മുദിതാസ് തേ ഽഭവന് സര്വേ സദാ രാമാനുവര്തിനഃ തതഃ കതിപയാഹേഷു അനാര്യേഭ്യോ വിരൂപികാമ്
അവർ എല്ലാവരും രാമനോടു എന്നും ഭക്തിയോടെ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു; കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം, അശുദ്ധന്മാരിൽ നിന്ന് അപകീർത്തി പടർന്നു.
വാചം ശ്രുത്വാ സ തത്യാജ ഗുര്വിണീം താമ് അയോനിജാമ് മിഥ്യാപവാദമ് അപി ഹി ന സഹന്തേ കുലോന്നതാഃ
ആ ഭാരംകൂടിയ, അസത്യമായ അപവാദം കേട്ട്, ഗർഭിണിയായ ആ സീതയെ രാമൻ ഉപേക്ഷിച്ചു; മഹത്തായ കുടുംബങ്ങൾക്കു പോലും വ്യാജ അപവാദം സഹിക്കാൻ കഴിയില്ല.
വാല്മീകേര് മുനിമുഖ്യസ്യ ആശ്രമസ്യ സമീപതഃ തത്യാജ ലക്ഷ്മണഃ സീതാമ് അദുഷ്ടാം രുദതീം രുദന്
മഹർഷി വാല്മീകിയുടെ ആശ്രമത്തിന് സമീപം, ലക്ഷ്മണൻ കുറ്റമില്ലാത്തും കരയുന്ന സീതയെ, താനുമവളെപ്പോലെ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ഉപേക്ഷിച്ചു.
നോല്ലങ്ഘ്യാജ്ഞാ ഗുരൂണാമ് ഇത്യ് അസൌ തദ് അകരോദ് ഭിയാ തതഃ കതിപയാഹേഷു വ്യതീതേഷു നൃപാത്മജഃ
മൂപ്പന്മാരുടെ ആജ്ഞ ലംഘിക്കരുതെന്ന ഭയത്താൽ അവൻ അങ്ങനെ ചെയ്തു; കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം രാജകുമാരൻ...
രാമഃ സൌമിത്രിണാ സാര്ധം ഹയമേധായ ദീക്ഷിതഃ തത്രൈവാജഗ്മതുര് ഉഭൌ രാമപുത്രൌ യശസ്വിനൌ
രാമൻ സൗമിത്രിയോടൊപ്പം അശ്വമേധയാഗത്തിനായി ദീക്ഷയെടുത്തു; അവിടെ രാമന്റെ പ്രശസ്തനായ രണ്ടു പുത്രന്മാരും എത്തി.
ലവഃ കുശശ് ച വിഖ്യാതൌ നാരദാവ് ഇവ ഗായകൌ രാമായണം സമഗ്രം തദ് ഗന്ധര്വാവ് ഇവ സുസ്വരൌ
ലവനും കുശനും നാരദൻമാരെപ്പോലെ പ്രശസ്തരായി, ഗാന്ധർവന്മാരെപ്പോലെ മനോഹരമായ സ്വരത്തിൽ മുഴുവൻ രാമായണം പാടി.
രാമസ്യ ചരിതം സര്വം ഗായമാനൌ സമീയതുഃ യജ്ഞവാടം രാജസുതൌ ഹേതുഭിര് ലക്ഷിതൌ തദാ
രാമന്റെ എല്ലാ കൃത്യങ്ങളും പാടിക്കൊണ്ട് രാജകുമാരന്മാർ യാഗശാലയിലേക്ക് സമീപിച്ചു; അവരുടെ ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടു അവർ തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടു.
രാമപുത്രാവ് ഉഭൌ ശൂരൌ വൈദേഹ്യാസ് തനയാവ് ഇതി താവ് ആനീയ തതഃ പുത്രാവ് അഭിഷിച്യ യഥാക്രമമ്
രാമപുത്രന്മാരായ ഈ വീരരായ വൈദേഹിയുടെ മക്കളെ അവിടെ കൊണ്ടുവന്നു; ശേഷം, അവരെ യഥാക്രമം അഭിഷേകം ചെയ്തു.
