തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം വിപ്രം നാരായണം വിദുഃ സ്നാനദാനേന പൂജാദ്യൈര് യത്ര സിധ്യതി വാഞ്ഛിതമ്
അതിനുശേഷം ആ തീര്ഥം ബ്രാഹ്മണനോടൊപ്പം നാരായണന്റെ പേരിലാണ് അറിയപ്പെട്ടത്; അവിടെ കുളിക്കല്, ദാനം, പൂജ തുടങ്ങിയവയിലൂടെ ആഗ്രഹങ്ങള് നിറവേറുന്നു.
ഭാനുതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം ത്വാഷ്ട്രം മാഹേശ്വരം തഥാ ഐന്ദ്രം യാമ്യം തഥാഗ്നേയം സര്വപാപപ്രണാശനമ്
ഭാനു തീര്ഥം എന്നപോലെ ത്വഷ്ട്ര, മഹേശ്വര, ഇന്ദ്ര, യമ, അഗ്നേയ തീര്ഥങ്ങളും പ്രശസ്തമാണ്; ഇവ എല്ലാം പാപങ്ങള് നശിപ്പിക്കുന്നവയാണ്.
അഭിഷ്ടുത ഇതി ഖ്യാതോ രാജാസീത് പ്രിയദര്ശനഃ ഹയമേധേന പുണ്യേന യഷ്ടുമ് ആരബ്ധവാന് സുരാന്
അഭിഷ്ടുത എന്ന പേരിലുള്ള പ്രിയദര്ശനന് എന്ന രാജാവ്, ദേവന്മാരെ ആരാധിക്കാന് പുണ്യമായ അശ്വമേധയാഗം നടത്താന് തുടങ്ങി.
തത്രര്ത്വിജഃ ഷോഡശ സ്യുര് വസിഷ്ഠാത്രിപുരോഗമാഃ ക്ഷത്രിയേ യജമാനേ തു യജ്ഞഭൂമിഃ കഥം ഭവേത്
അവിടെ വസിഷ്ഠനും അത്രിയും മുന്നണി വഹിക്കുന്ന പതിനാറ് ഋത്വിക്കുമാര് ഉണ്ടാകും. ഒരു ക്ഷത്രിയന് യജമാനനായാല് യാഗഭൂമി എങ്ങനെ ഒരുക്കണം?
ബ്രാഹ്മണേ ദീക്ഷിതേ രാജാ ഭുവം ദാസ്യതി യജ്ഞിയാമ് ഭൂപതൌ ദീക്ഷിതേ ദാതാ കോ ഭവേത് കോ നു യാചതേ
ബ്രാഹ്മണന് ദീക്ഷിതനായാല് രാജാവ് യാഗഭൂമി നല്കും; പക്ഷേ രാജാവ് ദീക്ഷിതനായാല് ആര് നല്കും, ആര് സ്വീകരിക്കും?
യാച്ഞേയമ് അഖിലാശര്മജനനീ പാപരൂപിണീ കേനാപ്യ് അതോ ന കാര്യൈവ ക്ഷത്രിയേണ വിശേഷതഃ
യാചിക്കുക എന്നത് എല്ലാ സന്തോഷത്തിന്റെയും ഉറവിടമാണ്, പക്ഷേ അതു പാപകരമാണ്; അതുകൊണ്ട് പ്രത്യേകിച്ച് ക്ഷത്രിയന് അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.
ഏവം മീമാംസമാനേഷു ബ്രാഹ്മണേഷു പരസ്പരമ് തത്ര പ്രാഹ മഹാപ്രാജ്ഞോ വസിഷ്ഠോ ധര്മവിത്തമഃ
ഇങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണന്മാര് തമ്മില് സംശയിച്ചപ്പോള് ധര്മ്മത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ള വസിഷ്ഠന് അവിടെ പറഞ്ഞു.
