തേ തമ് ഊചുര് മുനിവരം ജ്ഞാനദഃ കോ ഽഭിധീയതേ ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുര് മഹേശോ വാ ആദിത്യോ വാപി ചന്ദ്രമാഃ
അവർ ആ മഹാനായ മുനിയെ ചോദിച്ചു: 'ജ്ഞാനം നൽകുന്നവൻ ആരാണ്? ബ്രഹ്മാവോ, വിഷ്ണുവോ, മഹേശ്വരനോ, സൂര്യനോ, അല്ലെങ്കിൽ ചന്ദ്രനോ?'
അഗ്നിശ് ച വരുണഃ കഃ സ്യാജ് ജ്ഞാനദോ മുനിസത്തമ അഗസ്ത്യഃ പുനര് അപ്യ് ആഹ ജ്ഞാനദഃ ശ്രൂയതാമ് അയമ്
'അഗ്നിയോ, വരുണനോ ആണോ ജ്ഞാനം നൽകുന്നവൻ, മഹാനായ മുനിയേ?' അഗസ്ത്യൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'ജ്ഞാനം നൽകുന്നവൻ ആരാണെന്ന് കേൾക്കൂ.'
യാ ആപഃ സോ ഽഗ്നിര് ഇത്യ് ഉക്തോ യോ ഽഗ്നിഃ സൂര്യഃ സ ഉച്യതേ യശ് ച സൂര്യഃ സ വൈ വിഷ്ണുര് യശ് ച വിഷ്ണുഃ സ ഭാസ്കരഃ
'ജലം അഗ്നിയാണ് എന്ന് പറയുന്നു; അഗ്നി സൂര്യനാണ് എന്ന് പറയുന്നു; സൂര്യൻ വിഷ്ണുവാണ്; വിഷ്ണു ഭാസ്കരനാണ്.'
യശ് ച ബ്രഹ്മാ സ വൈ രുദ്രോ യോ രുദ്രഃ സര്വമ് ഏവ തത് യസ്യ സര്വം തു തജ് ജ്ഞാനം ജ്ഞാനദഃ സോ ഽത്ര കീര്ത്യതേ
'ബ്രഹ്മാവ് രുദ്രനാണ്; രുദ്രൻ എല്ലാം തന്നെയാണ്. എല്ലാം അവനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ആ ജ്ഞാനം, അതാണ് ഇവിടെ ജ്ഞാനദാതാവെന്ന് പറയുന്നത്.'
ദേശികപ്രേരകവ്യാഖ്യാകൃദുപാധ്യായദേഹദാഃ ഗുരവഃ സന്തി ബഹവസ് തേഷാം ജ്ഞാനപ്രദോ മഹാന്
പഠിപ്പിക്കുന്നവരും പ്രചോദിപ്പിക്കുന്നവരും വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നവരും ഉപദേശിക്കുന്നവരും ഗുരുക്കന്മാരും പലരും ഉണ്ട്; ഇവരിൽ ജ്ഞാനം നൽകുന്നവൻ ഏറ്റവും ഉന്നതനാണ്.
തദ് ഏവ ജ്ഞാനമ് അത്രോക്തം യേന ഭേദോ വിഹന്യതേ ഏക ഏവാദ്വയഃ ശംഭുര് ഇന്ദ്രമിത്രാഗ്നിനാമഭിഃ വദന്തി ബഹുധാ വിപ്രാ ഭ്രാന്തോപകൃതിഹേതവേ
ഇവിടെ ഭേദം ഇല്ലാതാക്കുന്ന ജ്ഞാനമേ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനമാണ്. ഏകത്വവും അദ്വൈതവും ഉള്ള ശംഭുവിനെ, വ്യത്യാസങ്ങൾ മൂലമുണ്ടാകുന്ന ഭ്രമം കാരണം, പണ്ഡിതന്മാർ ഇന്ദ്രൻ, മിത്രൻ, അഗ്നി എന്നിങ്ങനെ പല പേരിൽ വിളിക്കുന്നു.
ഏതച് ഛ്രുത്വാ മുനേര് വാക്യം ഗാഥാ ഗായന്ത ഏവ തേ ജഗ്മുഃ പഞ്ചോത്തരാം ഗങ്ഗാം പഞ്ച ജഗ്മുശ് ച ദക്ഷിണാമ്
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു അവർ ഗാഥകൾ പാടിക്കൊണ്ടു മുന്നോട്ട് പോയി; അഞ്ചുപേർ വടക്കേ ഗംഗയിലേക്കും അഞ്ചുപേർ തെക്കേ ഗംഗയിലേക്കും പോയി.
