പ്രശ്രയാവനതാ ഭൂത്വാ ബാലാ ചാപി പതിവ്രതാ ഭര്താരം ദുഃഖിതം ജ്ഞാത്വാ പതിം പ്രാഹ രഹഃ ശനൈഃ
അവളുടെ ഭർത്താവ് ദുഃഖിതനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ആ ബാലയും ഭർത്തീഭക്തയുമായ അവൾ വിനയത്തോടെ തലകുനിഞ്ഞ്, ഒറ്റയ്ക്ക് ശാന്തമായി ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു.
കസ്മാത് തേ ദുഃഖമ് ആപന്നം സ്വാമിംസ് തത്ത്വം വദസ്വ മേ
'സ്വാമി, നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് ദുഃഖത്തിലായത്? സത്യം എന്നോട് പറയൂ.'
ശനൈഃ പ്രോവാച താം ഭാര്യാം യഥാവത് പൂര്വവിസ്തരമ് കിമ് അകഥ്യം പ്രിയേ മിത്രേ കുലീനായാം ച യോഷിതി
അവൻ പതിയെ ഭാര്യയോട് മുമ്പ് സംഭവിച്ചതെല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു: 'പ്രിയ സുഹൃത്തിനോ ഉന്നതകുലത്തിൽ ജനിച്ച സ്ത്രീയോ പറയരുതാത്തത് എന്താണ്?'
ഭര്തൃവാക്യം നിശമ്യേദം പ്രോവാച വദതാം വരാ
ഭർത്താവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, സംസാരത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള അവൾ മറുപടി പറഞ്ഞു.
അനാത്മനഃ സര്വതോ ഽപി ഭയമ് അസ്തി ഗൃഹേഷ്വ് അപി കുതോ ഭയം ഹ്യ് ആത്മവതാം കിം പുനര് ഗൌതമീതടേ
'സ്വയം നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവർക്കു എല്ലായിടത്തും ഭയമുണ്ട്, വീട്ടിലും പോലും. എന്നാൽ ആത്മസംയമനം ഉള്ളവർക്കു ഭയം എവിടെയാണ്? പിന്നെ ഗൗതമീ തീരത്ത് ഭയമുണ്ടാകുമോ?'
വസതാം വിഷ്ണുഭക്താനാം വിരക്താനാം വിവേകിനാമ് അത്ര സ്നാത്വാ ശുചിര് ഭൂത്വാ സ്തുഹി ദേവമ് അനാമയമ്
'ഇവിടെ വിഷ്ണുഭക്തരും വൈരാഗ്യമുള്ളവരും വിവേകമുള്ളവരും വസിക്കുന്നു. ഇവിടെ കുളിച്ച് ശുദ്ധനായി, ദോഷമില്ലാത്ത ദൈവത്തെ സ്തുതിക്കൂ.'
ഏതദ് ആകര്ണ്യ ഗങ്ഗായാം സ്നാത്വാ വിഗതകല്മഷഃ തുഷ്ടാവ ഗൌതമീതീരേ ദ്വിജോ നാരായണം തഥാ
ഇത് കേട്ട ശേഷം, ഗംഗയില് കുളിച്ച് പാപങ്ങള് അകറ്റിയ ബ്രാഹ്മണന് ഗൗതമീതീരത്ത് നാരായണനെ സ്തുതിച്ചു.