രാജ്ഞി ദീക്ഷായമാണേ തു സൂര്യോ യാച്യോ ഭുവം പ്രതി ദേഹി മേ ദേവ സവിതര് യജനം ദേവതോചിതമ്
രാജാവ് ദീക്ഷയെടുക്കുമ്പോള് ഭൂമി ലഭിക്കാന് സൂര്യനോടാണ് അപേക്ഷിക്കേണ്ടത്: 'ദേവനായ സവിറ്റാ, ദേവതകള്ക്ക് യുക്തമായ യാഗഭൂമി എനിക്കു നല്കണമേ.'
ദൈവം ക്ഷത്രമ് അസി ബ്രഹ്മന് ഭൂതനാഥ നമോ ഽസ്തു തേ യാചിതഃ സവിതാ രാജ്ഞാ ദേവാനാം യജനം ശുഭമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, നീ ദൈവികനും രാജസും ആണ്, സകലഭൂതങ്ങളുടെ നാഥന്, നമസ്കാരം. രാജാവ് ദേവന്മാരുടെ ശുഭമായ യാഗത്തിനായി സവിറ്റാവിനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു.
ദദാത്യ് ഏവ തതോ രാജന് പ്രാര്ഥയേശം ദിവാകരമ്
അതിനുശേഷം രാജാവ് നല്കി, സൂര്യനാഥനോടു പ്രാര്ത്ഥിക്കുന്നു.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാഭിഷ്ടുതോ ഽപി ദേവദേവം ദിവാകരമ് ശ്രദ്ധയാ പ്രാര്ഥയാമ് ആസ ഹരീശാജാത്മകം രവിമ്
'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞ്, അഭിഷ്ടുതനും വിശ്വാസത്തോടെ ഹരിയും ഈശ്വരനും ആയ രവിയെ, ദേവദേവനായി പ്രാര്ത്ഥിച്ചു.
ദേവാനാം യജനം ദേഹി സവിതസ് തേ നമോ ഽസ്തു തേ
ദേവന്മാരുടെ യാഗം നല്കണമേ സവിറ്റാ, നിനക്കു നമസ്കാരം.
ക്ഷത്രം ദൈവം യതഃ സൂര്യോ ദത്താ ഭൂര് ഭൂപതേസ് തതഃ സവിതാ ദേവദേവേശോ ദദാമീത്യ് അഭ്യഭാഷത
സൂര്യന് ദൈവികവും രാജസുമാണ്, ഭൂമി രാജാവ് നല്കിയതുകൊണ്ട്, ദേവദേവനായ സവിറ്റാ 'ഞാന് നല്കുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഏവം കരോതി യോ യജ്ഞം തസ്യ രിഷ്ടിര് ന കാചന തഥാ വാജിമഖേ സത്ത്രേ ബ്രാഹ്മണൈര് വേദപാരഗൈഃ
ഇങ്ങനെ യാഗം നടത്തുന്നവന് ഒരു ദോഷവും സംഭവിക്കില്ല; അങ്ങനെ തന്നെ വേദപാരായണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം അശ്വമേധയാഗത്തിലും.
പ്രാരബ്ധേ ഽഭിഷ്ടുതാ രാജ്ഞാ യത്രാഗാദ് ഭൂപതിം രവിഃ ദേവാനാം യജനം ദാതും ഭാനുതീര്ഥം തദ് ഉച്യതേ
രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഭൂമിയിലെ ഭൂപതിയെ ദേവന്മാർക്കായി യജ്ഞം നടത്താൻ സൂര്യൻ എത്തിയ സ്ഥലമാണ് ഭാനുതീർഥം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
തം ദേവക്രതുമ് ഉത്കൃഷ്ടം ഹയമേധം സുരൈര് യുതമ് ദൈത്യാശ് ച ദനുജാശ് ചൈവ തഥാന്യേ യജ്ഞഘാതകാഃ
ദേവന്മാരുടെ അത്യുത്തമമായ അശ്വമേധയാഗത്തിൽ, അമരന്മാരോടൊപ്പം ദൈത്യന്മാരും ദാനവന്മാരും മറ്റു യജ്ഞത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവരും പങ്കെടുത്തു.
ബ്രഹ്മവേഷധരാഃ സര്വേ ഗായന്തഃ സാമഗാ ഇവ തേ ഽപി തത്ര മഹാപ്രാജ്ഞാഃ പ്രാവിശന്ന് അനിവാരിതാഃ
അവരൊക്കെയും ബ്രാഹ്മണരായി വേഷം ധരിച്ചു, സാമവേദം പാടുന്നവരെപ്പോലെ പാടിക്കൊണ്ട്, ആ മഹാപണ്ഡിതന്മാർ അവിടെ തടസ്സമില്ലാതെ പ്രവേശിച്ചു.
ചമസാനി ച പാത്രാണി സോമം ചഷാലമ് ഏവ ച സോമപാനം ഹവിസ് ത്യാഗമ് ഋത്വിജോ ഭൂപതിം തഥാ
അവർ യാഗപാത്രങ്ങളും, പാത്രങ്ങളും, സോമവും, സോമം ചുരണ്ടുന്ന ഉപകരണവും, സോമപാനം, ഹോമസാമഗ്രികൾ, യാഗം നടത്തുന്ന പുരോഹിതന്മാരെയും രാജാവിനെയും പോലും പിടിച്ചെടുത്തു.
നിന്ദന്തി നിക്ഷിപന്ത്യ് അന്യേ ഹസന്ത്യ് അന്യേ തഥാസുരാഃ തേഷാം ചേഷ്ടാം ന ജാനന്തി വിശ്വരൂപം വിനാ മുനേ
അസുരന്മാരിൽ ചിലർ പരിഹസിച്ചു, ചിലർ വസ്തുക്കൾ ഇഴഞ്ഞു, മറ്റുചിലർ ചിരിച്ചു; അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾ വിശ്വരൂപനെ ഒഴികെ മറ്റാരും അറിഞ്ഞില്ല, മഹർഷേ.
വിശ്വരൂപോ ഽപി പിതരം പ്രാഹ ദൈത്യാ ഇമേ ഇതി തത് പുത്രവചനം ശ്രുത്വാ ത്വഷ്ടാ പ്രാഹ സുരാന് ഇദമ്
വിശ്വരൂപൻ തന്റെ അച്ഛനോട്, 'ഇവരാണ് ദൈത്യന്മാർ' എന്നു പറഞ്ഞു. മകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ത്വഷ്ടാവ് ദേവന്മാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഗൃഹീത്വാ വാരിദര്ഭാംശ് ച പ്രോക്ഷയധ്വം സമന്തതഃ യേ നിന്ദന്തി മഖം പുണ്യം ചമസം സോമമ് ഏവ ച
മേഘത്തിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം എടുത്ത്, യാഗത്തെയും, യാഗപാത്രത്തെയും, സോമത്തെയും പരിഹസിക്കുന്നവരിൽ എല്ലായിടത്തും തളിച്ചുകളയൂ.
മയാ ത്വ് അപഹതാഃ സര്വ ഇത്യ് ഉക്ത്വാ പരിഷിഞ്ചത
'എനിക്ക് എല്ലാവരെയും ജയിക്കാനായി,' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവരിൽ വെള്ളം തളിച്ചു.
തഥാ ചക്രുഃ സുരഗണാസ് ത്വഷ്ടാ ചാപി തഥാകരോത് ഭസ്മീഭൂതാസ് തതഃ സര്വേ കാംദിശീകാസ് തതോ ഽഭവന്
ദേവഗണങ്ങളും ത്വഷ്ടാവും അങ്ങനെ ചെയ്തു; അതിനുശേഷം കാന്തിശീകർ എല്ലാവരും ചാരമായി.