അഗസ്ത്യേനോദിതാന് ദേവാന് പൂജയന്തോ യഥാവിധി ആസനേഷു വിശേഷേണ ഹ്യ് ആസീനാസ് തത്ത്വചിന്തകാഃ
അഗസ്ത്യൻ ഉപദേശിച്ച പ്രകാരം ദേവന്മാരെ ആരാധിച്ച് അവർ പ്രത്യേകമായി ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ ഇരുന്നു, സത്യത്തെ ചിന്തിച്ചു.
തേഷാം സര്വേ സുരഗണാഃ പ്രീതിമന്തോ ഽഭവന് മുനേ സ്രഷ്ടൃത്വം തു യുഗാദൌ യത് കല്പിതം വിശ്വയോനിനാ
അവരെ കണ്ടു എല്ലാ ദേവതകളും സന്തോഷിച്ചു, മഹാമുനിയേ; സൃഷ്ടാവിന്റെ സ്ഥാനം യುಗാരംഭത്തിൽ വിശ്വയോനി സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു.
അധര്മാണാം നിവൃത്ത്യര്ഥം വേദാനാം സ്ഥാപനായ ച ലോകാനാമ് ഉപകാരാര്ഥം ധര്മകാമാര്ഥസിദ്ധയേ
അധർമ്മം നീക്കാനും, വേദങ്ങൾ നിലനിറുത്താനും, ലോകങ്ങൾക്ക് ഉപകാരത്തിനും, ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവ നേടുന്നതിനും വേണ്ടി.
പുരാണസ്മൃതിവേദാര്ഥധര്മശാസ്ത്രാര്ഥനിശ്ചയേ സ്രഷ്ടൃത്വം ജഗതാമ് ഇഷ്ടം താദൃഗ്രൂപാ ഭവിഷ്യഥ
പുരാണങ്ങൾ, സ്മൃതികൾ, വേദങ്ങൾ, ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയുടെ അർത്ഥം നിർണയിക്കുമ്പോൾ, ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടാവിന്റെ സ്ഥാനം ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു; നിങ്ങൾക്ക് അത്തരമൊരു രൂപം ലഭിക്കും.
പ്രജാപതിത്വം തേഷാം വൈ ഭവിഷ്യതി ശനൈഃ ക്രമാത് യദാ ഹ്യ് അധര്മോ ഭവിതാ വേദാനാം ച പരാഭവഃ
അവർക്കു ക്രമേണ പ്രജാപതിയുടെ സ്ഥാനം ലഭിക്കും; അപ്പോൾ അധർമ്മം ഉയരും, വേദങ്ങൾ ക്ഷയിക്കും.
വേദാനാം വ്യസനം തേഭ്യോ ഭാവിവ്യാസാസ് തതസ് തു തേ യദാ യദാ തു ധര്മസ്യ ഗ്ലാനിര് വേദസ്യ ദൃശ്യതേ
വേദങ്ങൾക്ക് ദുർഗതിയുണ്ടാകുമ്പോൾ, ഭാവിയിൽ അവരിൽ നിന്ന് വ്യാസന്മാർ ഉദിക്കും; ധർമ്മം ക്ഷയിക്കുമ്പോഴും വേദം ക്ഷയിക്കുമ്പോഴും അങ്ങനെ സംഭവിക്കും.
തദാ തദാ തു തേ വ്യാസാ ഭവിഷ്യന്ത്യ് ഉപകാരിണഃ തേഷാം യത് തപസഃ സ്ഥാനം ഗങ്ഗായാസ് തീരമ് ഉത്തമമ്
അപ്പോൾ അപ്പോൾ ആ വ്യാസന്മാർ ലോകത്തിന് ഉപകാരത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കും; അവരുടെ തപസ്സിന്റെ സ്ഥലം ഗംഗയുടെ ഉത്തമമായ തീരമാണ്.
തത്ര തത്ര ശിവോ വിഷ്ണുര് അഹമ് ആദിത്യ ഏവ ച അഗ്നിര് ആപഃ സര്വമ് ഇതി തത്ര സംനിഹിതം സദാ
അവിടെ ശിവനും വിഷ്ണുവും ഞാനും ആദിത്യനും അഗ്നിയും ജലവും എല്ലാം എല്ലായിടത്തും സദാ നിലകൊള്ളുന്നു.
