ഗൃഹീത്വാ വാരിദര്ഭാംശ് ച പ്രോക്ഷയധ്വം സമന്തതഃ യേ നിന്ദന്തി മഖം പുണ്യം ചമസം സോമമ് ഏവ ച
മേഘത്തിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം എടുത്ത്, യാഗത്തെയും, യാഗപാത്രത്തെയും, സോമത്തെയും പരിഹസിക്കുന്നവരിൽ എല്ലായിടത്തും തളിച്ചുകളയൂ.
മയാ ത്വ് അപഹതാഃ സര്വ ഇത്യ് ഉക്ത്വാ പരിഷിഞ്ചത
'എനിക്ക് എല്ലാവരെയും ജയിക്കാനായി,' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവരിൽ വെള്ളം തളിച്ചു.
തഥാ ചക്രുഃ സുരഗണാസ് ത്വഷ്ടാ ചാപി തഥാകരോത് ഭസ്മീഭൂതാസ് തതഃ സര്വേ കാംദിശീകാസ് തതോ ഽഭവന്
ദേവഗണങ്ങളും ത്വഷ്ടാവും അങ്ങനെ ചെയ്തു; അതിനുശേഷം കാന്തിശീകർ എല്ലാവരും ചാരമായി.
ഹതാ മയാ മഹാപാപാ ഇത്യ് ഉക്ത്വാ വാര്യ് അവാക്ഷിപത് തതഃ ക്ഷീണായുഷോ ദൈത്യാഃ പ്രാതിഷ്ഠന് കുപിതാസ് തതഃ
'വലിയ പാപികളെ ഞാൻ സംഹരിച്ചു,' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ വെള്ളം താഴെ ചാടിച്ചു; അതിനുശേഷം ദൈത്യന്മാർ, ആയുസ്സ് കുറഞ്ഞ്, കോപത്തോടെ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
യത്രൈതത് പ്രാക്ഷിപദ് വാരി ത്വഷ്ടാ ലോകപ്രജാപതിഃ ത്വാഷ്ട്രം തീര്ഥം തദ് ആഖ്യാതം സര്വപാപപ്രണാശനമ്
ത്വഷ്ടാവ്, ലോകപിതാവും സൃഷ്ടാവുമായവൻ, വെള്ളം ചാടിച്ചിടുന്ന സ്ഥലം ത്വഷ്ട്രതീർഥം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അതു എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതാണു.
ത്വഷ്ടുര് വാക്യാച് ച്യുതാന് ദൈത്യാന് നിജഘാന യമസ് തദാ കാലദണ്ഡേന ചക്രേണ കാലപാശേന മന്യുനാ
ത്വഷ്ടാവിന്റെ വാക്കുകൾകൊണ്ട് പുറത്താക്കപ്പെട്ട ദൈത്യന്മാരെ, യമൻ കാലദണ്ഡം, ചക്രം, കാലപാശം, കോപം എന്നിവകൊണ്ട് സംഹരിച്ചു.
യത്ര തേ നിഹതാ ദൈത്യാസ് തത് തീര്ഥം യാമ്യമ് ഉച്യതേ യത്രാഭവത് ക്രതുഃ പൂര്ണോ ഹുത്വാഗ്നൌ ചാമൃതം ബഹു
അവിടെ ദൈത്യന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടു; ആ സ്ഥലം യാമ്യതീർഥം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. അവിടെ യാഗം പൂർണ്ണമായി നടന്നു, ധാരാളം അമൃതം അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ചു.
ധാരാഭിഃ ശരമാനാഭിര് അഖണ്ഡാഭിര് മഹാധ്വരേ യത്രാഭവദ് ധവ്യവാഹസ് തൃപ്തസ് തസ്യ ഹ്യ് അഭിഷ്ടുതഃ
ആ മഹായാഗത്തിൽ, രഥചക്രത്തിന്റെ ആകണ്ടുള്ള നീരൊഴുക്കുകൾ ഒഴുകിയിടത്ത്, ഹോമാഗ്നി യഥാവിധി സ്തുതിപ്രാപ്തനായി തൃപ്തനായി.
