ജരാശോകവിനാശാര്ഥമ് ആനീതം ഗരുഡേന യത് യത്രാഭിഷേചിതാ നാഗാസ് തന് നാഗാലയമ് ഉച്യതേ
വൃദ്ധാവസ്ഥയും ദുഃഖവും നീക്കാൻ ഗരുഡൻ കൊണ്ടുവന്ന വെള്ളത്തിൽ സർപ്പങ്ങൾ അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് സർപ്പാലയം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ഗരുഡേന യതോ വാരി ആനീതം തദ് രസാതലാത് തദ് ഗാങ്ഗം വാരി സര്വേഷാം സര്വപാപപ്രണാശനമ്
ഗരുഡൻ രസാതലത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന വെള്ളം തന്നെയാണ് ഗംഗാവെള്ളം; അത് എല്ലാവർക്കും എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നതാണു.
ജരായാ വാരണം യസ്മാന് നാഗാനാമ് അഭവച് ഛിവമ് രസാതലഭവം ഗാങ്ഗം നാഗസംജീവനം യതഃ
വൃദ്ധാവസ്ഥയെ നീക്കി സർപ്പങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമം നൽകിയത് കൊണ്ടാണ് രസാതലത്തിൽ നിന്നുള്ള ഗംഗാവെള്ളം സർപ്പങ്ങളെ ജീവിപ്പിക്കുന്നതെന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്.
ജരാശോകവിനാശാര്ഥം ഗങ്ഗായാ ദക്ഷിണേ തടേ സാക്ഷാദ് അമൃതസംവാഹാ വഞ്ജരാ സാഭവന് നദീ
വൃദ്ധാവസ്ഥയും ദുഃഖവും നീക്കാൻ ഗംഗയുടെ തെക്കേ കരയിൽ നേരിട്ട് അമൃതത്തിന്റെ സാരമുണ്ടായ വഞ്ചരാ എന്ന നദി ഉദിച്ചുവന്നു.
ജരാദാരിദ്ര്യസംതാപഹാരിണീ ക്ലേശവാരിണീ രസാതലഭവാ ഗങ്ഗാ മര്ത്യലോകഭവാ തു യാ
വൃദ്ധാവസ്ഥയും ദാരിദ്ര്യവും കഷ്ടതയും നീക്കുന്ന രസാതലത്തിൽ നിന്നുള്ള ഗംഗയാണ് മനുഷ്യലോകത്തും പ്രത്യക്ഷമായത്.
തയോശ് ച സംഗമോ യഃ സ്യാത് കിം പുനസ് തത്ര വര്ണ്യതേ യസ്യാനുസ്മരണാദ് ഏവ നാശം യാന്ത്യ് അഘസംചയാഃ
ഈ രണ്ടു നദികൾ കൂടിച്ചേരുന്ന സ്ഥലത്തെ കുറിച്ച് കൂടുതൽ എന്ത് പറയാനുണ്ട്? അതിനെ ഓർക്കുന്നതു കൊണ്ടു പോലും വലിയ പാപങ്ങൾ നശിക്കും.
തത്ര ച സ്നാനദാനാനാം ഫലം കോ വക്തുമ് ഈശ്വരഃ സപാദം തത്ര തീര്ഥാനാം ലക്ഷമ് ആഹുര് മനീഷിണഃ
അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതിന്റെയും ദാനം ചെയ്യുന്നതിന്റെയും ഫലം ആരാണ് വിവരിക്കാൻ കഴിയുക? അവിടെ ലക്ഷക്കണക്കിന് തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
സര്വസംപത്തിദാതൄണാം സര്വപാപൌഘഹാരിണാമ് വഞ്ജരാസംഗമസമം തീര്ഥം ക്വാപി ന വിദ്യതേ യദനുസ്മരണേനാപി വിപദ്യന്തേ വിപത്തയഃ
സകല സമ്പത്തും നൽകുകയും എല്ലാ പാപങ്ങൾക്കും അവസാനം വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന വഞ്ചരാ സംഗമം പോലെയുള്ള തീർത്ഥം മറ്റൊന്നുമില്ല; അതിനെ ഓർക്കുന്നതു കൊണ്ടു പോലും എല്ലാ ദുരിതങ്ങളും അകറ്റപ്പെടും.
ദേവാഗമം നാമ തീര്ഥം സര്വകാമപ്രദം ശിവമ് ഭുക്തിമുക്തിപ്രദം നൄണാം പിതൄണാം തൃപ്തികാരകമ്
ദേവാഗമം എന്നൊരു തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അതു എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുകയും ക്ഷേമം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. മനുഷ്യർക്കും പിതൃകൾക്കും അനുഭവവും മോക്ഷവും തൃപ്തിയും നൽകുന്നു.
തത്ര വൃത്തം സമാഖ്യാസ്യേ തവ യത്നേന നാരദ ദേവാനാമ് അസുരാണാം ച സ്പര്ധാഭൂദ് ധനഹേതവേ
നാരദാ, അവിടെ നടന്ന സംഭവങ്ങൾ ഞാൻ നിനക്കു ശ്രദ്ധയോടെ പറയാം: ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ഇടയിൽ ധനത്തിന് വേണ്ടി മത്സരമുണ്ടായി.
സ്വര്ഗഃ സുരാണാമ് അഭവദ് അസുരാണാമ് ഇലാഭവത് കര്മഭൂമിമ് അവഷ്ടഭ്യ അസുരാഃ സര്വതോ ഽഭവന്
സ്വർഗം ദേവന്മാർക്കായിരുന്നു, ഭൂമി അസുരന്മാർക്കായിരുന്നു; അസുരന്മാർ കര്മഭൂമിയെ പിടിച്ചെടുത്ത് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചു.
ദേവാനാം യജ്ഞഭാഗാംശ് ച ദാതൄന് ഘ്നന്ത്യ് അസുരാസ് തതഃ തതഃ സുരഗണാഃ സര്വേ യജ്ഞഭാഗൈര് വിനാ കൃതാഃ
അസുരന്മാർ ദേവന്മാരുടെ യജ്ഞഭാഗം നൽകുന്നവരെ കൊല്ലുകയും, അതിലൂടെ ദേവഗണങ്ങൾ എല്ലാവരും യജ്ഞഭാഗങ്ങൾക്കു വഞ്ചിതരാവുകയും ചെയ്തു.
വ്യഥിതാ മാമ് ഉപാജഗ്മുഃ കിം കൃത്യമ് ഇതി ചാബ്രുവന് മയാ ചോക്താഃ സുരഗണാ യുദ്ധേ ജിത്വാസുരാന് ബലാത്
വ്യാകുലരായി, അവർ എന്നെ സമീപിച്ചു, 'ഇപ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യണം?' എന്ന് ചോദിച്ചു. ഞാൻ ദേവഗണങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: 'യുദ്ധത്തിൽ അസുരന്മാരെ ശക്തിയാൽ ജയിച്ചശേഷം—'
ഭുവം പ്രാപ്സ്യഥ കര്മാണി ഹവീംഷി ച യശാംസി ച തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ ഗതാ ദേവാ ഭൂമിം തേ സമരാര്ഥിനഃ
'നിങ്ങൾ ഭൂമി തിരിച്ചു നേടും, നിങ്ങളുടെ യാഗങ്ങളും ഹോമങ്ങളും പ്രശസ്തിയും വീണ്ടെടുക്കും.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ച ദേവന്മാർ ഭൂമിയിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
ദൈത്യാശ് ച ദാനവാശ് ചൈവ രാക്ഷസാ ബലദര്പിതാഃ ഏകീഭൂത്വാ യയുസ് തേ ഽപി ജയിനോ യുദ്ധകാങ്ക്ഷിണഃ
ദൈത്യരും ദാനവരും രാക്ഷസന്മാരും തങ്ങളുടെ ശക്തിയിൽ അഹങ്കരിച്ച് ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു, ജയത്തിനായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അവരും പുറപ്പെട്ടു.
അഹിര് വൃത്രോ ബലിസ് ത്വാഷ്ട്രിര് നമുചിഃ ശമ്ബരോ മയഃ ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവോ യോദ്ധാരോ ബലദര്പിതാഃ
അഹി, വൃത്രൻ, ബലി, ത്വഷ്ടാവ്, നമുചി, ശംബരൻ, മയൻ—ഇവരും മറ്റു പല ശക്തിശാലികളായ യോദ്ധാക്കളും തങ്ങളുടെ ശക്തിയിൽ അഭിമാനത്തോടെ അണിനിരന്നു.
അഗ്നിര് ഇന്ദ്രോ ഽഥ വരുണസ് ത്വഷ്ടാ പൂഷാ തഥാശ്വിനൌ മരുതോ ലോകപാലാശ് ച നാനായുദ്ധവിശാരദാഃ
അഗ്നി, ഇന്ദ്രൻ, പിന്നെ വരുണൻ, ത്വഷ്ടാവ്, പൂഷൻ, അശ്വിനികൾ, മരുത്ഗണങ്ങൾ, ലോകപാലന്മാർ—വിവിധ യുദ്ധകലകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ.
തേ ദാനവാഃ സര്വ ഏവ യാമ്യാം വൈ ദിശി സംഗരേ അകുര്വന്ത മഹായത്നം ദക്ഷിണാര്ണവസംസ്ഥിതാഃ
ആ ദാനവന്മാർ എല്ലാവരും ദക്ഷിണ ദിക്കിൽ, ദക്ഷിണ സമുദ്രത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, മഹത്തായ പരിശ്രമം നടത്തി യുദ്ധം നടത്തി.
ത്രികൂടഃ പര്വതശ്രേഷ്ഠോ രാക്ഷസാനാം പുരാഭവത് തദ്വനേന യയുഃ സര്വേ തൈഃ സാര്ധം ദക്ഷിണാര്ണവമ്
ത്രികൂടം എന്ന പർവതം, രാക്ഷസന്മാരുടെ മുൻകാല നഗരമായിരുന്നു. ആ കാടിലൂടെ അവരൊക്കെയും ചേർന്ന് ദക്ഷിണ സമുദ്രത്തേക്ക് പോയി.
സര്വേഷാം മേലനം യത്ര പര്വതോ മലയസ് തു സഃ മലയസ്യാപി ദേശോ ഽസൌ ദേവാരീണാമ് അഭൂത് തദാ
എല്ലാവരും കൂടിച്ചേർന്നത് മലയപർവതത്തിലാണ്. അപ്പോൾ മലയത്തിന്റെ ആ പ്രദേശം ദേവശത്രുക്കളുടെ സംഗമസ്ഥലമായി.
ദേവാനാം ഗൌതമീതീരേ തത്ര സംനിഹിതഃ ശിവഃ ഇതി തേഷാം സമായോഗോ ദേവാനാമ് അഭവത് കില
ദേവന്മാർ ഗൗതമീ നദിയുടെ തീരത്ത് ശിവൻ സന്നിഹിതനായി. അങ്ങനെ, ദേവന്മാർ അവിടെ സംഗമിച്ചുവെന്ന് പറയുന്നു.
ദേവാഃ സ്വരഥമ് ആരൂഢാസ് തത്ര തത്ര സമാഗമന് ഗൌതമ്യാഃ സരിദമ്ബായാഃ പുലിനേ വിമലാശയാഃ
ദേവന്മാർ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ രഥങ്ങളിൽ കയറി, ഗൗതമീ നദിയുടെ വക്കിലെ മണൽപ്പുറങ്ങളിൽ, ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽ കൂടിച്ചേർന്നു.
പ്രസന്നാഭീഷ്ടദാ യാ സ്യാത് പിതൄണാമ് അഖിലസ്യ തു തതോ ദേവഗണാഃ സര്വേ സ്തുത്വാ ദേവം മഹേശ്വരമ് അഭയം ചിന്തയാമ് ആസുസ് തേ സര്വേ ഽഥ പരസ്പരമ്
സന്തോഷവും ഇഷ്ടഫലങ്ങളും പിതാക്കന്മാർക്കു നൽകുന്ന അവൾക്ക്—all ദേവഗണങ്ങൾ മഹേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു, പിന്നെ പരസ്പരം ഭയരഹിതത്വം ആലോചിച്ചു.