ത്വമ് അന്തരാത്മാ ജഗതോ ഽസ്യ നാഥ ത്വമ് ഏവ കര്താസ്യ മുകുന്ദ ഹര്താ ത്വം പാലകഃ പാലയസേ ന ദീനമ് അനാഥബന്ധോ നരസിംഹ കസ്മാത്
നീ ഈ ലോകത്തിന്റെ അന്തരാത്മാവും, നാഥനുമാണ്. സൃഷ്ടാവും സംഹാരകനും രക്ഷകനുമാണ് നീയേ. അനാഥരുടെ രക്ഷകനായ നരസിംഹ, നീ ദയവായി രക്ഷിക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
ശ്രുത്വൈതത് പ്രാര്ഥനം തസ്യ ജഗച്ഛോകനിവാരണഃ നാരായണോ ഽപി താം പാപാം നിജഘാന സ രാക്ഷസീമ്
അവന്റെ പ്രാര്ത്ഥന കേട്ട ലോകത്തിലെ ദുഃഖം നീക്കുന്ന നാരായണന് ആ പാപിനിയായ രാക്ഷസിയെ സംഹരിച്ചു.
സുദര്ശനേന ചക്രേണ സഹസ്രാരേണ ഭാസ്വതാ തസ്മൈ പ്രാദാദ് വരാന് ഇഷ്ടാന് പ്രാപയച് ച ഗുരും പ്രഭുഃ
ആയിരം കിരണങ്ങളോടെ പ്രകാശിക്കുന്ന സുദര്ശനചക്രം ഉപയോഗിച്ച്, ഭഗവാന് അവന് ആഗ്രഹിച്ച വരങ്ങള് നല്കി ഗുരുവിന്റെ അടുക്കല് എത്തിച്ചു.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം വിപ്രം നാരായണം വിദുഃ സ്നാനദാനേന പൂജാദ്യൈര് യത്ര സിധ്യതി വാഞ്ഛിതമ്
അതിനുശേഷം ആ തീര്ഥം ബ്രാഹ്മണനോടൊപ്പം നാരായണന്റെ പേരിലാണ് അറിയപ്പെട്ടത്; അവിടെ കുളിക്കല്, ദാനം, പൂജ തുടങ്ങിയവയിലൂടെ ആഗ്രഹങ്ങള് നിറവേറുന്നു.
ഭാനുതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം ത്വാഷ്ട്രം മാഹേശ്വരം തഥാ ഐന്ദ്രം യാമ്യം തഥാഗ്നേയം സര്വപാപപ്രണാശനമ്
ഭാനു തീര്ഥം എന്നപോലെ ത്വഷ്ട്ര, മഹേശ്വര, ഇന്ദ്ര, യമ, അഗ്നേയ തീര്ഥങ്ങളും പ്രശസ്തമാണ്; ഇവ എല്ലാം പാപങ്ങള് നശിപ്പിക്കുന്നവയാണ്.
അഭിഷ്ടുത ഇതി ഖ്യാതോ രാജാസീത് പ്രിയദര്ശനഃ ഹയമേധേന പുണ്യേന യഷ്ടുമ് ആരബ്ധവാന് സുരാന്
അഭിഷ്ടുത എന്ന പേരിലുള്ള പ്രിയദര്ശനന് എന്ന രാജാവ്, ദേവന്മാരെ ആരാധിക്കാന് പുണ്യമായ അശ്വമേധയാഗം നടത്താന് തുടങ്ങി.
തത്രര്ത്വിജഃ ഷോഡശ സ്യുര് വസിഷ്ഠാത്രിപുരോഗമാഃ ക്ഷത്രിയേ യജമാനേ തു യജ്ഞഭൂമിഃ കഥം ഭവേത്
അവിടെ വസിഷ്ഠനും അത്രിയും മുന്നണി വഹിക്കുന്ന പതിനാറ് ഋത്വിക്കുമാര് ഉണ്ടാകും. ഒരു ക്ഷത്രിയന് യജമാനനായാല് യാഗഭൂമി എങ്ങനെ ഒരുക്കണം?
ബ്രാഹ്മണേ ദീക്ഷിതേ രാജാ ഭുവം ദാസ്യതി യജ്ഞിയാമ് ഭൂപതൌ ദീക്ഷിതേ ദാതാ കോ ഭവേത് കോ നു യാചതേ
ബ്രാഹ്മണന് ദീക്ഷിതനായാല് രാജാവ് യാഗഭൂമി നല്കും; പക്ഷേ രാജാവ് ദീക്ഷിതനായാല് ആര് നല്കും, ആര് സ്വീകരിക്കും?