അങ്കാരൂഢൌ തതഃ കൃത്വാ സസ്വജേ തൌ പുനഃ പുനഃ സംസാരദുഃഖഖിന്നാനാമ് അഗതീനാം ശരീരിണാമ്
അവരെ മടിയിൽ ഇരുത്തി, വീണ്ടും വീണ്ടും രാമൻ അവരെ അണച്ചു; ജന്മദുഃഖത്തിൽ തളർന്ന, വഴിയില്ലാത്ത ജീവികൾക്കു...
പുത്രാലിങ്ഗനമ് ഏവാത്ര പരം വിശ്രാന്തികാരണമ് മുഹുര് ആലിങ്ഗ്യ തൌ പുത്രൌ മുഹുഃ സ്വജതി ചുമ്ബതി
ഇവിടെ, മക്കളെ അണച്ചിടുക എന്നതാണു് ഏറ്റവും വലിയ ആശ്വാസം; രാമൻ തന്റെ പുത്രന്മാരെ വീണ്ടും വീണ്ടും അണച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും സ്നേഹത്തോടെ ചുംബിച്ചു.
കിമ് അപ്യ് അന്തര് ധ്യായതി ച നിഃശ്വസത്യ് അപി വൈ മുഹുഃ ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ പ്രാപ്താ രാക്ഷസാ ലങ്കവാസിനഃ
അവൻ ആന്തരികമായി ആലോചിച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും ആഹ്ശ്വാസം വിട്ടു; അപ്പോൾ തന്നെ ലങ്കയിൽ താമസിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാർ അവിടെ എത്തി.
സുഗ്രീവോ ഹനുമാംശ് ചൈവ അങ്ഗദോ ജാമ്ബവാംസ് തഥാ അന്യേ ച വാനരാഃ സര്വേ വിഭീഷണപുരഃസരാഃ
സുഗ്രീവനും ഹനുമാനും അങ്ങദനും ജാംബവാനും മറ്റു വാനരന്മാരും എല്ലാം, വിഭീഷണനെ മുന്നിൽ വെച്ച് അവിടെ എത്തി.
തേ ചാഗത്യ നൃപം പ്രാപ്താഃ സിംഹാസനമ് ഉപസ്ഥിതമ് സീതാമ് അദൃഷ്ട്വാ ഹനുമാന് അങ്ഗദഃ കനകാങ്ഗദഃ
അവർ രാജാവിന്റെ അടുത്ത് എത്തി, സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജാവിനെ കണ്ടു; എന്നാൽ സീതയെ കാണാതിരുന്നതിൽ ഹനുമാനും പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കങ്കണങ്ങൾ ധരിച്ച അങ്ങദനും ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു.
ക്വ ഗതായോനിജാ മാതാ ഏകോ രാമോ ഽത്ര ദൃശ്യതേ രാമേണ സാ പരിത്യക്താ ഇത്യ് ഊചുര് ദ്വാരപാലകാഃ
അവർ ചോദിച്ചു: 'ഭൂമിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച അമ്മ സീത എവിടേക്ക് പോയി? ഇവിടെ രാമൻ മാത്രം കാണുന്നു.' അതിന് വാതിൽ കാവൽക്കാരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'അവളെ രാമൻ ഉപേക്ഷിച്ചു.'
പശ്യത്സു ലോകപാലേഷു ആര്യേ തത്ര പ്രവാദിനി അഗ്നൌ ശുദ്ധിഗതാം സീതാം കിം തു രാജാ നിരങ്കുശഃ
ലോകപാലന്മാർ കാണുന്നിടത്ത്, ആ മഹിളയെ കുറിച്ച് അവിടെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, സീത ശുദ്ധീകരണത്തിനായി അഗ്നിയിൽ കയറി; എങ്കിലും രാജാവ് നിയന്ത്രണമില്ലാതെ നിന്നു.
