പതിതാസ് തത്ര തീര്ഥാനി ജാതാനി ഗുണവന്തി ച സംജാതാ മുനിശാര്ദൂല സ്നാനാത് ക്രതുഫലപ്രദാ
ആ തുള്ളികൾ വീണിടങ്ങളിൽ, ഗുണമുള്ള തീർത്ഥങ്ങൾ ഉദിച്ചുവന്നു; മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ യജ്ഞഫലം ലഭിക്കും.
യാലംകൃതാ സര്വകാലം ദേവദേവേന ശാര്ങ്ഗിണാ സോപാനപങ്ക്തിഃ സര്വേഷാം വൈകുണ്ഠാരോഹണായ സാ
ദേവദേവനായ ശാർംഗധന്വാവു എന്നും അലങ്കരിക്കുന്ന ആ തീർത്ഥം, സപാനങ്ങളോടുകൂടി, എല്ലാവർക്കും വൈകുണ്ഠത്തിലേക്കു കയറാനുള്ള മാർഗമാണ്.
സംമാര്ജിതാഃ കുശാ യത്ര പതിതാ ഭൂതലേ ശുഭേ കുശതര്പണമ് ആഖ്യാതം ബഹുപുണ്യഫലപ്രദമ്
ശുദ്ധമായ കുശമുളകൾ ശുഭഭൂമിയിൽ വീണിടം കുശതർപ്പണം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അതിലൂടെ അനവധി പുണ്യഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു.
കുശൈശ് ച തര്പിതാഃ സര്വേ കുശതര്പണമ് ഉച്യതേ പശ്ചാച് ച സംഗതാ തത്ര ഗൌതമീ കാരണാന്തരാത്
കുശമുളകൊണ്ട് തൃപ്തരായ എല്ലാവർക്കും കുശതർപ്പണം ലഭിച്ചു എന്നു പറയുന്നു; പിന്നീട്, മറ്റൊരു കാരണത്താൽ ഗൗതമിയും അവിടെ ചേർന്നു.
പ്രണീതായാം മഹാബുദ്ധേ പ്രണീതാസംഗമോ ഽഭവത് കുശതര്പണദേശേ തു തത് തീര്ഥം കുശതര്പണമ്
പ്രണീതജലം ഉണ്ടായപ്പോൾ, മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, പ്രണീതസംഘം ഉണ്ടായി; കുശതർപ്പണമുള്ള സ്ഥലത്ത്, ആ തീർത്ഥം കുശതർപ്പണം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
തത്രൈവ കല്പിതോ യൂപോ മയാ വിന്ധ്യസ്യ ചോത്തരേ വിസൃഷ്ടോ ലോകപൂജ്യോ ഽസൌ വിഷ്ണോര് ആസീത് സമാശ്രയഃ
അവിടെ ഞാൻ വിന്ധ്യയുടെ വടക്കുഭാഗത്ത് യൂപം സ്ഥാപിച്ചു; ലോകം ആരാധിക്കുന്നതും വിഷ്ണുവിന്റെ ആശ്രയവുമായിരുന്നു അത്.
അക്ഷയശ് ചാഭവച് ഛ്രീമാന് അക്ഷയോ ഽസൌ വടോ ഽഭവത് നിത്യശ് ച കാലരൂപോ ഽസൌ സ്മരണാത് ക്രതുപുണ്യദഃ
അക്ഷയവൃക്ഷം അക്ഷയവും മഹിമയുള്ളതും ആയി; അതു കാലത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, അതിനെ ഓർക്കുന്നവർക്കു യജ്ഞഫലം ലഭിക്കും.
മദ്ദേവയജനം ചേദം ദണ്ഡകാരണ്യമ് ഉച്യതേ സംപൂര്ണേ തു ക്രതൌ വിഷ്ണുര് മയാ ഭക്ത്യാ പ്രസാദിതഃ
എന്റെ ദേവതയുടെ പൂജ ഈ ദണ്ഡകാരണ്യമായി അറിയപ്പെടുന്നു; യജ്ഞം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ഞാൻ ഭക്തിയോടെ വിഷ്ണുവിനെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു.
യോ വിരാഡ് ഉച്യതേ വേദേ യസ്മാന് മൂര്തമ് അജായത യസ്മാച് ച മമ ചോത്പത്തിര് യസ്യേദം വികൃതം ജഗത്
വേദത്തിൽ വിരാട് എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവനിൽ നിന്ന് രൂപം ഉദിച്ചുവന്നു; അവനിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ ജനിച്ചത്, ഈ ലോകം അവൻ മാറ്റുന്നു.
തമ് അഹം ദേവദേവേശമ് അഭിവന്ദ്യ വ്യസര്ജയമ് യോജനാനി ചതുര്വിംശന് മദ്ദേവയജനം ശുഭമ്
ആ ദേവദേവേശ്വരനോട് വന്ദനം ചെയ്ത്, ഞാൻ എന്റെ ദേവതയുടെ പുണ്യസ്ഥലം, ഇരുപത്തിയൊന്ന് യോജന ദൈർഘ്യമുള്ളതായി സ്ഥാപിച്ചു.