അഗ്നിതീര്ഥം തദ് ആഖ്യാതമ് അശ്വമേധഫലപ്രദമ് ഇന്ദ്രോ മരുദ്ഭിര് നൃപതിം പ്രാഹേദം വചനം ശുഭമ്
അത് അഗ്നിതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അശ്വമേധഫലം നൽകുന്നതുമാണ്. ഇന്ദ്രൻ മരുത്ഗണങ്ങളോടൊപ്പം രാജാവിനോട് ഈ ശുഭവാക്യം പറഞ്ഞു.
ത്വം സംരാഡ് ഭവിതാ രാജന്ന് ഉഭയോര് അപി ലോകയോഃ സഖാ മമ പ്രിയോ നിത്യം ഭവിതാ നാത്ര സംശയഃ
രാജാവേ, നീ ഇരുവശ ലോകങ്ങളിലും ചക്രവർത്തിയാകും; നീ എപ്പോഴും എന്റെ പ്രിയസുഹൃത്ത് ആയിരിക്കും; ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
സ കൃതാര്ഥോ മര്ത്യലോക ഇന്ദ്രതീര്ഥേ ച തര്പണമ് കുര്യാത് പിതൄണാം പ്രീത്യര്ഥം യമതീര്ഥേ വിശേഷതഃ
മാനുഷലോകത്തിൽ ലക്ഷ്യം നേടിയവൻ, പിതൃകൾക്ക് തൃപ്തിക്കായി ഇന്ദ്രതീർഥത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് യാമ്യതീർഥത്തിൽ, ജലം അർപ്പിക്കണം.
മാഹേശ്വരം തു തത് തീര്ഥം പൂജിതോ ഽഭിഷ്ടുതഃ ശിവഃ ഭക്തിയുക്തേന വിപ്രൈശ് ച സര്വകര്മവിശാരദൈഃ
അത് മഹേശ്വരനോടു സമർപ്പിച്ച തീർഥമാണ്; ഭക്തിയോടെ, എല്ലാ കര്മങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആരാധിക്കുകയും സ്തുതി ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന ശിവൻ അവിടെ സന്നിഹിതനാണ്.
വൈദികൈര് ലൌകികൈശ് ചൈവ മന്ത്രൈഃ പൂജ്യം മഹേശ്വരമ് നൃത്യൈര് ഗീതൈസ് തഥാ വാദ്യൈര് അമൃതൈഃ പഞ്ചസംഭവൈഃ
വേദമന്ത്രങ്ങളാലും ലോകികമന്ത്രങ്ങളാലും നൃത്തം, പാട്ട്, വാദ്യം, അഞ്ചു വിധം അമൃതം എന്നിവകൊണ്ടും മഹേശ്വരനെ ആരാധിക്കണം.
ഉപചാരൈശ് ച ബഹുഭിര് ദണ്ഡപാതപ്രദക്ഷിണൈഃ ധൂപൈര് ദീപൈശ് ച നൈവേദ്യൈഃ പുഷ്പൈര് ഗന്ധൈഃ സുഗന്ധിഭിഃ
നാനാ വിധമായ ഉപചാരങ്ങളാലും നമസ്കാരവും പ്രദക്ഷിണവും ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം, പുഷ്പം, സുഗന്ധം എന്നിവകൊണ്ടും ആരാധിക്കണം.
പൂജയാമ് ആസ ദേവേശം വിഷ്ണും ശംഭും ധിയൈകയാ തതഃ പ്രസന്നൌ ദേവേശൌ വരാന് ദദതുര് ഓജസാ
അവനൊരു മനസ്സോടെ ദേവേശനായ വിഷ്ണുവിനെയും ശംഭുവിനെയും ആരാധിച്ചു. അതിനുശേഷം സന്തോഷത്തോടെ ആ ഇരുവരും വലിയ ശക്തിയോടെ വരങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു.
