തത്ര ചാരാധയാമ് ആസ ശിവം ദേവം ജനാര്ദനമ് ബ്രഹ്മാണം ഭാസ്കരം ഗങ്ഗാം ദേവാന് അന്യാംശ് ച യത്നതഃ
അവിടെ, വലിയ ശ്രമത്തോടെ, ശിവനെയും ജനാർദ്ദനനെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും സൂര്യനെയും ഗംഗയെയും മറ്റു ദേവന്മാരെയും ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു.
യോ വിപന്നോ ന തീര്ഥാനി ദേവതാശ് ച ന സേവതേ സ കാലവശഗോ ജന്തുഃ കാം ദശാമ് അനുയാസ്യതി
ദുരിതത്തിൽപ്പെട്ടവൻ തീർത്ഥങ്ങളിലും ദേവന്മാരിലും സേവനം ചെയ്യാതിരിക്കുമ്പോൾ, ആ ജീവൻ കാലത്തിന്റെ അധീനനായി, എങ്ങനെയൊരു നിലയിലേക്കാണ് എത്തുക?
തദീശ്വരൈകശരണോ ഗൌതമീസേവനോത്സുകഃ പരാം ശ്രദ്ധാമ് ഉപഗതഃ സംസാരാസ്ഥാപരാങ്മുഖഃ
ഏകദൈവത്തിൽ ആശ്രയംകൊണ്ടു, ഗൗതമിയെ സേവിക്കാൻ ആഗ്രഹത്തോടെ, പരമമായ വിശ്വാസം നേടിയവനും ലോകബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും മാറിനിൽക്കുന്നവനും,
ഈജേ യജ്ഞാംശ് ച ബഹുലാന് ഋത്വിഗ്ഭിര് ബഹുദക്ഷിണാന് വേദദ്വീപോ ഽഭവത് തേന യജ്ഞദ്വീപഃ സ ഉച്യതേ
അവൻ അനേകം യാഗങ്ങൾ പുരോഹിതന്മാരോടൊപ്പം, ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി നടത്തി; അതിനാൽ അവൻ വേദികർമ്മങ്ങളുടെ ദ്വീപായി, അതിനാലാണ് അതിനെ യജ്ഞദ്വീപം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
പൌര്ണമാസ്യാം തു ശര്വര്യാം തത്രായാതി സദോര്വശീ തസ്യ ദീപസ്യ യഃ കുര്യാത് പ്രദക്ഷിണമ് അഥോ നരഃ
പൗർണമി രാത്രിയിൽ അവിടെ ഉറ്വശിയും കൂടെ വരുന്നു; ആ സമയത്ത് ആ ദ്വീപിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ചുറ്റുന്നവൻ—
പ്രദക്ഷിണീകൃതാ തേന പൃഥിവീ സാഗരാമ്ബരാ വേദാനാം സ്മരണം തത്ര യജ്ഞാനാം സ്മരണം തഥാ
അങ്ങനെ ഭൂമി, സമുദ്രം, ആകാശം എല്ലാം അവൻ ചുറ്റിയതുപോലെയാകും; അവിടെ വേദങ്ങളും യാഗങ്ങളും ഓർത്തെടുക്കപ്പെടുന്നു.
സുകൃതീ തത്ര യഃ കുര്യാദ് വേദയജ്ഞഫലം ലഭേത് ഐലതീര്ഥം തു തജ് ജ്ഞേയം തദ് ഏവ ച പുരൂരവമ്
അവിടെ സൽക്കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ വേദയാഗഫലം പ്രാപിക്കും; ആ സ്ഥലം ഐലതീർഥം എന്നും, അതേപോലെ പുരൂരവ എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
വാസിഷ്ഠം ചാപി തത് തു സ്യാന് നിമ്നഭേദം തദ് ഉച്യതേ ഐലേ രാജ്ഞി ന കിംചിത് സ്യാന് നിമ്നം സര്വേഷു കര്മസു
അത് വാസിഷ്ഠം എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനെ നദിയുടെ ചാനൽ വിഭജനം എന്നും പറയുന്നു; ഐല രാജാവിന്റെ കാലത്ത്, യാതൊരു യാഗത്തിലും ചാനലിൽ വിഭജനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
യദ് ഏതന് നിമ്നമ് ഉര്വശ്യാം സര്വഭാവേന വര്തനമ് തച് ചാപി ഭേദിതം നിമ്നം വസിഷ്ഠേന ച ഗങ്ഗയാ
ഉർവശിയുടെ സ്ഥലത്ത് ഈ ചാനൽ വിഭജനം, അതിന്റെ മുഴുവൻ പ്രവാഹവും, വസിഷ്ഠനും ഗംഗയും ചേർന്ന് വിഭജിച്ചു.
നിമ്നഭേദമ് അഭൂത് തേന ദൃഷ്ടാദൃഷ്ടേഷ്ടസിദ്ധിദമ് തത്ര സപ്ത ശതാന്യ് ആഹുസ് തീര്ഥാനി ഗുണവന്തി ച
അങ്ങനെ ആ ചാനൽ വിഭജനം ദൃശ്യവും അദൃശ്യവുമായ ഇഷ്ടങ്ങൾ നേടാൻ സഹായിച്ചു; അവിടെ ഏഴുനൂറ് ശ്രേഷ്ഠമായ തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
തേഷു സ്നാനം ച ദാനം ച സര്വക്രതുഫലപ്രദമ് സ്നാനം കൃത്വാ നിമ്നഭേദേ യഃ പശ്യതി സുരാന് ഇമാന്
അവിടെ സ്നാനവും ദാനവും എല്ലാ യാഗഫലവും നൽകുന്നു; ചാനൽ വിഭജനത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഈ ദേവന്മാരെ കാണുന്നവൻ—
ഇഹ ചാമുത്ര വാ നിമ്നം ന കിംചിത് തസ്യ വിദ്യതേ സര്വോന്നതിമ് അവാപ്യാസൌ മോദതേ ദിവി ശക്രവത്
ഇവിടെയോ അല്ലെങ്കിൽ പരലോകത്തോ, അവനു ചാനലിൽ യാതൊരു താഴ്ചയും ഉണ്ടാകില്ല; എല്ലാ ഉന്നതിയും നേടി, അവൻ സ്വർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ആനന്ദിക്കുന്നു.
നന്ദീതടമ് ഇതി ഖ്യാതം തീര്ഥം വേദവിദോ വിദുഃ തസ്യ പ്രഭാവം വക്ഷ്യാമി ശൃണു യത്നേന നാരദ
നന്ദീതടം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ തീർത്ഥം വേദജ്ഞർ അറിയുന്നു; അതിന്റെ മഹത്വം ഞാൻ പറയാം—നാരദാ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു.
അത്രിപുത്രോ മഹാതേജാശ് ചന്ദ്രമാ ഇതി വിശ്രുതഃ സര്വാന് വേദാംശ് ച വിധിവദ് ധനുര്വേദം യഥാവിധി
അത്രിയുടെ പുത്രനായ മഹാതേജസ്വിയായ ചന്ദ്രൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ, എല്ലാ വേദങ്ങളും ധനുര്വേദവും വിധിപ്രകാരം പഠിച്ചു.
അധീത്യ ജീവാത് സര്വാശ് ച വിദ്യാശ് ചാന്യാ മഹാമതേ ഗുരുപൂജാം കരോമീതി ജീവമ് ആഹ സ ചന്ദ്രമാഃ ബൃഹസ്പതിസ് തദാ പ്രാഹ ചന്ദ്രം ശിഷ്യം മുദാന്വിതഃ
ജീവനിൽ നിന്നു എല്ലാ വിദ്യകളും പഠിച്ച ശേഷം, ഗുരുവിനെ ആദരിക്കാമെന്ന് ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു; അപ്പോൾ ബൃഹസ്പതി സന്തോഷത്തോടെ ശിഷ്യനായ ചന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു.
മമ പ്രിയാ തു ജാനീതേ താരാ രതിസമപ്രഭാ
എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ് താരാ, രതിയെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവൾ എന്നു അറിക.
