മദ്ദേവയജനം പുണ്യം നാമ്നാ ബ്രഹ്മഗിരിഃ സ്മൃതഃ ചതുരശീതിപര്യന്തം യോജനാനി മഹാമുനേ
എന്റെ ദേവാരാധനാസ്ഥലം ബ്രഹ്മഗിരി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്, മഹാമുനേ, അതിന് എൺപത്തിനാലു യോജന ദൂരം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
മദ്ദേവയജനം പുണ്യം പൂര്വതോ ബ്രഹ്മണോ ഗിരേഃ തത്ര മധ്യേ വേദികാ സ്യാദ് ഗാര്ഹപത്യോ ഽസ്യ ദക്ഷിണേ
എന്റെ ദേവാരാധനാസ്ഥലം ബ്രഹ്മഗിരിയുടെ കിഴക്കുഭാഗത്താണ്; അതിന്റെ നടുവിൽ വേദികയും, അതിന്റെ തെക്കുവശത്ത് ഗാർഹപത്യാഗ്നിയും ഉണ്ട്.
തത്ര ചാഹവനീയസ്യ ഏവമ് അഗ്നീംസ് ത്വ് അകല്പയമ് വിനാ പത്ന്യാ ന സിധ്യേത യജ്ഞഃ ശ്രുതിനിദര്ശനാത്
അവിടെ ഞാൻ ആഹവനീയാഗ്നിയും ഒരുക്കി; ഭാര്യയില്ലാതെ യജ്ഞം ഫലപ്രദമാകില്ലെന്ന് വേദങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ശരീരമ് ആത്മനോ ഽഹം വൈ ദ്വേധാ ചാകരവം മുനേ പൂര്വാര്ധേന തതഃ പത്നീ മമാഭൂദ് യജ്ഞസിദ്ധയേ
എന്റെ ശരീരം ഞാൻ രണ്ടായി വിഭജിച്ചു, മഹർഷേ; ആദ്യഭാഗത്തിൽ നിന്നാണ് എന്റെ ഭാര്യ യജ്ഞസിദ്ധിക്കായി ജനിച്ചത്.
ഉത്തരേണ ത്വ് അഹം തദ്വദ് അര്ധോ ജായാ ഇതി ശ്രുതേഃ കാലം വസന്തമ് ഉത്കൃഷ്ടമ് ആജ്യരൂപേണ നാരദ
മറ്റൊരു ഭാഗം ഞാൻ തന്നെ ഭർത്താവായി, ശാസ്ത്രത്തിൽ പറയുന്നതുപോലെ; ഉത്തമമായ വസന്തകാലം ഞാൻ അജ്യം ആയി ഒരുക്കി, നാരദാ.
അകല്പയം തഥാ ചേധ്മം ഗ്രീഷ്മം ചാപി ശരദ് ധവിഃ ഋതും ച പ്രാവൃഷം പുത്ര തദാ ബര്ഹിര് അകല്പയമ്
അങ്ങനെ ഞാൻ ഇന്ധനമായി വേനലിനെ, ഹവിയായി ശരദ്കാലത്തെ, പ്രാവൃത് ഋതുവിനെ ബർഹിരായി, മകനേ, ഒരുക്കി.
ഛന്ദാംസി സപ്ത വൈ തത്ര തദാ പരിധയോ ഽഭവന് കലാകാഷ്ഠാനിമേഷാ ഹി സമിത്പാത്രകുശാഃ സ്മൃതാഃ
അവിടെ ആഴ്ചു മീറ്ററുകൾ ഏഴും യജ്ഞത്തിലെ ചുറ്റുപാടായി മാറി. കാലം, കഷ്ടം, നിമിഷം എന്നിവ ഇന്ധനവും പാത്രവും ദർഭയും ആയി കണക്കാക്കി.