നൈതേഭ്യഃ പാവനം കിംചിന് നൈതേഭ്യസ് ത്വ് അധികം ക്വചിത് തത്തദാകാരതാം പ്രാപ്തം പരം ബ്രഹ്മൈവ കേവലമ്
ഇവയേക്കാൾ വിശുദ്ധമോ ഉന്നതമോ ഒന്നുമില്ല; അവയുടെ രൂപം പ്രാപിച്ചാൽ പരബ്രഹ്മം മാത്രമേ അവിടെ നിലനിൽക്കൂ.
സര്വാത്മകഃ ശിവോ വ്യാപീ സര്വഭാവസ്വരൂപധൃക് വിശേഷതസ് തത്ര തീര്ഥേ സര്വപ്രാണ്യനുകമ്പയാ
എല്ലാവരുടെയും ആത്മാവായ ശിവൻ, സർവ്വഭാവങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവൻ, പ്രത്യേകിച്ച് ആ തീർത്ഥത്തിൽ എല്ലാ ജീവികൾക്കും കരുണയാൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വൈര് ദേവൈര് അനുവൃതസ് തദനുഗ്രഹകാരകഃ ധര്മവ്യാസാസ് തു തേ ജ്ഞേയാ വേദവ്യാസാസ് തഥൈവ ച
എല്ലാ ദേവതകളും അവനെ അനുഗമിക്കുന്നു; അവൻ അവിടെ അനുഗ്രഹം നൽകുന്നു; അവരെ ധർമ്മവ്യാസന്മാരും വേദവ്യാസന്മാരും എന്ന് അറിയണം.
തേഷാം തീര്ഥം തേന നാമ്നാ വ്യപദിഷ്ടം ജഗത്ത്രയേ പാപപങ്കക്ഷാലനാമ്ഭോ മോഹധ്വാന്തമദാപഹമ് സര്വസിദ്ധിപ്രദം പുംസാം വ്യാസതീര്ഥമ് അനുത്തമമ്
ആ തിര്ഥം ആ പേരിൽ തന്നെ മൂന്നു ലോകത്തിലും പ്രശസ്തമായിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ വെള്ളം പാപങ്ങളുടെ മലിനതയെ കഴുകിക്കളയുന്നു, മായയും അഹങ്കാരവും അകറ്റുന്നു, മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ സിദ്ധികളും നൽകുന്നു. അതാണ് അതുല്യമായ വ്യാസതിര്ഥം.
വഞ്ജരാസംഗമം നാമ തീര്ഥം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ് ഋഷിഭിഃ സേവിതം നിത്യം സിദ്ധൈ രാജര്ഷിഭിസ് തഥാ
വഞ്ചരാസംഗമം എന്ന പേരിൽ ഒരു തിര്ഥം മൂന്നു ലോകത്തിലും പ്രശസ്തമാണ്. അതിനെ സദാ ഋഷിമാർ, സിദ്ധന്മാർ, രാജർഷിമാർ എന്നിവർ സേവിക്കുന്നു.
ദാസത്വമ് അഗമത് പൂര്വം നാഗാനാം ഗരുഡഃ ഖഗഃ മാതൃദാസ്യാത് തദാ ദുഃഖപരിസംതപ്തമാനസഃ കദാചിച് ചിന്തയാമ് ആസ രഹഃ സ്ഥിത്വാ വിനിശ്വസന്
ഒരു കാലത്ത്, പക്ഷിരാജാവായ ഗരുഡൻ പാമ്പുകളുടെ ദാസനായി. അമ്മയ്ക്ക് ദാസ്യം ചെയ്യേണ്ടി വന്ന ദുഃഖത്തിൽ മനസ്സു കത്തിയവൻ, ഒറ്റക്കിരുന്ന് ആഴമായി ആലോചിച്ചു, ആഴമായി ഉച്ചിരുത്തി.
ത ഏവ ധന്യാ ലോകേ ഽസ്മിന് കൃതപുണ്യാസ് ത ഏവ ഹി നാന്യസേവാ കൃതാ യൈസ് തു ന യേഷാം വ്യസനാഗമഃ
ഈ ലോകത്ത് സത്യത്തിൽ ഭാഗ്യശാലികളാണ് പുണ്യം ചെയ്തവർ മാത്രം. അവർക്കാണ് സുഖം, മറ്റൊരാളുടെ അടിമയാവേണ്ടി വരാത്തവർക്ക് മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥ ഭാഗ്യം.