ഉത്പന്നൈര് ലൌകികൈര് വാക്യൈ രാമസ് ത്യജതി താം പ്രിയാമ് മരിഷ്യാവ ഇതി ഹ്യ് ഉക്ത്വാ ഗൌതമീം പുനര് ഈയതുഃ
ജനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട് രാമൻ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ ഉപേക്ഷിച്ചു; 'നമുക്ക് മരിക്കാം' എന്നു പറഞ്ഞു അവർ വീണ്ടും ഗൗതമിയുടെ സമീപം പോയി.
രാമസ് തൌ പൃഷ്ഠതോ ഽഭ്യേത്യ അയോധ്യാവാസിഭിഃ സഹ ആഗത്യ ഗൌതമീം തത്ര ഽകുര്വംസ് തേ പരമം തപഃ
രാമനും അയോധ്യയിലെ ജനങ്ങളും ചേർന്ന് അവരെ സമീപിച്ചു; ഗൗതമിയുടെ അടുത്ത് എത്തിയ ശേഷം അവർ പരമമായ തപസ്സ് ആചരിച്ചു.
സ്മാരം സ്മാരം നിശ്വസന്തസ് താം സീതാം ലോകമാതരമ് സംസാരാസ്ഥാവിരഹിതാ ഗൌതമീസേവനോത്സുകാഃ
വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർത്ത്, ആഹ്ശ്വാസം വിട്ട്, ലോകമാതാവായ സീതയെ ആഗ്രഹിച്ചു, ലോകബന്ധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഗൗതമിയെ സേവിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
ലോകത്രയപതിഃ സാക്ഷാദ് രാമോ ഽനുജസമന്വിതഃ പ്രാപ്തഃ സ്നാത്വാ ച ഗൌതമ്യാം ശിവാരാധനതത്പരഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും അധിപനായ രാമൻ സഹോദരനോടൊപ്പം അവിടെ എത്തി; ഗൗതമിയിൽ കുളിച്ച് ശിവനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു.
പരിതാപം ജഹൌ സര്വം സഹസ്രപരിവാരിതഃ യത്ര ചാസീത് സ വൃത്താന്തഃ സഹസ്രകുണ്ഡമ് ഉച്യതേ
ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയപ്പോൾ, അവൻ എല്ലാ ദുഃഖവും വിട്ടുകളഞ്ഞു; ആ സംഭവമുണ്ടായ സ്ഥലം സഹസ്രകുണ്ടം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
ദശാപരാണി തീര്ഥാനി തത്ര സര്വാര്ഥദാനി ച തത്ര സ്നാനം ച ദാനം ച സഹസ്രഫലദായകമ്
അവിടെ പത്ത് തിര്ഥങ്ങൾ കൂടി ഉണ്ട്, എല്ലാം എല്ലാ ഇഷ്ടഫലവും നൽകുന്നവയാണ്; അവിടെ കുളിച്ചാലും ദാനം ചെയ്താലും ആയിരംമടങ്ങ് ഫലം ലഭിക്കും.
യത്ര ശ്രീഗൌതമീതീരേ വസിഷ്ഠാദിമുനീശ്വരൈഃ സര്വാപത്താരകം ഹോമമ് അകാരയദ് അഘാന്തകമ്
ശ്രീഗൗതമിയുടെ തീരത്ത് വസിഷ്ഠന്മാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ മഹർഷിമാർ എല്ലാ ദുരിതവും നീക്കുന്ന ഹോമം നടത്തി.
സഹസ്രസംഖ്യായുക്തേഷു കുണ്ഡേഷു വസുധാരയാ സര്വാന് അപേക്ഷിതാന് കാമാന് അവാപാസൌ മഹാതപാഃ
ആയിരം കുളങ്ങളിലായി, ഭൂമിയുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ, ആ മഹാതപസ്വി താൻ ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാ വാഞ്ഛകളും നേടി.
