തഥേത്യ് ഉക്ത്വാഭിഷ്ടുതോ ഽപി ദേവദേവം ദിവാകരമ് ശ്രദ്ധയാ പ്രാര്ഥയാമ് ആസ ഹരീശാജാത്മകം രവിമ്
'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞ്, അഭിഷ്ടുതനും വിശ്വാസത്തോടെ ഹരിയും ഈശ്വരനും ആയ രവിയെ, ദേവദേവനായി പ്രാര്ത്ഥിച്ചു.
ദേവാനാം യജനം ദേഹി സവിതസ് തേ നമോ ഽസ്തു തേ
ദേവന്മാരുടെ യാഗം നല്കണമേ സവിറ്റാ, നിനക്കു നമസ്കാരം.
ക്ഷത്രം ദൈവം യതഃ സൂര്യോ ദത്താ ഭൂര് ഭൂപതേസ് തതഃ സവിതാ ദേവദേവേശോ ദദാമീത്യ് അഭ്യഭാഷത
സൂര്യന് ദൈവികവും രാജസുമാണ്, ഭൂമി രാജാവ് നല്കിയതുകൊണ്ട്, ദേവദേവനായ സവിറ്റാ 'ഞാന് നല്കുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഏവം കരോതി യോ യജ്ഞം തസ്യ രിഷ്ടിര് ന കാചന തഥാ വാജിമഖേ സത്ത്രേ ബ്രാഹ്മണൈര് വേദപാരഗൈഃ
ഇങ്ങനെ യാഗം നടത്തുന്നവന് ഒരു ദോഷവും സംഭവിക്കില്ല; അങ്ങനെ തന്നെ വേദപാരായണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം അശ്വമേധയാഗത്തിലും.
പ്രാരബ്ധേ ഽഭിഷ്ടുതാ രാജ്ഞാ യത്രാഗാദ് ഭൂപതിം രവിഃ ദേവാനാം യജനം ദാതും ഭാനുതീര്ഥം തദ് ഉച്യതേ
രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഭൂമിയിലെ ഭൂപതിയെ ദേവന്മാർക്കായി യജ്ഞം നടത്താൻ സൂര്യൻ എത്തിയ സ്ഥലമാണ് ഭാനുതീർഥം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
തം ദേവക്രതുമ് ഉത്കൃഷ്ടം ഹയമേധം സുരൈര് യുതമ് ദൈത്യാശ് ച ദനുജാശ് ചൈവ തഥാന്യേ യജ്ഞഘാതകാഃ
ദേവന്മാരുടെ അത്യുത്തമമായ അശ്വമേധയാഗത്തിൽ, അമരന്മാരോടൊപ്പം ദൈത്യന്മാരും ദാനവന്മാരും മറ്റു യജ്ഞത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവരും പങ്കെടുത്തു.
ബ്രഹ്മവേഷധരാഃ സര്വേ ഗായന്തഃ സാമഗാ ഇവ തേ ഽപി തത്ര മഹാപ്രാജ്ഞാഃ പ്രാവിശന്ന് അനിവാരിതാഃ
അവരൊക്കെയും ബ്രാഹ്മണരായി വേഷം ധരിച്ചു, സാമവേദം പാടുന്നവരെപ്പോലെ പാടിക്കൊണ്ട്, ആ മഹാപണ്ഡിതന്മാർ അവിടെ തടസ്സമില്ലാതെ പ്രവേശിച്ചു.
ചമസാനി ച പാത്രാണി സോമം ചഷാലമ് ഏവ ച സോമപാനം ഹവിസ് ത്യാഗമ് ഋത്വിജോ ഭൂപതിം തഥാ
അവർ യാഗപാത്രങ്ങളും, പാത്രങ്ങളും, സോമവും, സോമം ചുരണ്ടുന്ന ഉപകരണവും, സോമപാനം, ഹോമസാമഗ്രികൾ, യാഗം നടത്തുന്ന പുരോഹിതന്മാരെയും രാജാവിനെയും പോലും പിടിച്ചെടുത്തു.