അഭിഷ്ടുതേ നരേന്ദ്രായ ഭുക്തിമുക്തീ ഉഭേ അപി മാഹാത്മ്യമ് അസ്യ തീര്ഥസ്യ തഥാ ദദതുര് ഉത്തമമ്
രാജാവ് സ്തുതി ചെയ്തതിനു ശേഷം, അവര് ഭോഗവും മോക്ഷവും ഈ തീര്ത്ഥത്തിന്റെ ഉത്തമമായ മഹത്വവും സമ്മാനിച്ചു.
തതഃപ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം ശൈവം വൈഷ്ണവമ് ഉച്യതേ തത്ര സ്നാനം ച ദാനം ച സര്വകാമപ്രദം വിദുഃ
അതു മുതൽ ആ തീര്ത്ഥം ശൈവവും വൈഷ്ണവവുമെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതും ദാനം ചെയ്യുന്നതും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്നു എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
ഇമാനി സര്വതീര്ഥാനി സ്മരേദ് അപി പഠേത വാ വിമുക്തഃ സര്വപാപേഭ്യഃ ശിവവിഷ്ണുപുരം വ്രജേത്
ഈ എല്ലാ തീര്ത്ഥങ്ങളും ഓർക്കുന്നവനോ വായിക്കുന്നവനോ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി ശിവനും വിഷ്ണുവും ഉള്ള നഗരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
ഭാനുതീര്ഥേ വിശേഷേണ സ്നാനം സര്വാര്ഥസിദ്ധിദമ് തത്ര തീര്ഥേ മഹാപുണ്യം തീര്ഥാനാം ശതമ് അത്ര ഹി
ഭാനുതീർത്ഥത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് സ്നാനം ചെയ്താൽ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും സിദ്ധിക്കും. ആ തീര്ത്ഥം മഹാപുണ്യമുള്ളതും നൂറു തീര്ത്ഥങ്ങൾ അവിടെ ഉള്ളതുമാണ്.
ഭില്ലതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം രോഗഘ്നം പാപനാശനമ് മഹാദേവപദാമ്ഭോജയുഗഭക്തിപ്രദായകമ്
അത് ഭില്ലതീർത്ഥം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. രോഗങ്ങൾ നീക്കുകയും പാപങ്ങൾ അകറ്റുകയും മഹാദേവന്റെ കാൽത്തലമണിക്കളിൽ ഭക്തി നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.
തത്രാപ്യ് ഏവംവിധാം പുണ്യാം കഥാം ശൃണു മഹാമതേ ഗങ്ഗായാ ദക്ഷിണേ തീരേ ശ്രീഗിരേര് ഉത്തരേ തടേ
അവിടെ, ഗംഗയുടെ തെക്കേ കരയിലും ശ്രീഗിരിയുടെ വടക്കേ തീരത്തും, മഹാമതിയായവനേ, ഈ പുണ്യകഥയും കേൾക്കു.
ആദികേശ ഇതി ഖ്യാത ഋഷിഭിഃ പരിപൂജിതഃ മഹാദേവോ ലിങ്ഗരൂപീ സദാസ്തേ സര്വകാമദഃ
അവിടെ ആദികേശൻ എന്ന പേരിൽ മഹാദേവൻ ഋഷിമാരാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ലിംഗരൂപത്തിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്നു.
സിന്ധുദ്വീപ ഇതി ഖ്യാതോ മുനിഃ പരമധാര്മികഃ തസ്യ ഭ്രാതാ വേദ ഇതി സ ചാപി പരമോ ഋഷിഃ
അവിടെ സിന്ധുദ്വീപൻ എന്ന മഹാധാർമികനായ ഒരു മുനി പ്രശസ്തനാണ്. അവന്റെ സഹോദരൻ വേദൻ എന്നവനും മഹാനായ ഋഷിയാണ്.