സുഖം തിഷ്ഠന്തി ഗായന്തി സ്വപന്തി ച ഹസന്തി ച സ്വദേഹപ്രഭവോ ധന്യാ ധിഗ് ധിഗ് അന്യവശേ സ്ഥിതാന്
സ്വന്തം അധീനതയിൽ ജീവിക്കുന്നവർ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു, പാടുന്നു, ഉറങ്ങുന്നു, ചിരിക്കുന്നു. സ്വതന്ത്രരായവരാണ് ഭാഗ്യശാലികൾ. മറ്റുള്ളവരുടെ അടിമത്വത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്കു ലജ്ജയും അപമാനവും മാത്രം.
ഇതി ചിന്താസമാവിഷ്ടോ ജനനീമ് ഏത്യ ദുഃഖിതഃ പര്യപൃച്ഛദ് അമേയാത്മാ വൈനതേയോ ഽഥ മാതരമ്
ഇങ്ങനെ ആലോചനകളിൽ മുഴുകിയവൻ, അളവറ്റ മനസ്സുള്ള വൈനതേയൻ ദുഃഖത്തോടെ അമ്മയോടു ചേർന്ന് കാര്യം ചോദിച്ചു.
കസ്യാപരാധാന് മാതസ് ത്വം പിതുര് വാ മമ വാന്യതഃ ദാസീത്വമ് ആപ്താ വദ തത്കാരണം മമ പൃച്ഛതഃ
അമ്മേ, ആരുടെ തെറ്റുകൊണ്ടാണ് നീ ദാസിയായി മാറിയത്? എന്റെ അച്ഛനോ, ഞാനോ, അല്ലെങ്കിൽ നീയോ? ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു, ദയവായി അതിന്റെ കാരണം പറയൂ.
സാബ്രവീത് പുത്രമ് ആത്മീയമ് അരുണസ്യാനുജം പ്രിയമ്
അപ്പൊഴ് അവൾ തന്റെ സ്വന്തം മകനായ അരുണന്റെ ഇളയാനായ പ്രിയപ്പെട്ടവനോട് പറഞ്ഞു.
നൈവ കസ്യാപരാധോ ഽസ്തി സ്വാപരാധോ മയോദിതഃ യസ്യാ വാക്യം വിപര്യേതി സാ ദാസീ സ്യാന് മയോദിതമ്
മറ്റാരുടെയും തെറ്റല്ല, എന്റെ സ്വന്തം തെറ്റാണ്. ആരുടെയോ വാക്ക് പാലിക്കപ്പെടാതെ പോയാൽ അവൾ ദാസിയായി മാറും — ഇതാണ് ഞാൻ പറഞ്ഞത്.
കദ്രൂശ് ചാപി തഥൈവാഹം സാ മയാ സംയുതാ യയൌ കദ്ര്വാ മമാഭവദ് വാദശ് ഛദ്മനാഹം തയാ ജിതാ
ഞാനും കദ്രുവും തമ്മിൽ ഒരു പന്തയം വെച്ചു. അവളുടെ കപടതയാൽ ഞാൻ തോറ്റു. അങ്ങനെ കദ്രു എന്റെ യജമാനിയായി.
വിധിര് ഹി ബലവാംസ് താത കാം കാം ചേഷ്ടാം ന ചേഷ്ടതേ ഏവം ദാസീത്വമ് അഗമം കദ്ര്വാഃ കശ്യപനന്ദന യദാ ദാസീ തു ജാതാഹം ദാസോ ഽഭൂസ് ത്വം ദ്വിജന്മജ
മകനേ, വിധി വളരെ ശക്തമാണ് — എന്തെല്ലാം സംഭവങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കില്ല! അങ്ങനെ ഞാൻ കദ്രുവിന്റെ ദാസിയായി, കശ്യപന്റെ മകനേ. ഞാൻ ദാസിയായപ്പോൾ, നീയും ദാസനായി.
തൂഷ്ണീം തദാ ബഭൂവാസൌ ഗരുഡോ ഽതീവ ദുഃഖിതഃ ന കിംചിദ് ഊചേ ജനനീം ചിന്തയന് ഭവിതവ്യതാമ്
അപ്പോൾ ഗരുഡൻ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ മൗനമായി ഇരുന്നു. അമ്മയോട് ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല, ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കേണ്ടതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു.