തസ്മാദ് അദ്യാപി കുണ്ഡാനി സന്തി ച ത്രീണി നാരദ യജ്ഞേശ്വരസ്വരൂപാണി വിഷ്ണോര് വൈ ചക്രപാണിനഃ
അതുകൊണ്ട് ഇന്നും മൂന്ന് യജ്ഞകുണ്ഡങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്, നാരദാ, അവയൊക്കെയും യജ്ഞേശ്വരനായ ചക്രപാണി വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്.
തതഃ പ്രഭൃതി ചാഖ്യാതം മദ്ദേവയജനം ച തത് തത്രസ്ഥഃ കൃമികീടാദിഃ സോ ഽപ്യ് അന്തേ മുക്തിഭാജനമ്
അന്നുമുതൽ എന്റെ ദേവതയുടെ പൂജ പ്രസിദ്ധമായി; അവിടെയുണ്ടായിരിക്കുന്ന ഒരു കീടം പോലും അവസാനം മോക്ഷം നേടുന്നു.
ധര്മബീജം മുക്തിബീജം ദണ്ഡകാരണ്യമ് ഉച്യതേ വിശേഷാദ് ഗൌതമീശ്ലിഷ്ടോ ദേശഃ പുണ്യതമോ ഽഭവത്
ധർമ്മത്തിന്റെയും മോക്ഷത്തിന്റെയും വിത്ത് എന്ന് ദണ്ഡകാരണ്യം അറിയപ്പെടുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഗൗതമിയുടെ അരികിലുള്ള പ്രദേശം അത്യന്തം പുണ്യമായതായി മാറി.
പ്രണീതാസംഗമേ ചാപി കുശതര്പണ ഏവ വാ സ്നാനദാനാദി യഃ കുര്യാത് സ ഗച്ഛേത് പരമം പദമ്
പവിത്രനദികളുടെ സംഗമത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ കുശത്താൽ അർപ്പണം ചെയ്താലും, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയോ ദാനം നടത്തുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ പരമപദം നേടുന്നു.
സ്മരണം പഠനം വാപി ശ്രവണം ചാപി ഭക്തിതഃ സര്വകാമപ്രദം പുംസാം ഭുക്തിമുക്തിപ്രദം വിദുഃ
സ്മരണം, പാരായണം, അല്ലെങ്കിൽ ഭക്തിയോടെ കേൾക്കൽ — ഇതൊക്കെ മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നു; ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
ഉഭയോസ് തീരയോസ് തത്ര തീര്ഥാന്യ് ആഹുര് മനീഷിണഃ ഷഡശീതിസഹസ്രാണി തേഷു പുണ്യം പുരോദിതമ്
അവിടെ ഇരുകരകളിലും അറുപത്തിയാറായിരം തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; അവിടെയൊക്കെയാണ് പുണ്യഫലങ്ങൾ മുമ്പ് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നത്.
വാരാണസ്യാ അപി മുനേ കുശതര്പണമ് ഉത്തമമ് നാനേന സദൃശം തീര്ഥം വിദ്യതേ സചരാചരേ
മഹർഷേ, വാരാണസിയിലും കുശതർപ്പണം ഏറ്റവും ഉന്നതമാണ്; സഞ്ചരിക്കുന്നവരിലും അചഞ്ചലരിലും ഇതുപോലൊരു തീർത്ഥം മറ്റൊന്നുമില്ല.
ബ്രഹ്മഹത്യാദിപാപാനാം സ്മരണാദ് അപി നാശനമ് തീര്ഥമ് ഏതന് മുനേ പ്രോക്തം സ്വര്ഗദ്വാരം മഹീതലേ
ബ്രഹ്മഹത്യാദിപാപങ്ങൾ പോലും ഈ തീർത്ഥത്തെ ഓർക്കുന്നതിലൂടെ നശിക്കുന്നു; മഹർഷേ, ഭൂമിയിൽ സ്വർഗ്ഗദ്വാരമായി ഈ തീർത്ഥം അറിയപ്പെടുന്നു.
മന്യുതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം സര്വപാപപ്രണാശനമ് സര്വകാമപ്രദം നൄണാം സ്മരണാദ് അഘനാശനമ്
മന്യതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ സ്ഥലം എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു; അതിനെ സ്മരിച്ചാൽ മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കും, പാപങ്ങൾ അകറ്റപ്പെടും.
തസ്യ പ്രഭാവം വക്ഷ്യാമി ശൃണുഷ്വാവഹിതോ മുനേ ദേവാനാം ദാനവാനാം ച സംഗരോ ഽഭൂന് മിഥഃ പുരാ
അതിന്റെയധിക്യം ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ മഹർഷേ. ഒരു കാലത്ത് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ യുദ്ധം നടന്നു.
തത്രാജയന് നൈവ സുരാ ദാനവാ ജയിനോ ഽഭവന് പരാങ്മുഖാഃ സുരഗണാഃ സംഗരാദ് ഗതചേതസഃ
അവിടെ ദേവന്മാർ ജയിച്ചില്ല, അസുരന്മാർ വിജയിച്ചു; യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റ ദേവഗണം മനസ്സിൽ ഭയംകൊണ്ട് പിൻവാങ്ങി.
മാമ് അഭ്യേത്യ സമൂചുസ് തേ ദേഹി നോ ഽഭയകാരണമ് താന് അഹം പ്രത്യവോചം വൈ ഗങ്ഗാം ഗച്ഛത സര്വശഃ
അവർ എന്നെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾക്ക് ഭയം അകറ്റാനുള്ള കാരണമൊരുക്കണം.' ഞാൻ അവരോട് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഗംഗയിലേക്കു പോകൂ.'
തത്ര വൈ ഗൌതമീതീരേ സ്തുത്വാ ദേവം മഹേശ്വരമ് അനപായനിരായാസസഹജാനന്ദസുന്ദരമ്
അവിടെ ഗൗതമിയുടെ കരയിൽ അവർ മഹേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു; അവൻ സ്വാഭാവികമായും അനന്താനന്ദവും ക്ഷയമില്ലാത്തതും പരിശുദ്ധമായതുമാണ്.
ലപ്സ്യതേ സര്വവിബുധാ ജയഹേതുര് മഹേശ്വരാത് തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ സുരഗണാഃ സ്തുവന്തി സ്മ മഹേശ്വരമ്
മഹേശ്വരനിൽ നിന്നു വിജയകാരണം എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും ലഭിക്കും; 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് ദേവഗണം മഹേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു.
തപോ ഽതപ്യന്ത കേചിദ് വൈ നനൃതുശ് ച തഥാപരേ അസ്നാപയംശ് ച കേചിച് ച ഽപൂജയംശ് ച തഥാപരേ
അവരിൽ ചിലർ തപസ്സ് ചെയ്തു, ചിലർ നൃത്തം ചെയ്തു, ചിലർ സ്നാനം ചെയ്തു, മറ്റുചിലർ പൂജയും നടത്തി.
തതഃ പ്രസന്നോ ഭഗവാഞ് ശൂലപാണിര് മഹേശ്വരഃ ദേവാന് അഥാബ്രവീത് തുഷ്ടോ വ്രിയതാം യദ് അഭീപ്സിതമ്
അപ്പോൾ തൃപ്തനായ മഹേശ്വരൻ, ത്രിശൂലധാരി, ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾക്ക് ആഗ്രഹമുള്ളതെന്തെങ്കിലും തിരഞ്ഞെടുക്കൂ.'
ദേവാ ഊചുഃ സുരപതിം വിജയായ ദദസ്വ നഃ പുരുഷം പരമശ്ലാഘ്യം രണേഷു പുരതഃ സ്ഥിതമ്
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: 'ദേവാധിപതേ, ഞങ്ങൾക്ക് വിജയത്തിനായി യുദ്ധത്തിൽ മുന്നിൽ നില്ക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രശംസനീയനായ ഒരാൾ ദയവായി തരേണം.'
യദ്ബാഹുബലമ് ആശ്രിത്യ ഭവാമഃ സുഖിനോ വയമ് തഥേത്യ് ഉവാച ഭഗവാന് ദേവാന് പ്രതി മഹേശ്വരഃ
'ആളുടെ ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് ഞങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കാം.' മഹേശ്വരൻ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ.'
ആത്മനസ് തേജസാ കശ്ചിന് നിര്മിതഃ പരമേഷ്ഠിനാ മന്യുനാമാനമ് അത്യുഗ്രം ദേവസൈന്യപുരോഗമമ്
തന്റെ ശക്തിയിൽ നിന്ന് പരമേശ്വരൻ അത്യുഗ്രനായ, ദേവസൈന്യത്തിന്റെ നായകനായ, 'മന്യു' എന്ന പേരിലുള്ള ഒരാളെ സൃഷ്ടിച്ചു.
തം നത്വാ ത്രിദശാഃ സര്വേ ശിവം നത്വാ സ്വമ് ആലയമ് മന്യുനാ സഹ ചാഭ്യേത്യ പുനര് യുദ്ധായ തസ്ഥിരേ
അവനെ നമസ്കരിച്ചു, ദേവന്മാർ എല്ലാം ശിവനെ നമസ്കരിച്ച് സ്വന്തം വാസസ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങി, മന്യുവിനൊപ്പം വീണ്ടും യുദ്ധത്തിനായി നിലകൊണ്ടു.
യുദ്ധേ സ്ഥിത്വാ തു ദനുജൈര് ദൈതേയൈശ് ച മഹാബലൈഃ വിബുധാ ജാതസംനദ്ധാ മന്യുമ് ഊചുഃ പുരഃ സ്ഥിതാഃ
ശക്തിയുള്ള ദാനവന്മാരെയും ദൈത്യന്മാരെയും നേരിട്ട് യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിലകൊണ്ടു, ആയുധധാരികളായ ദേവന്മാർ മുന്നിൽ നിന്ന മന്യുവിനോട് പറഞ്ഞു.
സാമര്ഥ്യം തവ പശ്യാമഃ പശ്ചാദ് യോത്സ്യാമഹേ പരൈഃ തസ്മാദ് ദര്ശയ ചാത്മാനം മന്യോ ഽസ്മാകം യുയുത്സതാമ്
നിന്റെ ശക്തി ഞങ്ങൾ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനുശേഷം ഞങ്ങൾ ശത്രുക്കളുമായി യുദ്ധം ചെയ്യും. അതിനാൽ, ഞങ്ങൾ യുദ്ധത്തിന് ഉത്സുകരായിരിക്കുന്നപ്പോൾ, മന്യുവേ, നീ സ്വയം വെളിപ്പെടുത്തണം.
തദ് ദേവവചനം ശ്രുത്വാ മന്യുര് ആഹ സ്മയന്ന് ഇവ
ദേവന്മാരുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, മന്യു പുഞ്ചിരിയോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ജനിതാ മമ ദേവേശഃ സര്വജ്ഞഃ സര്വദൃക് പ്രഭുഃ യഃ സര്വം വേത്തി സര്വേഷാം ധാമനാമ മനഃസ്ഥിതമ്
എന്റെ സ്രഷ്ടാവ് ദേവന്മാരുടെ നാഥനും, എല്ലാം അറിയുന്നവനും, എല്ലാം കാണുന്നവനും, സർവ്വശക്തനുമാണ്. അവൻ എല്ലാ ജീവികളെയും, അവരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളെയും, മനസ്സിലുള്ളതൊക്കെയും അറിയുന്നു.
നൈവ കശ്ചിച് ച തം വേത്തി യഃ സര്വം വേത്തി സര്വദാ അമൂര്തം മൂര്തമ് അപ്യ് ഏതദ് വേത്തി കര്താ ജഗന്മയഃ
ആ സർവ്വജ്ഞനെയും ആരും അറിയുന്നില്ല; എന്നാൽ അവൻ എല്ലാം എല്ലായ്പ്പോഴും അറിയുന്നു. രൂപമില്ലാത്തവനും, രൂപമുള്ളവനും, സകലത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന സ്രഷ്ടാവും അവനാണ്.
പരോ ഽസൌ ഭഗവാന് സാക്ഷാത് തഥാ ദിവ്യ് അന്തരിക്ഷഗഃ കസ് തസ്യ രൂപം യോ വേദ കസ്യ കര്താ ജഗന്മയഃ
അവൻ പരമേശ്വരൻ, നേരിട്ട് ദിവ്യസ്വരൂപിയായവൻ, ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ. അവന്റെ രൂപം ആരറിയുന്നു? സർവ്വത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന അവനെ സൃഷ്ടിച്ചവൻ ആരാണ്?
ഏവംവിധാദ് അഹം ജാതോ മാം കഥം വേത്തുമ് അര്ഹഥ അഥവാ ദ്രഷ്ടുകാമാ വൈ ഭവന്തോ മാനുപശ്യത
അങ്ങനെയുള്ളവനിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ ജനിച്ചത്; എങ്ങനെ നിങ്ങൾക്ക് എന്നെ സത്യത്തിൽ അറിയാൻ കഴിയും? എന്നിരുന്നാലും, നിങ്ങൾ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, എനിക്ക് നേരെ നോക്കൂ.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ ദര്ശയാമ് ആസ മന്യൂ രൂപം സ്വകം മഹത് താര്തീയചക്ഷുഷോദ്ഭൂതം ഭവസ്യ പരമേഷ്ഠിനഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മന്യു തന്റെ മഹത്തായ രൂപം ദർശിപ്പിച്ചു; അതു ഭവന്റെ മൂന്നാമത്തെ കണ്ണിൽ നിന്നു ഉദിച്ചതായിരുന്നു.
തേജസാ സംഭൃതം രൂപം യതഃ സര്വം തദ് ഉച്യതേ പൌരുഷം പുരുഷേഷ്വ് ഏവ അഹംകാരശ് ച ജന്തുഷു
പ്രഭയാൽ നിറഞ്ഞ ആ രൂപം, മനുഷ്യരിൽ ധൈര്യത്തിന്റെ സ്വരൂപമായും, എല്ലാ ജീവികളിലും അഹങ്കാരത്തിന്റെ രൂപമായും അറിയപ്പെടുന്നു.
ക്രോധഃ സര്വസ്യ യോ ഭീമ ഉപസംഹാരകൃദ് ഭവേത് തം ശംകരപ്രതിനിധിം ജ്വലന്തം നിജതേജസാ
അവൻ എല്ലാവരുടെയും ഭയങ്കരമായ ക്രോധം, സംഹാരത്തിന് കാരണമാകുന്നവൻ, തന്റെ തേജസ്സിൽ ജ്വലിക്കുന്ന ശങ്കരന്റെ പ്രതിനിധിയാണ്.