തമ് ആദികേശം വൈ ദേവം ത്രിപുരാരിം ത്രിലോചനമ് നിത്യം പൂജയതേ ഭക്ത്യാ പ്രാപ്തേ മധ്യംദിനേ രവൌ
ആ ദേവനായ ആദികേശനെ, ത്രിപുരാസുരനെ ജയിച്ച മൂന്നുകണ്ണുള്ളവനെ, ഉച്ചവെളിച്ചത്തിൽ ഭക്തിയോടെ നിത്യവും ആരാധിക്കുന്നു.
ഭിക്ഷാടനായ വേദോ ഽപി യാതി ഗ്രാമം വിചക്ഷണഃ യാതേ തസ്മിന് ദ്വിജവരേ വ്യാധഃ പരമധാര്മികഃ
വിവേകമുള്ള ദ്വിജനായ വേദൻ ഭിക്ഷയ്ക്കായി ഗ്രാമത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. അവൻ പോയപ്പോൾ, മഹാധാർമികനായ ഒരു വ്യാധൻ
തസ്മിന് ഗിരിവരേ പുണ്യേ മൃഗയാം യാതി നിത്യശഃ അടിത്വാ വിവിധാന് ദേശാന് മൃഗാന് ഹത്വാ യഥാസുഖമ്
ആ പുണ്യമുള്ള വലിയ പർവതത്തിൽ, ആ വ്യാധൻ ദിവസേന വേട്ടയ്ക്കു പോകുന്നു. പല പ്രദേശങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ച് ഇഷ്ടംപോലെ മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടുന്നു.
മുഖേ ഗൃഹീത്വാ പാനീയമ് അഭിഷേകായ ശൂലിനഃ ന്യസ്യ മാംസം ധനുഷ്കോട്യാം ശ്രാന്തോ വ്യാധഃ ശിവം പ്രഭുമ്
ശൂലധാരിയുടെ അഭിഷേകത്തിന് വേണ്ടി വായിൽ വെള്ളം എടുത്ത്, മാംസം വില്ലിന്റെ അറ്റത്ത് വെച്ച്, ക്ഷീണിച്ച വ്യാധൻ ശിവപ്രഭുവിന്റെ അടുക്കൽ എത്തുന്നു.
ആദികേശം സമാഗത്യ ന്യസ്യ മാംസം തതോ ബഹിഃ ഗങ്ഗാം ഗത്വാ മുഖേ വാരി ഗൃഹീത്വാഗത്യ തം ശിവമ്
ആദികേശന്റെ അടുക്കൽ എത്തി മാംസം പുറത്തുവെച്ച്, പിന്നെ ഗംഗയിലേക്കു പോയി വായിൽ വെള്ളം എടുത്ത് ആ ശിവന്റെ അടുക്കൽ തിരിച്ചെത്തുന്നു.
യസ്യ കസ്യാപി പത്ത്രാണി കരേണാദായ ഭക്തിതഃ അപരേണ ച മാംസാനി നൈവേദ്യാര്ഥം ച തന്മനാഃ
ആരുടെയെങ്കിലും ഇലകൾ ഭക്തിയോടെ കൈയിൽ എടുത്ത്, മനസ്സോടെ മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് മാംസം നൈവേദ്യത്തിനായി ഒരുക്കുന്നു.
ആദികേശം സമാഗത്യ വേദേനാര്ചിതമ് ഓജസാ പാദേനാഹത്യ താം പൂജാം മുഖാനീതേന വാരിണാ
വേദൻ ശക്തിയോടെ ആദികേശനെ ആരാധിച്ചപ്പോൾ, വ്യാധൻ കാലുകൊണ്ട് ആ പൂജയെ തൊട്ട്, വായിൽ കൊണ്ടുവന്ന വെള്ളം ഉപയോഗിച്ച് അർപ്പിക്കുന്നു.