നിന്ദന്തി നിക്ഷിപന്ത്യ് അന്യേ ഹസന്ത്യ് അന്യേ തഥാസുരാഃ തേഷാം ചേഷ്ടാം ന ജാനന്തി വിശ്വരൂപം വിനാ മുനേ
അസുരന്മാരിൽ ചിലർ പരിഹസിച്ചു, ചിലർ വസ്തുക്കൾ ഇഴഞ്ഞു, മറ്റുചിലർ ചിരിച്ചു; അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾ വിശ്വരൂപനെ ഒഴികെ മറ്റാരും അറിഞ്ഞില്ല, മഹർഷേ.
വിശ്വരൂപോ ഽപി പിതരം പ്രാഹ ദൈത്യാ ഇമേ ഇതി തത് പുത്രവചനം ശ്രുത്വാ ത്വഷ്ടാ പ്രാഹ സുരാന് ഇദമ്
വിശ്വരൂപൻ തന്റെ അച്ഛനോട്, 'ഇവരാണ് ദൈത്യന്മാർ' എന്നു പറഞ്ഞു. മകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ത്വഷ്ടാവ് ദേവന്മാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഗൃഹീത്വാ വാരിദര്ഭാംശ് ച പ്രോക്ഷയധ്വം സമന്തതഃ യേ നിന്ദന്തി മഖം പുണ്യം ചമസം സോമമ് ഏവ ച
മേഘത്തിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം എടുത്ത്, യാഗത്തെയും, യാഗപാത്രത്തെയും, സോമത്തെയും പരിഹസിക്കുന്നവരിൽ എല്ലായിടത്തും തളിച്ചുകളയൂ.
മയാ ത്വ് അപഹതാഃ സര്വ ഇത്യ് ഉക്ത്വാ പരിഷിഞ്ചത
'എനിക്ക് എല്ലാവരെയും ജയിക്കാനായി,' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവരിൽ വെള്ളം തളിച്ചു.
തഥാ ചക്രുഃ സുരഗണാസ് ത്വഷ്ടാ ചാപി തഥാകരോത് ഭസ്മീഭൂതാസ് തതഃ സര്വേ കാംദിശീകാസ് തതോ ഽഭവന്
ദേവഗണങ്ങളും ത്വഷ്ടാവും അങ്ങനെ ചെയ്തു; അതിനുശേഷം കാന്തിശീകർ എല്ലാവരും ചാരമായി.
ഹതാ മയാ മഹാപാപാ ഇത്യ് ഉക്ത്വാ വാര്യ് അവാക്ഷിപത് തതഃ ക്ഷീണായുഷോ ദൈത്യാഃ പ്രാതിഷ്ഠന് കുപിതാസ് തതഃ
'വലിയ പാപികളെ ഞാൻ സംഹരിച്ചു,' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ വെള്ളം താഴെ ചാടിച്ചു; അതിനുശേഷം ദൈത്യന്മാർ, ആയുസ്സ് കുറഞ്ഞ്, കോപത്തോടെ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
യത്രൈതത് പ്രാക്ഷിപദ് വാരി ത്വഷ്ടാ ലോകപ്രജാപതിഃ ത്വാഷ്ട്രം തീര്ഥം തദ് ആഖ്യാതം സര്വപാപപ്രണാശനമ്
ത്വഷ്ടാവ്, ലോകപിതാവും സൃഷ്ടാവുമായവൻ, വെള്ളം ചാടിച്ചിടുന്ന സ്ഥലം ത്വഷ്ട്രതീർഥം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അതു എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതാണു.