യാച്ഞേയമ് അഖിലാശര്മജനനീ പാപരൂപിണീ കേനാപ്യ് അതോ ന കാര്യൈവ ക്ഷത്രിയേണ വിശേഷതഃ
യാചിക്കുക എന്നത് എല്ലാ സന്തോഷത്തിന്റെയും ഉറവിടമാണ്, പക്ഷേ അതു പാപകരമാണ്; അതുകൊണ്ട് പ്രത്യേകിച്ച് ക്ഷത്രിയന് അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.
ഏവം മീമാംസമാനേഷു ബ്രാഹ്മണേഷു പരസ്പരമ് തത്ര പ്രാഹ മഹാപ്രാജ്ഞോ വസിഷ്ഠോ ധര്മവിത്തമഃ
ഇങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണന്മാര് തമ്മില് സംശയിച്ചപ്പോള് ധര്മ്മത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ള വസിഷ്ഠന് അവിടെ പറഞ്ഞു.
രാജ്ഞി ദീക്ഷായമാണേ തു സൂര്യോ യാച്യോ ഭുവം പ്രതി ദേഹി മേ ദേവ സവിതര് യജനം ദേവതോചിതമ്
രാജാവ് ദീക്ഷയെടുക്കുമ്പോള് ഭൂമി ലഭിക്കാന് സൂര്യനോടാണ് അപേക്ഷിക്കേണ്ടത്: 'ദേവനായ സവിറ്റാ, ദേവതകള്ക്ക് യുക്തമായ യാഗഭൂമി എനിക്കു നല്കണമേ.'
ദൈവം ക്ഷത്രമ് അസി ബ്രഹ്മന് ഭൂതനാഥ നമോ ഽസ്തു തേ യാചിതഃ സവിതാ രാജ്ഞാ ദേവാനാം യജനം ശുഭമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, നീ ദൈവികനും രാജസും ആണ്, സകലഭൂതങ്ങളുടെ നാഥന്, നമസ്കാരം. രാജാവ് ദേവന്മാരുടെ ശുഭമായ യാഗത്തിനായി സവിറ്റാവിനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു.
ദദാത്യ് ഏവ തതോ രാജന് പ്രാര്ഥയേശം ദിവാകരമ്
അതിനുശേഷം രാജാവ് നല്കി, സൂര്യനാഥനോടു പ്രാര്ത്ഥിക്കുന്നു.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാഭിഷ്ടുതോ ഽപി ദേവദേവം ദിവാകരമ് ശ്രദ്ധയാ പ്രാര്ഥയാമ് ആസ ഹരീശാജാത്മകം രവിമ്
'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞ്, അഭിഷ്ടുതനും വിശ്വാസത്തോടെ ഹരിയും ഈശ്വരനും ആയ രവിയെ, ദേവദേവനായി പ്രാര്ത്ഥിച്ചു.
ദേവാനാം യജനം ദേഹി സവിതസ് തേ നമോ ഽസ്തു തേ
ദേവന്മാരുടെ യാഗം നല്കണമേ സവിറ്റാ, നിനക്കു നമസ്കാരം.
ക്ഷത്രം ദൈവം യതഃ സൂര്യോ ദത്താ ഭൂര് ഭൂപതേസ് തതഃ സവിതാ ദേവദേവേശോ ദദാമീത്യ് അഭ്യഭാഷത
സൂര്യന് ദൈവികവും രാജസുമാണ്, ഭൂമി രാജാവ് നല്കിയതുകൊണ്ട്, ദേവദേവനായ സവിറ്റാ 'ഞാന് നല്കുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഏവം കരോതി യോ യജ്ഞം തസ്യ രിഷ്ടിര് ന കാചന തഥാ വാജിമഖേ സത്ത്രേ ബ്രാഹ്മണൈര് വേദപാരഗൈഃ
ഇങ്ങനെ യാഗം നടത്തുന്നവന് ഒരു ദോഷവും സംഭവിക്കില്ല; അങ്ങനെ തന്നെ വേദപാരായണരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം അശ്വമേധയാഗത്തിലും.