ഗൌതമ്യാഃ സരിദമ്ബായാഃ പ്രസാദാദ് രാക്ഷസാന്തകഃ സഹസ്രകുണ്ഡാഭിധം തദ് അഭൂത് തീര്ഥം മഹാഫലമ്
ഗൗതമി നദിയുടെ കൃപയാൽ, രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിച്ചവൻ, സഹസ്രകുണ്ടം എന്ന മഹത്തായ തിര്ഥം വലിയ ഫലമുള്ളതായി മാറി.
കപിലതീര്ഥമ് ആഖ്യാതം തദ് ഏവാങ്ഗിരസം സ്മൃതമ് തദ് ഏവാദിത്യമ് ആഖ്യാതം സൈംഹികേയം തദ് ഉച്യതേ
അത് കപിലതിര്ഥം എന്നും, അങ്ങിരസം എന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനെ ആദിത്യവും, സൈംഹിക്യവും എന്നും വിളിക്കുന്നു.
ഗൌതമ്യാ ദക്ഷിണേ പാരേ ആദിത്യാന് മുനിസത്തമ അയാജയന്ന് അങ്ഗിരസോ ദക്ഷിണാം തേ ഭുവം ദദുഃ
ഗൗതമിയുടെ തെക്കേ കരയിൽ, മഹർഷിയേ, അങ്ങിരസ് ആദിത്യന്മാർക്ക് യാഗം നടത്തി; അവർ അങ്ങ് തെക്കേ ഭൂമി അവനു സമ്മാനമായി നൽകി.
അങ്ഗിരോഭ്യസ് തദാദിത്യാസ് തപസേ ഽങ്ഗിരസോ യയുഃ സാ ഭൂമിഃ സൈംഹികീ ഭൂത്വാ ജനാന് സര്വാന് അഭക്ഷയത്
അപ്പോൾ ആദിത്യന്മാർ അങ്ങിരസിൽ നിന്ന് തപസ്സിനായി പോയി; ആ ഭൂമി സൈംഹികിയായി മാറി, എല്ലാവരെയും വിഴുങ്ങി.
തത്രസുസ് തേ ജനാഃ സര്വേ അങ്ഗിരോഭ്യോ ന്യവേദയന് വിഭീതാ ജ്ഞാനതോ ജ്ഞാത്വാ ഭുവം താം സൈംഹികീമ് ഇതി
അവിടെ താമസിച്ചിരുന്ന എല്ലാവരും ഭയപ്പെട്ട്, ആ ഭൂമി സൈംഹികി ആണെന്നു അറിഞ്ഞ് അങ്ങിരസിനോട് അറിയിച്ചു.
ആദിത്യാന് അനുഗത്വാഥ വാചമ് അങ്ഗിരസോ ഽബ്രുവന് ഭുവം ഗൃഹ്ണന്തു യാ ദത്താ നേത്യ് ആദിത്യാസ് തദാബ്രുവന്
അദിത്യന്മാരെ അനുഗമിച്ച് അങ്കിരസുമാരായി പറഞ്ഞു: 'നമുക്ക് നൽകിയ ഭൂമി തിരിച്ചു വാങ്ങട്ടെ.' അദിത്യന്മാർ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'അത് വേണ്ട.'
നിവൃത്താം ദക്ഷിണാം നൈവ പ്രതിഗൃഹ്ണന്തി സൂരയഃ സ്വദത്താം പരദത്താം വാ യോ ഹരേത വസുംധരാമ്
സ്വന്തം കൊടുത്തതോ മറ്റൊരാൾ കൊടുത്തതോ ആയ ഭൂമി തിരിച്ചു വാങ്ങിയാൽ, ജ്ഞാനികൾ അതു സമ്മാനമായി സ്വീകരിക്കാറില്ല. ഭൂമിയെ ആരെങ്കിലും ഇങ്ങനെ പിടിച്ചാൽ—