പ്രഷ്ടും താം ച തദാ പ്രായാദ് അന്തര് വേശ്മ സ ചന്ദ്രമാഃ താരാം താരാമുഖീം ദൃഷ്ട്വാ ജഗൃഹേ താം കരേണ സഃ
അപ്പോൾ ചന്ദ്രൻ അവളോടു ചോദിക്കാൻ വീട്ടിനകത്തേക്ക് പോയി; താരാമുഖിയായ താരയെ കണ്ടു, അവളെ കൈകൊണ്ട് പിടിച്ചു.
സ്വവേശ്മ പ്രതി താം ലോഭാദ് ബലാദ് ആകര്ഷയത് തദാ താവദ് ധൈര്യനിധിര് ജ്ഞാനീ മതിമാന് വിജിതേന്ദ്രിയഃ
സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് ആഗ്രഹത്താൽ അവളെ ബലമായി വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി; അപ്പോൾ, ധൈര്യത്തിന്റെ സമുദ്രമായ, ജ്ഞാനിയും വിവേകിയും ഇന്ദ്രിയജയിയും ആയവൻ—
യാവന് ന കാമിനീനേത്രവാഗുരാഭിര് നിബധ്യതേ വിശേഷതോ രഹഃസംസ്ഥാം കാമിനീമ് ആയതേക്ഷണാമ്
ഒരു പുരുഷന് സ്ത്രീയുടെ ആഗ്രഹഭരിതമായ കണ്ണുകളുടെ വലയില് പ്രത്യേകിച്ച് കുടുങ്ങിയിട്ടില്ലെങ്കില്, അവന് രഹസ്യമായി നീണ്ട കണ്ണുകളുള്ള സ്ത്രീയെ അന്വേഷിക്കാറില്ല.
വിലോക്യ ന മനോ യാതി കസ്യ കാമേഷു വശ്യതാമ് അത ഏവാന്യപുരുഷദര്ശനം ന കദാചന
അത്തരം സ്ത്രീയെ കണ്ടാല് ആരുടെ മനസാണ് ആഗ്രഹത്തിന് അടിമയാകാത്തത്? അതുകൊണ്ടുതന്നെ, നല്ല സ്ത്രീ ഒരിക്കലും മറ്റൊരു പുരുഷനെ നോക്കരുത്.
കുലവധ്വാ രഹഃ കാര്യം ഭീതയാ ശീലവിപ്ലുതേഃ വിജ്ഞായ തത് പരിജനാത് സഹസോത്ഥായ നിര്ഗതഃ
നല്ല കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീ, സദാചാരം നഷ്ടപ്പെടുമോ എന്ന ഭയത്തോടെ, രഹസ്യ കാര്യങ്ങള് സൂക്ഷ്മതയോടെ നടത്തണം; അതു വീട്ടിലുള്ളവര് ശ്രദ്ധിച്ചാല് ഉടനെ എഴുന്നേറ്റ് പുറത്തുപോകണം.
ദൃഷ്ട്വാ തദ് ദുഷ്കൃതം കര്മ ബൃഹസ്പതിര് ഉദാരധീഃ ശശാപ കോപാച് ചാക്ഷിപ്യ വാഗ്ഭിര് വിപ്രിയകാരിഭിഃ
അത് പോലെ ദുഷ്കര്യം കണ്ടു, ഉത്തമബുദ്ധിയുള്ള ബൃഹസ്പതി കോപത്തോടെ ശപിച്ചു, കഠിനമായ വാക്കുകള് കൊണ്ട് കുറ്റം ചൂണ്ടി പറഞ്ഞു.
പരാഭിഭൂതാമ് ആലോക്യ കാന്താം കഃ സോഢുമ് ഈശ്വരഃ യുയുധേ തേന ജീവോ ഽപി ദേവശ് ചന്ദ്രമസാ രുഷാ
സ്വന്തം പ്രിയപ്പെട്ടവളെ മറ്റൊരാള് കീഴടക്കുന്നത് കണ്ടാല് ആരാണ് സഹിക്കാനാകുന്നത്, ദൈവം ആയാലും? അതുകൊണ്ടു തന്നെ ദേവനായ ചന്ദ്രനും കോപത്തോടെ അവനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു.