യോ ഽനാദിശ് ച ത്വ് അനന്തശ് ച സ്വയം കാലോ ഽഭവത് തദാ യൂപരൂപേണ ദേവര്ഷേ യോക്ത്രം ച പശുബന്ധനമ്
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത സ്വയം കാലം, അന്നവസരം, യജ്ഞകോളായും, ദേവർഷേ, യജ്ഞത്തിൽ പശുവിനെ കെട്ടുന്ന കയറായും പ്രത്യക്ഷമായി.
സത്ത്വാദിത്രിഗുണാഃ പാശാ നൈവ തത്രാഭവത് പശുഃ തതോ ഽഹമ് അബ്രവം വാചം വൈഷ്ണവീമ് അശരീരിണീമ്
സത്ത്വം മുതലായ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളുടെ ബന്ധങ്ങൾ അവിടെ കെട്ടുകളായി മാറി. പക്ഷേ, യജ്ഞത്തിലെ പശു അവിടെ ഇല്ലായിരുന്നു. അപ്പോൾ ഞാൻ ശരീരമില്ലാത്ത വൈഷ്ണവ വാക്ക് ഉച്ചരിച്ചു.
വിനൈവ പശുനാ നായം യജ്ഞഃ പരിസമാപ്യതേ തതോ മാമ് അവദദ് ദേവീ സൈവ നിത്യാശരീരിണീ
പശുവില്ലാതെ ഈ യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിയില്ല. അപ്പോൾ സദാ ശരീരമില്ലാത്ത ദേവി എന്നോട് പറഞ്ഞു.
പൌരുഷേണാഥ സൂക്തേന സ്തുഹി തം പുരുഷം പരമ്
പുരുഷസൂക്തം ഉപയോഗിച്ച് ആ പരമപുരുഷനെ ഉത്സാഹത്തോടെ സ്തുതിക്കൂ.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ സ്തൂയമാനേ ദേവദേവേ ജനാര്ദനേ മമ ചോത്പാദകേ ഭക്ത്യാ സൂക്തേന പുരുഷസ്യ ഹി
"ശരി" എന്ന് പറഞ്ഞ്, ദേവദേവനായ ജനാർദ്ദനനെ, എന്നെ സൃഷ്ടിച്ചവനെ, ഞാൻ ഭക്തിയോടെ പുരുഷസൂക്തം ഉപയോഗിച്ച് സ്തുതിച്ചു.
സാ ച മാമ് അബ്രവീദ് ദേവീ ബ്രഹ്മന് മാം ത്വം പശും കുരു തദാ വിജ്ഞായ പുരുഷം ജനകം മമ ചാവ്യയമ്
അപ്പോൾ ദേവി എന്നോട് പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മനേ, പുരുഷനെ എന്റെ ശാശ്വത പിതാവായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, എന്നെ യജ്ഞത്തിലെ പശുവാക്കൂ.
കാലയൂപസ്യ പാര്ശ്വേ തം ഗുണപാശൈര് നിവേശിതമ് ബര്ഹിസ്ഥിതമ് അഹം പ്രൌക്ഷം പുരുഷം ജാതമ് അഗ്രതഃ
കാലയജ്ഞകോളിന്റെ അരികിൽ ഗുണങ്ങളുടെ കെട്ടുകളാൽ ബന്ധിപ്പിച്ച് ദർഭയിൽ ഇരുത്തിയ പുരുഷനെ, എന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷമായവനെ, ഞാൻ അഭിഷേകം ചെയ്തു.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ തത്ര തസ്മാത് സര്വമ് അഭൂദ് ഇദമ് ബ്രാഹ്മണാസ് തു മുഖാത് തസ്യ ഽഭവന് ബാഹ്വോശ് ച ക്ഷത്രിയാഃ
അന്നവസരം അവനിൽ നിന്ന് ഈ സകലവും ഉദിച്ചുവന്നു. അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാർ, കൈകളിൽ നിന്ന് ക്ഷത്രിയർ ജനിച്ചു.