അത്രാപ്യ് ഉപായഃ കോ ഽസ്മാകം നിര്ജിതാനാം പരൈര് ഹഠാത് ഏകമ് ഏവാത്ര നഃ ശ്രേയോ വിജയോ വാഥവാ മൃതിഃ സപത്നൈര് അഭിഭൂതാനാം ജീവിതം ധിങ് മനസ്വിനാമ്
ഇവിടെ നമ്മളെ ശത്രുക്കൾ ബലമായി ജയിച്ചപ്പോൾ എന്ത് മാർഗം ഉണ്ട് എന്ന് അവർ ചിന്തിച്ചു. നമ്മുടെ മുന്നിൽ ഒരു വഴിയേ ഉണ്ട്—ജയം അല്ലെങ്കിൽ മരണം. മനസ്സുറ്റവർക്കു ശത്രുക്കളുടെ അധികാരത്തിൽ ജീവിക്കുന്നത് നിന്ദ്യമാണ്.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ പുത്ര വാഗ് ഉവാചാശരീരിണീ
അപ്പോൾ, മകനേ, അശരീരിയായ ഒരു വാണി അവിടെ മുഴങ്ങി.
ക്ലേശേനാലം സുരഗണാ ഗൌതമീമ് ആശു ഗച്ഛത ഭക്ത്യാ ഹരിഹരൌ തത്ര സമാരാധയതേശ്വരൌ
'ഇനി ദുഃഖം മതിയാകട്ടെ, ദേവഗണമേ! ഉടൻ ഗൗതമീ നദിയിലേക്ക് പോവൂ. ഭക്തിയോടെ അവിടെ ഹരിയും ഹരനും ഇരുവരെയും ആരാധിക്കൂ.'
ഗോദാവര്യാസ് തയോശ് ചൈവ പ്രസാദാത് കിം തു ദുഷ്കരമ്
'ഗോദാവരിയിൽ ആ ഇരുവരുടെയും കൃപയാൽ നേടാൻ കഴിയാത്തത് എന്താണ്? എല്ലാം സാധ്യമാണ്.'
പ്രസന്നാഭ്യാം ഹരീശാഭ്യാം ദേവാ ജയമ് അഭീപ്സിതമ് അവാപ്യ സര്വതോ ജഗ്മുഃ പാലയന്തോ ദിവൌകസഃ
ഹരിയും ഈശ്വരനും പ്രസന്നരായപ്പോൾ, ദേവന്മാർ ആഗ്രഹിച്ച ജയവും നേടി, സ്വർഗ്ഗവാസികളെ സംരക്ഷിച്ച് എല്ലാടവും പോയി.
യത്ര ദേവാഗമോ ജാതസ് തത് തീര്ഥം തേന വിശ്രുതമ് ദേവാഗമം പ്രശംസന്തി മുനയസ് തത്ത്വദര്ശിനഃ
ദേവന്മാരുടെ സംഗമം നടന്ന സ്ഥലമാണ് ദേവാഗമം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായത്. സത്യം അറിഞ്ഞ മുനികൾ ദേവാഗമത്തെ സ്തുതിക്കുന്നു.
തത്രാശീതിസഹസ്രാണി ശിവലിങ്ഗാനി നാരദ ദേവാഗമഃ പര്വതോ ഽസൌ പ്രിയ ഇത്യ് അപി കഥ്യതേ തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം ദേവപ്രിയമ് അതോ വിദുഃ
അവിടെ, നാരദാ, അശീതിസഹസ്രം ശിവലിംഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. ആ പർവതം ദേവാഗമം എന്നും പ്രിയം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. അന്ന് മുതൽ ആ തീർത്ഥം ദേവന്മാർക്ക് പ്രിയമായതെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.