ത്വഷ്ടുര് വാക്യാച് ച്യുതാന് ദൈത്യാന് നിജഘാന യമസ് തദാ കാലദണ്ഡേന ചക്രേണ കാലപാശേന മന്യുനാ
ത്വഷ്ടാവിന്റെ വാക്കുകൾകൊണ്ട് പുറത്താക്കപ്പെട്ട ദൈത്യന്മാരെ, യമൻ കാലദണ്ഡം, ചക്രം, കാലപാശം, കോപം എന്നിവകൊണ്ട് സംഹരിച്ചു.
യത്ര തേ നിഹതാ ദൈത്യാസ് തത് തീര്ഥം യാമ്യമ് ഉച്യതേ യത്രാഭവത് ക്രതുഃ പൂര്ണോ ഹുത്വാഗ്നൌ ചാമൃതം ബഹു
അവിടെ ദൈത്യന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടു; ആ സ്ഥലം യാമ്യതീർഥം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. അവിടെ യാഗം പൂർണ്ണമായി നടന്നു, ധാരാളം അമൃതം അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ചു.
ധാരാഭിഃ ശരമാനാഭിര് അഖണ്ഡാഭിര് മഹാധ്വരേ യത്രാഭവദ് ധവ്യവാഹസ് തൃപ്തസ് തസ്യ ഹ്യ് അഭിഷ്ടുതഃ
ആ മഹായാഗത്തിൽ, രഥചക്രത്തിന്റെ ആകണ്ടുള്ള നീരൊഴുക്കുകൾ ഒഴുകിയിടത്ത്, ഹോമാഗ്നി യഥാവിധി സ്തുതിപ്രാപ്തനായി തൃപ്തനായി.
അഗ്നിതീര്ഥം തദ് ആഖ്യാതമ് അശ്വമേധഫലപ്രദമ് ഇന്ദ്രോ മരുദ്ഭിര് നൃപതിം പ്രാഹേദം വചനം ശുഭമ്
അത് അഗ്നിതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അശ്വമേധഫലം നൽകുന്നതുമാണ്. ഇന്ദ്രൻ മരുത്ഗണങ്ങളോടൊപ്പം രാജാവിനോട് ഈ ശുഭവാക്യം പറഞ്ഞു.
ത്വം സംരാഡ് ഭവിതാ രാജന്ന് ഉഭയോര് അപി ലോകയോഃ സഖാ മമ പ്രിയോ നിത്യം ഭവിതാ നാത്ര സംശയഃ
രാജാവേ, നീ ഇരുവശ ലോകങ്ങളിലും ചക്രവർത്തിയാകും; നീ എപ്പോഴും എന്റെ പ്രിയസുഹൃത്ത് ആയിരിക്കും; ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
സ കൃതാര്ഥോ മര്ത്യലോക ഇന്ദ്രതീര്ഥേ ച തര്പണമ് കുര്യാത് പിതൄണാം പ്രീത്യര്ഥം യമതീര്ഥേ വിശേഷതഃ
മാനുഷലോകത്തിൽ ലക്ഷ്യം നേടിയവൻ, പിതൃകൾക്ക് തൃപ്തിക്കായി ഇന്ദ്രതീർഥത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് യാമ്യതീർഥത്തിൽ, ജലം അർപ്പിക്കണം.
മാഹേശ്വരം തു തത് തീര്ഥം പൂജിതോ ഽഭിഷ്ടുതഃ ശിവഃ ഭക്തിയുക്തേന വിപ്രൈശ് ച സര്വകര്മവിശാരദൈഃ
അത് മഹേശ്വരനോടു സമർപ്പിച്ച തീർഥമാണ്; ഭക്തിയോടെ, എല്ലാ കര്മങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആരാധിക്കുകയും സ്തുതി ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന ശിവൻ അവിടെ സന്നിഹിതനാണ്.