ന ശാപൈര് ഹന്യതേ ചന്ദ്രോ നായുധൈഃ സുരമന്ത്രിതൈഃ ബൃഹസ്പതിപ്രണീതൈശ് ച ന മന്ത്രൈര് ഹന്യതേ ശശീ
ചന്ദ്രനെ ശാപംകൊണ്ടും ആയുധങ്ങളാലും ദേവമന്ത്രങ്ങളാലും നശിപ്പിക്കാനാവില്ല; ബൃഹസ്പതി രചിച്ച മന്ത്രങ്ങളാല് പോലും ശശിയെ കൊല്ലാനാവില്ല.
തദാ ചന്ദ്രസ് തു താം താരാം നീത്വാ സംസ്ഥാപ്യ മന്ദിരേ ബുഭുജേ ബഹുവര്ഷാണി രോഹിണീം ചാകുതോഭയഃ
അതിനുശേഷം ചന്ദ്രന് താരയെ കൊണ്ടുപോയി തന്റെ മന്ദിരത്തില് വച്ചു, പല വര്ഷങ്ങളോളം അവളോടൊപ്പം സന്തോഷിച്ചു, ഭയമില്ലാതെ രോഹിണിയെയും അനുഭവിച്ചു.
ന ജീയേത തദാ ദേവൈര് ന കോപൈഃ ശാപമന്ത്രകൈഃ ന രാജഭിര് ന ഋഷിഭിര് ന സാമ്നാ ഭേദദണ്ഡനൈഃ
അപ്പോഴത്തെ കാലത്ത്, ദേവന്മാരാലും കോപം, ശാപം, മന്ത്രം കൊണ്ടും രാജാക്കന്മാരാലും ഋഷിമാരാലും സമം, ഭേദം, ശിക്ഷ എന്നിവകൊണ്ടും അവനെ ജയിക്കാനാവില്ലായിരുന്നു.
യദാ ഭാര്യാം ന ലേഭേ ഽസൌ ഗുരുഃ സര്വപ്രയത്നതഃ സര്വോപായക്ഷയേ ജീവസ് തദാ നീതിമ് അഥാസ്മരത്
എല്ലാ ശ്രമവും വഴികളും തീര്ന്നിട്ടും ഗുരു ഭാര്യയെ തിരിച്ചു ലഭിച്ചില്ല; അപ്പോള് ജീവന് നയമാര്ഗം ഓര്മ്മിച്ചു.
അപമാനം പുരസ്കൃത്യ മാനം കൃത്വാ തു പൃഷ്ഠതഃ സ്വാര്ഥമ് ഉദ്ധരതേ പ്രാജ്ഞഃ സ്വാര്ഥഭ്രംശോ ഹി മൂര്ഖതാ
ബുദ്ധിമാനായവന് ആദരവും വിട്ട് അപമാനം സഹിച്ച് സ്വാർത്ഥം നേടണം; സ്വന്തം കാര്യം നഷ്ടപ്പെടുന്നത് വാസ്തവത്തില് മൂര്ഖതയാണ്.
സാധ്യം കേനാപ്യ് ഉപായേന ജാനദ്ഭിഃ പുരുഷൈഃ ഫലമ് വൃഥാഭിമാനിനഃ ശീഘ്രം വിപദ്യന്തേ വിമോഹിതാഃ
ഏതെങ്കിലും വഴിയിലൂടെ ലക്ഷ്യം നേടാന് അറിയുന്നവര് അതു നേടണം; വ്യര്ഥമായ അഭിമാനവും മോഹവും ഉള്ളവര് വേഗം നശിക്കും.
ഏവം നിശ്ചിത്യ മേധാവീ ശുക്രം ഗത്വാ ന്യവേദയത് തമ് ആഗതം കവിര് ജ്ഞാത്വാ സംമാനേനാഭ്യനന്ദയത്
അങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച ശേഷം, ബുദ്ധിമാനായവന് ശുക്രനെ സമീപിച്ചു വിവരം അറിയിച്ചു; കവിയും അവന്റെ വരവ് അറിഞ്ഞ് ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു.