.
തതഃ പ്രാതഃ സമാഗത്യ കൃത്വാ സ്നാനാദികര്മ ച വേദോ ഽപി നിത്യവത് പൂജാം കുര്വന് പശ്യതി മസ്തകേ
അടുത്ത ദിവസം രാവിലെ വന്നു, സ്നാനാദികർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു, വേദൻ പതിവുപോലെ പൂജ തുടങ്ങി, അപ്പോൾ തലയിൽ കണ്ടു—
ലിങ്ഗസ്യ സവ്രണാം ഭീമാം ധാരാം ച രുധിരപ്ലുതാമ് വേദഃ സ വിസ്മിതോ ഭൂത്വാ കിമ് ഇദം ലിങ്ഗമൂര്ധനി
ലിംഗത്തിന്റെ തലയിൽ ഭയങ്കരമായ ഒരു വ്രണവും രക്തം നിറഞ്ഞ ഒരു പാടും വേദൻ കണ്ടു. അതു കണ്ടു വേദൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടു, 'ഇത് എന്താണ്?' എന്ന് വിചാരിച്ചു.
മഹോത്പാതോ ഭവേത് കസ്യ സൂചയേദ് ഇത്യ് അചിന്തയത് മൃദ്ഭിശ് ച ഗോമയേനാപി കുശൈസ് തം ഗാങ്ഗവാരിഭിഃ
'ഇത്ര വലിയ അശുഭം ആര്ക്കാണ് സംഭവിച്ചത്? ആരെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്?' എന്ന് വേദൻ ചിന്തിച്ചു. മണ്ണും ഗോമയവും കുശയും ഗംഗാജലവും കൊണ്ടു അത് കഴുകി.
പ്രക്ഷാലയിത്വാ താം പൂജാം കൃതവാന് നിത്യവത് തദാ ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ പ്രായാദ് വ്യാധോ വിഗതകല്മഷഃ
കഴുകി പൂജ പതിവുപോലെ നടത്തി. അതിനിടയിൽ പാപങ്ങൾ വിട്ടു വേട്ടക്കാരൻ അവിടെ എത്തി.
മൂര്ധാനം വ്രണസംയുക്തം സരക്തം ലിങ്ഗമസ്തകേ ശംകരസ്യാദികേശസ്യ ദദൃശേ ഽന്തര്ഗതസ് തദാ
അപ്പോൾ ലിംഗത്തിനകത്ത്, ആദി-തലവനായ ശങ്കരന്റെ തല വ്രണവും രക്തവും നിറഞ്ഞതായും കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വൈവ കിമ് ഇദം ചിത്രമ് ഇത്യ് ഉക്ത്വാ നിശിതൈഃ ശരൈഃ ആത്മാനം ഭേദയാമ് ആസ ശതധാ ച സഹസ്രധാ
ഇതൊക്കെ കണ്ടു, 'ഇത് എന്ത് അത്ഭുതം!' എന്ന് പറഞ്ഞു, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തന്നെ നൂറും ആയിരവും തുളച്ചു.
സ്വാമിനോ വൈകൃതം ദൃഷ്ട്വാ കഃ ക്ഷമേതോത്തമാശയഃ മുഹുര് നിനിന്ദ ചാത്മാനം മയി ജീവത്യ് അഭൂദ് ഇദമ്
സ്വാമിയുടെ ഈ ദുർഘടം കണ്ടാൽ ഉത്തമഹൃദയമുള്ളവൻ ആരും സഹിക്കുമോ? വീണ്ടും വീണ്ടും, 'ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ഇതാണ് സംഭവിച്ചത്' എന്ന് പറഞ്ഞു തന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തി.