വൈദികൈര് ലൌകികൈശ് ചൈവ മന്ത്രൈഃ പൂജ്യം മഹേശ്വരമ് നൃത്യൈര് ഗീതൈസ് തഥാ വാദ്യൈര് അമൃതൈഃ പഞ്ചസംഭവൈഃ
വേദമന്ത്രങ്ങളാലും ലോകികമന്ത്രങ്ങളാലും നൃത്തം, പാട്ട്, വാദ്യം, അഞ്ചു വിധം അമൃതം എന്നിവകൊണ്ടും മഹേശ്വരനെ ആരാധിക്കണം.
ഉപചാരൈശ് ച ബഹുഭിര് ദണ്ഡപാതപ്രദക്ഷിണൈഃ ധൂപൈര് ദീപൈശ് ച നൈവേദ്യൈഃ പുഷ്പൈര് ഗന്ധൈഃ സുഗന്ധിഭിഃ
നാനാ വിധമായ ഉപചാരങ്ങളാലും നമസ്കാരവും പ്രദക്ഷിണവും ധൂപം, ദീപം, നൈവേദ്യം, പുഷ്പം, സുഗന്ധം എന്നിവകൊണ്ടും ആരാധിക്കണം.
പൂജയാമ് ആസ ദേവേശം വിഷ്ണും ശംഭും ധിയൈകയാ തതഃ പ്രസന്നൌ ദേവേശൌ വരാന് ദദതുര് ഓജസാ
അവനൊരു മനസ്സോടെ ദേവേശനായ വിഷ്ണുവിനെയും ശംഭുവിനെയും ആരാധിച്ചു. അതിനുശേഷം സന്തോഷത്തോടെ ആ ഇരുവരും വലിയ ശക്തിയോടെ വരങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു.
അഭിഷ്ടുതേ നരേന്ദ്രായ ഭുക്തിമുക്തീ ഉഭേ അപി മാഹാത്മ്യമ് അസ്യ തീര്ഥസ്യ തഥാ ദദതുര് ഉത്തമമ്
രാജാവ് സ്തുതി ചെയ്തതിനു ശേഷം, അവര് ഭോഗവും മോക്ഷവും ഈ തീര്ത്ഥത്തിന്റെ ഉത്തമമായ മഹത്വവും സമ്മാനിച്ചു.
തതഃപ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം ശൈവം വൈഷ്ണവമ് ഉച്യതേ തത്ര സ്നാനം ച ദാനം ച സര്വകാമപ്രദം വിദുഃ
അതു മുതൽ ആ തീര്ത്ഥം ശൈവവും വൈഷ്ണവവുമെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതും ദാനം ചെയ്യുന്നതും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്നു എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
ഇമാനി സര്വതീര്ഥാനി സ്മരേദ് അപി പഠേത വാ വിമുക്തഃ സര്വപാപേഭ്യഃ ശിവവിഷ്ണുപുരം വ്രജേത്
ഈ എല്ലാ തീര്ത്ഥങ്ങളും ഓർക്കുന്നവനോ വായിക്കുന്നവനോ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി ശിവനും വിഷ്ണുവും ഉള്ള നഗരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
ഭാനുതീര്ഥേ വിശേഷേണ സ്നാനം സര്വാര്ഥസിദ്ധിദമ് തത്ര തീര്ഥേ മഹാപുണ്യം തീര്ഥാനാം ശതമ് അത്ര ഹി
ഭാനുതീർത്ഥത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് സ്നാനം ചെയ്താൽ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും സിദ്ധിക്കും. ആ തീര്ത്ഥം മഹാപുണ്യമുള്ളതും നൂറു തീര്ത്ഥങ്ങൾ അവിടെ ഉള്ളതുമാണ്.
ഭില്ലതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം രോഗഘ്നം പാപനാശനമ് മഹാദേവപദാമ്ഭോജയുഗഭക്തിപ്രദായകമ്
അത് ഭില്ലതീർത്ഥം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. രോഗങ്ങൾ നീക്കുകയും പാപങ്ങൾ അകറ്റുകയും മഹാദേവന്റെ കാൽത്തലമണിക്കളിൽ ഭക്തി നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.