തസ്മാദ് അദ്യാപി കുണ്ഡാനി സന്തി ച ത്രീണി നാരദ യജ്ഞേശ്വരസ്വരൂപാണി വിഷ്ണോര് വൈ ചക്രപാണിനഃ
അതുകൊണ്ട് ഇന്നും മൂന്ന് യജ്ഞകുണ്ഡങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്, നാരദാ, അവയൊക്കെയും യജ്ഞേശ്വരനായ ചക്രപാണി വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്.
തതഃ പ്രഭൃതി ചാഖ്യാതം മദ്ദേവയജനം ച തത് തത്രസ്ഥഃ കൃമികീടാദിഃ സോ ഽപ്യ് അന്തേ മുക്തിഭാജനമ്
അന്നുമുതൽ എന്റെ ദേവതയുടെ പൂജ പ്രസിദ്ധമായി; അവിടെയുണ്ടായിരിക്കുന്ന ഒരു കീടം പോലും അവസാനം മോക്ഷം നേടുന്നു.
ധര്മബീജം മുക്തിബീജം ദണ്ഡകാരണ്യമ് ഉച്യതേ വിശേഷാദ് ഗൌതമീശ്ലിഷ്ടോ ദേശഃ പുണ്യതമോ ഽഭവത്
ധർമ്മത്തിന്റെയും മോക്ഷത്തിന്റെയും വിത്ത് എന്ന് ദണ്ഡകാരണ്യം അറിയപ്പെടുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ഗൗതമിയുടെ അരികിലുള്ള പ്രദേശം അത്യന്തം പുണ്യമായതായി മാറി.
പ്രണീതാസംഗമേ ചാപി കുശതര്പണ ഏവ വാ സ്നാനദാനാദി യഃ കുര്യാത് സ ഗച്ഛേത് പരമം പദമ്
പവിത്രനദികളുടെ സംഗമത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ കുശത്താൽ അർപ്പണം ചെയ്താലും, അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയോ ദാനം നടത്തുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ പരമപദം നേടുന്നു.
സ്മരണം പഠനം വാപി ശ്രവണം ചാപി ഭക്തിതഃ സര്വകാമപ്രദം പുംസാം ഭുക്തിമുക്തിപ്രദം വിദുഃ
സ്മരണം, പാരായണം, അല്ലെങ്കിൽ ഭക്തിയോടെ കേൾക്കൽ — ഇതൊക്കെ മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നു; ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
ഉഭയോസ് തീരയോസ് തത്ര തീര്ഥാന്യ് ആഹുര് മനീഷിണഃ ഷഡശീതിസഹസ്രാണി തേഷു പുണ്യം പുരോദിതമ്
അവിടെ ഇരുകരകളിലും അറുപത്തിയാറായിരം തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; അവിടെയൊക്കെയാണ് പുണ്യഫലങ്ങൾ മുമ്പ് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നത്.
വാരാണസ്യാ അപി മുനേ കുശതര്പണമ് ഉത്തമമ് നാനേന സദൃശം തീര്ഥം വിദ്യതേ സചരാചരേ
മഹർഷേ, വാരാണസിയിലും കുശതർപ്പണം ഏറ്റവും ഉന്നതമാണ്; സഞ്ചരിക്കുന്നവരിലും അചഞ്ചലരിലും ഇതുപോലൊരു തീർത്ഥം മറ്റൊന്നുമില്ല.
ബ്രഹ്മഹത്യാദിപാപാനാം സ്മരണാദ് അപി നാശനമ് തീര്ഥമ് ഏതന് മുനേ പ്രോക്തം സ്വര്ഗദ്വാരം മഹീതലേ
ബ്രഹ്മഹത്യാദിപാപങ്ങൾ പോലും ഈ തീർത്ഥത്തെ ഓർക്കുന്നതിലൂടെ നശിക്കുന്നു; മഹർഷേ, ഭൂമിയിൽ സ്വർഗ്ഗദ്വാരമായി ഈ തീർത്ഥം അറിയപ്പെടുന്നു.
മന്യുതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം സര്വപാപപ്രണാശനമ് സര്വകാമപ്രദം നൄണാം സ്മരണാദ് അഘനാശനമ്
മന്യതീർഥം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ സ്ഥലം എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു; അതിനെ സ്മരിച്ചാൽ മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കും, പാപങ്ങൾ അകറ്റപ്പെടും.
തസ്യ പ്രഭാവം വക്ഷ്യാമി ശൃണുഷ്വാവഹിതോ മുനേ ദേവാനാം ദാനവാനാം ച സംഗരോ ഽഭൂന് മിഥഃ പുരാ
അതിന്റെയധിക്യം ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ മഹർഷേ. ഒരു കാലത്ത് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ യുദ്ധം നടന്നു.
തത്രാജയന് നൈവ സുരാ ദാനവാ ജയിനോ ഽഭവന് പരാങ്മുഖാഃ സുരഗണാഃ സംഗരാദ് ഗതചേതസഃ
അവിടെ ദേവന്മാർ ജയിച്ചില്ല, അസുരന്മാർ വിജയിച്ചു; യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റ ദേവഗണം മനസ്സിൽ ഭയംകൊണ്ട് പിൻവാങ്ങി.
മാമ് അഭ്യേത്യ സമൂചുസ് തേ ദേഹി നോ ഽഭയകാരണമ് താന് അഹം പ്രത്യവോചം വൈ ഗങ്ഗാം ഗച്ഛത സര്വശഃ
അവർ എന്നെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾക്ക് ഭയം അകറ്റാനുള്ള കാരണമൊരുക്കണം.' ഞാൻ അവരോട് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഗംഗയിലേക്കു പോകൂ.'
തത്ര വൈ ഗൌതമീതീരേ സ്തുത്വാ ദേവം മഹേശ്വരമ് അനപായനിരായാസസഹജാനന്ദസുന്ദരമ്
അവിടെ ഗൗതമിയുടെ കരയിൽ അവർ മഹേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു; അവൻ സ്വാഭാവികമായും അനന്താനന്ദവും ക്ഷയമില്ലാത്തതും പരിശുദ്ധമായതുമാണ്.
ലപ്സ്യതേ സര്വവിബുധാ ജയഹേതുര് മഹേശ്വരാത് തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ സുരഗണാഃ സ്തുവന്തി സ്മ മഹേശ്വരമ്
മഹേശ്വരനിൽ നിന്നു വിജയകാരണം എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും ലഭിക്കും; 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ് ദേവഗണം മഹേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു.
തപോ ഽതപ്യന്ത കേചിദ് വൈ നനൃതുശ് ച തഥാപരേ അസ്നാപയംശ് ച കേചിച് ച ഽപൂജയംശ് ച തഥാപരേ
അവരിൽ ചിലർ തപസ്സ് ചെയ്തു, ചിലർ നൃത്തം ചെയ്തു, ചിലർ സ്നാനം ചെയ്തു, മറ്റുചിലർ പൂജയും നടത്തി.
തതഃ പ്രസന്നോ ഭഗവാഞ് ശൂലപാണിര് മഹേശ്വരഃ ദേവാന് അഥാബ്രവീത് തുഷ്ടോ വ്രിയതാം യദ് അഭീപ്സിതമ്
അപ്പോൾ തൃപ്തനായ മഹേശ്വരൻ, ത്രിശൂലധാരി, ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾക്ക് ആഗ്രഹമുള്ളതെന്തെങ്കിലും തിരഞ്ഞെടുക്കൂ.'
ദേവാ ഊചുഃ സുരപതിം വിജയായ ദദസ്വ നഃ പുരുഷം പരമശ്ലാഘ്യം രണേഷു പുരതഃ സ്ഥിതമ്
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: 'ദേവാധിപതേ, ഞങ്ങൾക്ക് വിജയത്തിനായി യുദ്ധത്തിൽ മുന്നിൽ നില്ക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രശംസനീയനായ ഒരാൾ ദയവായി തരേണം.'
യദ്ബാഹുബലമ് ആശ്രിത്യ ഭവാമഃ സുഖിനോ വയമ് തഥേത്യ് ഉവാച ഭഗവാന് ദേവാന് പ്രതി മഹേശ്വരഃ
'ആളുടെ ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് ഞങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കാം.' മഹേശ്വരൻ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ.'
ആത്മനസ് തേജസാ കശ്ചിന് നിര്മിതഃ പരമേഷ്ഠിനാ മന്യുനാമാനമ് അത്യുഗ്രം ദേവസൈന്യപുരോഗമമ്
തന്റെ ശക്തിയിൽ നിന്ന് പരമേശ്വരൻ അത്യുഗ്രനായ, ദേവസൈന്യത്തിന്റെ നായകനായ, 'മന്യു' എന്ന പേരിലുള്ള ഒരാളെ സൃഷ്ടിച്ചു.
തം നത്വാ ത്രിദശാഃ സര്വേ ശിവം നത്വാ സ്വമ് ആലയമ് മന്യുനാ സഹ ചാഭ്യേത്യ പുനര് യുദ്ധായ തസ്ഥിരേ
അവനെ നമസ്കരിച്ചു, ദേവന്മാർ എല്ലാം ശിവനെ നമസ്കരിച്ച് സ്വന്തം വാസസ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങി, മന്യുവിനൊപ്പം വീണ്ടും യുദ്ധത്തിനായി നിലകൊണ്ടു.