ഹതാ മയാ മഹാപാപാ ഇത്യ് ഉക്ത്വാ വാര്യ് അവാക്ഷിപത് തതഃ ക്ഷീണായുഷോ ദൈത്യാഃ പ്രാതിഷ്ഠന് കുപിതാസ് തതഃ
'വലിയ പാപികളെ ഞാൻ സംഹരിച്ചു,' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ വെള്ളം താഴെ ചാടിച്ചു; അതിനുശേഷം ദൈത്യന്മാർ, ആയുസ്സ് കുറഞ്ഞ്, കോപത്തോടെ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
യത്രൈതത് പ്രാക്ഷിപദ് വാരി ത്വഷ്ടാ ലോകപ്രജാപതിഃ ത്വാഷ്ട്രം തീര്ഥം തദ് ആഖ്യാതം സര്വപാപപ്രണാശനമ്
ത്വഷ്ടാവ്, ലോകപിതാവും സൃഷ്ടാവുമായവൻ, വെള്ളം ചാടിച്ചിടുന്ന സ്ഥലം ത്വഷ്ട്രതീർഥം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അതു എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതാണു.
ത്വഷ്ടുര് വാക്യാച് ച്യുതാന് ദൈത്യാന് നിജഘാന യമസ് തദാ കാലദണ്ഡേന ചക്രേണ കാലപാശേന മന്യുനാ
ത്വഷ്ടാവിന്റെ വാക്കുകൾകൊണ്ട് പുറത്താക്കപ്പെട്ട ദൈത്യന്മാരെ, യമൻ കാലദണ്ഡം, ചക്രം, കാലപാശം, കോപം എന്നിവകൊണ്ട് സംഹരിച്ചു.
യത്ര തേ നിഹതാ ദൈത്യാസ് തത് തീര്ഥം യാമ്യമ് ഉച്യതേ യത്രാഭവത് ക്രതുഃ പൂര്ണോ ഹുത്വാഗ്നൌ ചാമൃതം ബഹു
അവിടെ ദൈത്യന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടു; ആ സ്ഥലം യാമ്യതീർഥം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. അവിടെ യാഗം പൂർണ്ണമായി നടന്നു, ധാരാളം അമൃതം അഗ്നിയിൽ അർപ്പിച്ചു.
ധാരാഭിഃ ശരമാനാഭിര് അഖണ്ഡാഭിര് മഹാധ്വരേ യത്രാഭവദ് ധവ്യവാഹസ് തൃപ്തസ് തസ്യ ഹ്യ് അഭിഷ്ടുതഃ
ആ മഹായാഗത്തിൽ, രഥചക്രത്തിന്റെ ആകണ്ടുള്ള നീരൊഴുക്കുകൾ ഒഴുകിയിടത്ത്, ഹോമാഗ്നി യഥാവിധി സ്തുതിപ്രാപ്തനായി തൃപ്തനായി.
അഗ്നിതീര്ഥം തദ് ആഖ്യാതമ് അശ്വമേധഫലപ്രദമ് ഇന്ദ്രോ മരുദ്ഭിര് നൃപതിം പ്രാഹേദം വചനം ശുഭമ്
അത് അഗ്നിതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അശ്വമേധഫലം നൽകുന്നതുമാണ്. ഇന്ദ്രൻ മരുത്ഗണങ്ങളോടൊപ്പം രാജാവിനോട് ഈ ശുഭവാക്യം പറഞ്ഞു.
ത്വം സംരാഡ് ഭവിതാ രാജന്ന് ഉഭയോര് അപി ലോകയോഃ സഖാ മമ പ്രിയോ നിത്യം ഭവിതാ നാത്ര സംശയഃ
രാജാവേ, നീ ഇരുവശ ലോകങ്ങളിലും ചക്രവർത്തിയാകും; നീ എപ്പോഴും എന്റെ പ്രിയസുഹൃത്ത് ആയിരിക്കും; ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.