പ്രാരബ്ധേ ഽഭിഷ്ടുതാ രാജ്ഞാ യത്രാഗാദ് ഭൂപതിം രവിഃ ദേവാനാം യജനം ദാതും ഭാനുതീര്ഥം തദ് ഉച്യതേ
രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഭൂമിയിലെ ഭൂപതിയെ ദേവന്മാർക്കായി യജ്ഞം നടത്താൻ സൂര്യൻ എത്തിയ സ്ഥലമാണ് ഭാനുതീർഥം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
തം ദേവക്രതുമ് ഉത്കൃഷ്ടം ഹയമേധം സുരൈര് യുതമ് ദൈത്യാശ് ച ദനുജാശ് ചൈവ തഥാന്യേ യജ്ഞഘാതകാഃ
ദേവന്മാരുടെ അത്യുത്തമമായ അശ്വമേധയാഗത്തിൽ, അമരന്മാരോടൊപ്പം ദൈത്യന്മാരും ദാനവന്മാരും മറ്റു യജ്ഞത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവരും പങ്കെടുത്തു.
ബ്രഹ്മവേഷധരാഃ സര്വേ ഗായന്തഃ സാമഗാ ഇവ തേ ഽപി തത്ര മഹാപ്രാജ്ഞാഃ പ്രാവിശന്ന് അനിവാരിതാഃ
അവരൊക്കെയും ബ്രാഹ്മണരായി വേഷം ധരിച്ചു, സാമവേദം പാടുന്നവരെപ്പോലെ പാടിക്കൊണ്ട്, ആ മഹാപണ്ഡിതന്മാർ അവിടെ തടസ്സമില്ലാതെ പ്രവേശിച്ചു.
ചമസാനി ച പാത്രാണി സോമം ചഷാലമ് ഏവ ച സോമപാനം ഹവിസ് ത്യാഗമ് ഋത്വിജോ ഭൂപതിം തഥാ
അവർ യാഗപാത്രങ്ങളും, പാത്രങ്ങളും, സോമവും, സോമം ചുരണ്ടുന്ന ഉപകരണവും, സോമപാനം, ഹോമസാമഗ്രികൾ, യാഗം നടത്തുന്ന പുരോഹിതന്മാരെയും രാജാവിനെയും പോലും പിടിച്ചെടുത്തു.
നിന്ദന്തി നിക്ഷിപന്ത്യ് അന്യേ ഹസന്ത്യ് അന്യേ തഥാസുരാഃ തേഷാം ചേഷ്ടാം ന ജാനന്തി വിശ്വരൂപം വിനാ മുനേ
അസുരന്മാരിൽ ചിലർ പരിഹസിച്ചു, ചിലർ വസ്തുക്കൾ ഇഴഞ്ഞു, മറ്റുചിലർ ചിരിച്ചു; അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾ വിശ്വരൂപനെ ഒഴികെ മറ്റാരും അറിഞ്ഞില്ല, മഹർഷേ.
വിശ്വരൂപോ ഽപി പിതരം പ്രാഹ ദൈത്യാ ഇമേ ഇതി തത് പുത്രവചനം ശ്രുത്വാ ത്വഷ്ടാ പ്രാഹ സുരാന് ഇദമ്
വിശ്വരൂപൻ തന്റെ അച്ഛനോട്, 'ഇവരാണ് ദൈത്യന്മാർ' എന്നു പറഞ്ഞു. മകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ത്വഷ്ടാവ് ദേവന്മാരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.