മുഖാദ് ഇന്ദ്രസ് തഥാഗ്നിശ് ച ശ്വസനഃ പ്രാണതോ ഽഭവത് ദിശഃ ശ്രോത്രാത് തഥാ ശീര്ഷ്ണഃ സര്വഃ സ്വര്ഗോ ഽഭവത് തദാ
അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും, ശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് വായുവും, ചെവികളിൽ നിന്ന് ദിശകളും, തലയിൽ നിന്ന് സ്വർഗ്ഗവും ഉദിച്ചു.
മനസശ് ചന്ദ്രമാ ജാതഃ സൂര്യോ ഽഭൂച് ചക്ഷുഷസ് തഥാ അന്തരിക്ഷം തഥാ നാഭേര് ഊരുഭ്യാം വിശ ഏവ ച
അവന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രനും, കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് സൂര്യനും, നാഭിയിൽ നിന്ന് അന്തരീക്ഷവും, തൊണ്ടികളിൽ നിന്ന് ജനങ്ങളും ജനിച്ചു.
പദ്ഭ്യാം ശൂദ്രശ് ച സംജാതസ് തഥാ ഭൂമിര് അജായത ഋഷയോ രോമകൂപേഭ്യ ഓഷധ്യഃ കേശതോ ഽഭവന്
അവന്റെ കാലുകളിൽ നിന്ന് ശൂദ്രനും ഭൂമിയും ജനിച്ചു. രോമകൂപങ്ങളിൽ നിന്ന് ഋഷിമാർ, മുടിയിൽ നിന്ന് ഔഷധികൾ ഉദിച്ചു.
ഗ്രാമ്യാരണ്യാശ് ച പശവോ നഖേഭ്യഃ സര്വതോ ഽഭവന് കൃമികീടപതംഗാദി പായൂപസ്ഥാദ് അജായത
അവന്റെ നഖങ്ങളിൽ നിന്ന് വീട്ടുമൃഗങ്ങളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും ജനിച്ചു. പായു, ഉപസ്ഥം എന്നിവയിൽ നിന്ന് കീടങ്ങൾ, പുഴുക്കൾ, പറക്കുന്ന ജീവികൾ എന്നിവയും ഉദിച്ചു.
സ്ഥാവരം ജങ്ഗമം കിംചിദ് ദൃശ്യാദൃശ്യം ച കിംചന തസ്മാത് സര്വമ് അഭൂദ് ദേവാ മത്തശ് ചാപ്യ് അഭവന് പുനഃ ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ സൈവ വിഷ്ണോര് വാഗ് അബ്രവീച് ച മാമ്
നിലയ്ക്കുന്നതും ചലിക്കുന്നതും, കാണാവുന്നതും കാണാനാകാത്തതും എല്ലാം അവനിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചു. എന്നിൽ നിന്ന് ദേവന്മാർ വീണ്ടും ജനിച്ചു. അപ്പോൾ വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്ക് എന്നോട് പറഞ്ഞു.
സര്വം സംപൂര്ണമ് അഭവത് സൃഷ്ടിര് ജാതാ തഥേപ്സിതാ ഇദാനീം ജുഹുധി ഹ്യ് അഗ്നൌ പാത്രാണി ച സമാനി ച
എല്ലാം പൂർണ്ണമായി, സൃഷ്ടി ആഗ്രഹിച്ചപോലെ നടന്നു. ഇപ്പോൾ സാധാരണവും പ്രത്യേകവുമായ പാത്രങ്ങൾ അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കൂ.
വിസര്ജയ തഥാ യൂപം പ്രണീതാം ച കുശാംസ് തഥാ ഋത്വിഗ്രൂപം യജ്ഞരൂപമ് ഉദ്ദേശ്യം ധ്യേയമ് ഏവ ച
അങ്ങനെ, യജ്ഞകോളും ഒരുക്കിയ ദർഭയും, യജ്ഞത്തിൽ പങ്കാളികളായവരും യജ്ഞരൂപവും, ധ്യാന്യവിഷയങ്ങളും എല്ലാം നീക്കം ചെയ്യൂ.
സ്രുവം ച പുരുഷം പാശാന് സര്വം ബ്രഹ്മന് വിസര്ജയ
സ്രുവവും പുരുഷനെയും കെട്ടുകളെയും, ബ്രഹ്മനേ, എല്ലാം വിട്ടയക്കൂ.