കഷ്ടമ് ആപതിതം കീദൃഗ് അഹോ ദുര്വിധിവൈശസാത് തത് കര്മ തസ്യ സംവീക്ഷ്യ മഹാദേവോ ഽതിവിസ്മിതഃ തതഃ പ്രോവാച ഭഗവാന് വേദം വേദവിദാം വരമ്
'എന്തൊരു ദുരന്തം സംഭവിച്ചു! ദുർദൈവം കൊണ്ടല്ലാതെ ഇതെങ്ങനെയാകും?' അവന്റെ ഈ പ്രവൃത്തിയ്ക്ക് മഹാദേവൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടു; പിന്നെ ഭഗവാൻ വേദനോട്, വേദജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു:
പശ്യ വ്യാധം മഹാബുദ്ധേ ഭക്തം ഭാവേന സംയുതമ് ത്വം തു മൃദ്ഭിഃ കുശൈര് വാര്ഭിര് മൂര്ധാനം സ്പൃഷ്ടവാന് അസി
'വേട്ടക്കാരനെ നോക്ക്, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, ഭക്തിയോടും മനസ്സോടും കൂടിയാണ് അവൻ. നീയോ മണ്ണും കുശയും വെള്ളവും കൊണ്ട് മാത്രം തല സ്പർശിച്ചു.'
അനേന സഹസാ ബ്രഹ്മന് മമാത്മാപി നിവേദിതഃ ഭക്തിഃ പ്രേമാഥവാ ശക്തിര് വിചാരോ യത്ര വിദ്യതേ തസ്മാദ് അസ്മൈ വരാന് ദാസ്യേ പശ്ചാത് തുഭ്യം ദ്വിജോത്തമ
'ഈ പ്രവൃത്തിയിലൂടെ, ബ്രാഹ്മണാ, എന്റെ ആത്മാവും സമർപ്പിതമായിരിക്കുന്നു. ഭക്തി, പ്രേമം, ശക്തി, വിവേകം ഇവയുള്ളിടത്ത് ആദ്യം അവനു തന്നെ വരങ്ങൾ ഞാൻ നൽകും, പിന്നെ നിന്നെ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ.'
വരേണ ച്ഛന്ദയാമ് ആസ വ്യാധം ദേവോ മഹേശ്വരഃ വ്യാധഃ പ്രോവാച ദേവേശം നിര്മാല്യം തവ യദ് ഭവേത്
വരമൊന്നു തേടാൻ മഹേശ്വരൻ വേട്ടക്കാരനോട് പറഞ്ഞു. വേട്ടക്കാരൻ ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരനോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ നിർമാല്യം എനിക്ക് ലഭിക്കട്ടെ.'
തദ് അസ്മാകം ഭവേന് നാഥ മന്നാമ്നാ തീര്ഥമ് ഉച്യതാമ് സര്വക്രതുഫലം തീര്ഥം സ്മരണാദ് ഏവ ജായതാമ്
'അത് ഞങ്ങൾക്കുള്ളതാകട്ടെ, നാഥാ; എന്റെ പേരിൽ ഒരു തീർത്ഥം അറിയപ്പെടട്ടെ; ആ തീർത്ഥം ഓർത്താൽ പോലും എല്ലാ യാഗഫലവും ലഭിക്കട്ടെ.'
തഥേത്യ് ഉവാച ദേവേശസ് തതസ് തത് തീര്ഥമ് ഉത്തമമ് ഭില്ലതീര്ഥം സമസ്താഘസംഘവിച്ഛേദകാരണമ്
ദേവന്മാരുടെ അധിപതി അങ്ങിനെ സമ്മതിച്ചു. അതിനുശേഷം, ഭില്ലതീർഥം എന്ന അത്യുത്തമമായ തീർത്ഥം, എല്ലാ പാപങ്ങളുടെ സംഹാരത്തിന് കാരണമായി.
ശ്രീമഹാദേവചരണമഹാഭക്തിവിധായകമ് അഭവത് സ്നാനദാനാദ്യൈര് ഭുക്തിമുക്തിപ്രദായകമ് വേദസ്യാപി വരാന് പ്രാദാച് ഛിവോ നാനാവിധാന് ബഹൂന്
ശ്രീമഹാദേവന്റെ പാദങ്ങളിൽ വലിയ ഭക്തി ഉണർത്തുന്നതും, സ്നാനം, ദാനം മുതലായ പ്രവർത്തികളിലൂടെ ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നതും ആ തീർത്ഥമായി. അങ്ങോട്ട് വേദങ്ങൾക്കു പോലും പലവിധ വരങ്ങൾ ശിവൻ നൽകിയിട്ടുണ്ട്.
ചക്ഷുസ്തീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം രൂപസൌഭാഗ്യദായകമ് യത്ര യോഗേശ്വരോ ദേവോ ഗൌതമ്യാ ദക്ഷിണേ തടേ
അത് ചക്ഷുസ്തീർഥം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. രൂപസൗഭാഗ്യവും ഭാഗ്യവും നൽകുന്ന ഈ സ്ഥലം ഗൗതമീ നദിയുടെ തെക്കേ കരയിൽ യോഗേശ്വരനായ ദേവൻ വസിക്കുന്നിടമാണ്.
പുരം ഭൌവനമ് ആഖ്യാതം ഗിരിമൂര്ധ്ന്യ് അഭിധീയതേ യത്രാസൌ ഭൌവനോ രാജാ ക്ഷത്രധര്മപരായണഃ
ഭൗവനപുരം എന്ന നഗരം ഒരു പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. അവിടെ ഭൗവനൻ എന്ന രാജാവ്, ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ നിഷ്ഠയുള്ളവൻ, ഭരിച്ചിരുന്നതാണ്.
തസ്മിന് പുരവരേ കശ്ചിദ് ബ്രാഹ്മണോ വൃദ്ധകൌശികഃ തത്പുത്രോ ഗൌതമ ഇതി ഖ്യാതോ വേദവിദുത്തമഃ
ആ മഹാനഗരത്തിൽ വൃദ്ധകൗശികൻ എന്നൊരു ബ്രാഹ്മണൻ ജീവിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ഗൗതമൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനും വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും ആയിരുന്നു.
തസ്യ മാതുര് മനോദോഷാദ് വിപരീതോ ഽഭവദ് ദ്വിജഃ സഖാ തസ്യ വണിക് കശ്ചിന് മണികുണ്ഡല ഉച്യതേ
അവന്റെ അമ്മയുടെ മനസ്സിലെ തെറ്റു കാരണം ആ ദ്വിജൻ വ്യത്യസ്ത സ്വഭാവം കൈവരിച്ചു. അവനു മണികുണ്ഡലൻ എന്ന പേരുള്ള ഒരു വാണികൻ സുഹൃത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നു.
തേന സഖ്യം ദ്വിജസ്യാസീദ് വിഷമം ദ്വിജവൈശ്യയോഃ ശ്രീമദ്ദരിദ്രയോര് നിത്യം പരസ്പരഹിതൈഷിണോഃ
ബ്രാഹ്മണനും വാണികനും തമ്മിൽ സമതുല്യമായതല്ലാത്ത സൗഹൃദം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒരുവൻ സമ്പന്നനും മറ്റൊന്ന് ദരിദ്രനും ആയിരുന്നെങ്കിലും, പരസ്പരമനുഗ്രഹം ആഗ്രഹിച്ചവരായിരുന്നു.