തദ്വാക്യസമകാലം തു ക്രമശോ യജ്ഞയോനിഷു ഗാര്ഹപത്യേ ദക്ഷിണാഗ്നൌ തഥാ ചൈവ മഹാമുനേ
അവ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചയുടൻ തന്നെ, യജ്ഞത്തിലെ ഗാർഹപത്യവും ദക്ഷിണാഗ്നിയും മറ്റും ക്രമമായി അർപ്പിക്കപ്പെട്ടു, മഹാമുനേ.
പൂര്വസ്മിന്ന് അപി ചൈവാഗ്നൌ ക്രമശോ ജുഹ്വതസ് തദാ തത്ര തത്ര ജഗദ്യോനിമ് അനുസംധായ പൂരുഷമ്
മുന്പത്തെ അഗ്നിയിലും, യജ്ഞഹോമം ക്രമമായി അർപ്പിക്കുമ്പോൾ, ഓരോ സ്ഥലത്തും സകലലോകത്തിന്റെയും ഉത്ഭവമായ പുരുഷനെ മനസ്സിൽ ചിന്തിക്കണം.
മന്ത്രപൂതം ശുചിഃ സമ്യഗ് യജ്ഞദേവോ ജഗന്മയഃ ലോകനാഥോ വിശ്വകര്താ കുണ്ഡാനാം തത്ര സംനിധൌ
മന്ത്രശുദ്ധിയാൽ ശുദ്ധനായവൻ, യജ്ഞദേവൻ, ലോകങ്ങളുടെ നാഥനും സകലത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവും, ആ യജ്ഞകുണ്ഡങ്ങളിൽ സാക്ഷാൽ സന്നിഹിതനാകുന്നു.
ശുക്ലരൂപധരോ വിഷ്ണുര് ഭവേദ് ആഹവനീയകേ ശ്യാമോ വിഷ്ണുര് ദക്ഷിണാഗ്നേഃ പീതോ ഗൃഹപതേഃ കവേഃ
വിഷ്ണു വെള്ള നിറത്തിൽ ആഹവനീയാഗ്നിയിൽ, കറുത്ത നിറത്തിൽ ദക്ഷിണാഗ്നിയിൽ, മഞ്ഞ നിറത്തിൽ ഗൃഹപതിയായ കവി അഗ്നിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വകാലം തേഷു വിഷ്ണുര് അതോ ദേശേഷു സംസ്ഥിതഃ ന തേന രഹിതം കിംചിദ് വിഷ്ണുനാ വിശ്വയോനിനാ
എല്ലാ സമയത്തും ആ സ്ഥലങ്ങളിൽ വിഷ്ണു നിലകൊള്ളുന്നു; സകലത്തിന്റെ ഉത്ഭവമായ വിഷ്ണുവില്ലാതെ ഒന്നും ഇല്ല.
പ്രണീതായാഃ പ്രണയനം മന്ത്രൈശ് ചാകരവം തതഃ പ്രണീതോദകമ് അപ്യ് ഏതത് പ്രണീതേതി നദീ ശുഭാ
മന്ത്രങ്ങളാൽ ശുദ്ധീകരിച്ച വെള്ളം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയ ശേഷം, അതിനെ 'പ്രണീതം' എന്നു വിളിക്കുന്നു; ആ ശുഭമായ നദിയും പ്രണീതം എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്.
വ്യസര്ജയം പ്രണീതാം താം മാര്ജയിത്വാ കുശൈര് അഥ മാര്ജനേ ക്രിയമാണേ തു പ്രണീതോദകബിന്ദവഃ
പ്രണീതം വെള്ളം കൊണ്ടുപോയ ശേഷം, കുശമുളകാൽ ശുദ്ധീകരിച്ച്, ശുദ്ധീകരണം നടക്കുമ്പോൾ പ്രണീതജലം തുള്ളികളായി വീഴുന്നു.