കദാചിദ് ഗൌതമോ വൈശ്യം വിത്തേശം മണികുണ്ഡലമ് പ്രാഹേദം വചനം പ്രീത്യാ രഹഃ സ്ഥിത്വാ പുനഃ പുനഃ
ഒരു ദിവസം ഗൗതമൻ, ധനികനായ മണികുണ്ഡലനോടു, സ്നേഹത്തോടെ ഒറ്റയ്ക്കും ആവർത്തിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ഗച്ഛാമോ ധനമ് ആദാതും പര്വതാന് ഉദധീന് അപി യൌവനം തദ് വൃഥാ ജ്ഞേയം വിനാ സൌഖ്യാനുകൂല്യതഃ ധനം വിനാ തത് കഥം സ്യാദ് അഹോ ധിങ് നിര്ധനം നരമ്
നമുക്ക് ധനം നേടാൻ പർവ്വതങ്ങളിലേക്കും സമുദ്രങ്ങളിലേക്കും പോകാം. സൗഖ്യത്തിനുള്ള മാർഗം ഇല്ലാതെ യൗവനം വെർത്ഥയാണ്; ധനം ഇല്ലാതെ എങ്ങനെ സന്തോഷം ഉണ്ടാകും? ദരിദ്രനായ മനുഷ്യനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കേണ്ടതാണ്.
കുണ്ഡലോ ദ്വിജമ് ആഹേദം മത്പിത്രോപാര്ജിതം ധനമ് ബഹ്വ് അസ്തി കിം ധനേനാദ്യ കരിഷ്യേ ദ്വിജസത്തമ ദ്വിജഃ പുനര് ഉവാചേദം മണികുണ്ഡലമ് ഓജസാ
മണികുണ്ഡലൻ ബ്രാഹ്മണനോടു പറഞ്ഞു: 'എന്റെ അച്ഛൻ സമ്പാദിച്ച ധനം എനിക്ക് ധാരാളം ഉണ്ട്. ഇനി എനിക്ക് കൂടുതൽ ധനം എന്തിന്, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠ?' എന്നാൽ ബ്രാഹ്മണൻ ഉത്സാഹത്തോടെ മണികുണ്ഡലനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു:
ധര്മാര്ഥജ്ഞാനകാമാനാം കോ നു തൃപ്തഃ പ്രശസ്യതേ ഉത്കര്ഷപ്രാപ്തിര് ഏവൈഷാം സഖേ ശ്ലാഘ്യാ ശരീരിണാമ്
'ധർമ്മം, അർത്ഥം, ജ്ഞാനം, കാമം എന്നിവ അറിയുന്നവരിൽ ആരും ഒരിക്കലും തൃപ്തരാകാറില്ല. ശരീരധാരികൾക്ക് ഉന്നതതയിലേക്കുള്ള പ്രാപ്തിയേ പ്രശംസനീയമായുള്ളൂ, സുഹൃത്തേ.'
സ്വേനൈവ വ്യവസായേന ധന്യാ ജീവന്തി ജന്തവഃ പരദത്താര്ഥസംതുഷ്ടാഃ കഷ്ടജീവിന ഏവ തേ
'സ്വന്തം പരിശ്രമംകൊണ്ട് ജീവിക്കുന്നവരാണ് ഭാഗ്യശാലികൾ; മറ്റുള്ളവർ നൽകിയതിൽ സംതൃപ്തരാകുന്നവർ ദുർഭാഗ്യമായ ജീവിതമാണ് നയിക്കുന്നത്.'
സ പുത്രഃ ശസ്യതേ ലോകേ പിതൃഭിശ് ചാഭിനന്ദ്യതേ യഃ പൈത്ര്യമ് അഭിലിപ്സേത ന വാചാപി തു കുണ്ഡല
'പിതാക്കന്മാർക്കും ലോകത്തും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന മകനാണ് പൈതൃക സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, വാക്കിലും പോലും അല്ല, മണികുണ്ഡല.'
സ്വബാഹുബലമ് ആശ്രിത്യ യോ ഽര്ഥാന് അര്ജയതേ സുതഃ സ കൃതാര്ഥോ ഭവേല് ലോകേ പൈത്ര്യം വിത്തം ന തു സ്പൃശേത്
'സ്വന്തം കൈശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് സമ്പത്ത് സമ്പാദിക്കുന്ന മകനാണ് ലോകത്ത് സഫലനായവൻ; അവൻ പിതാവിന്റെ സമ്പത്ത് സ്പർശിക്കരുത്.'