താഞ് ജിത്വാ പുനര് അപ്യ് ആഗാദ് ദേവലോകം സുപൂജിതമ് സ ചാഗത്യ മഹാരാജോ വസിഷ്ഠാച് ച പുരോധസഃ
അവരെ ജയിച്ച ശേഷം, മഹാരാജാവ് വീണ്ടും ദേവലോകത്തേക്ക് പോയി, അവിടെ വലിയ ആദരവോടെ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു; പിന്നെ തിരികെവന്നപ്പോൾ വസിഷ്ഠൻ എന്ന മുഖ്യപുരോഹിതനിൽ നിന്ന് ഉപദേശം സ്വീകരിച്ചു.
ഉര്വശ്യാ ഗമനം ശ്രുത്വാ തതോ ദുഃഖസമന്വിതഃ ന ജുഹോതി ന ചാശ്നാതി ന ശൃണോതി ന പശ്യതി
ഉർവശി പോയെന്നു കേട്ട രാജാവ് ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി; അവൻ യജ്ഞം നടത്താനും, ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും, കേൾക്കാനും, കാണാനും കഴിയാതെ പോയി.
ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ തത്ര മൃതാവസ്ഥം നൃപോത്തമമ് ബോധയാമ് ആസ വാക്യൈശ് ച ഹേതുഭൂതൈഃ പുരോഹിതഃ
അതിനിടയിൽ, മുഖ്യപുരോഹിതൻ കാരണങ്ങൾ പറഞ്ഞ്, മരിച്ചുപോയതുപോലെയുള്ള മഹാരാജാവിനെ ഉണർത്തി.
സാ മൃതാദ്യ മഹാരാജ മാ വ്യഥസ്വ മഹാമതേ ഏവം സ്ഥിതം തു മാ ത്വാം വൈ അശിവാഃ സ്പൃശ്യുര് ആശുഗാഃ
മഹാരാജാവേ, അവൾ ഇപ്പോൾ മരിച്ചിരിക്കുന്നു; മഹാമതിയായ നീ ദു:ഖിക്കേണ്ട. ഇങ്ങനെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ദുർദൈവങ്ങൾ നിന്നെ സ്പർശിക്കരുത്.
ന വൈ സ്ത്രൈണാനി ജാനീഷേ ഹൃദയാനി മഹാമതേ ശാലാവൃകാണാം യാദൄംശി തസ്മാത് ത്വം ഭൂപ മാ ശുചഃ
മഹാമതിയായ രാജാവേ, സ്ത്രീകളുടെ ഹൃദയങ്ങൾ നീ അറിയുന്നില്ല; അവയുടെ മനസ്സ് ശലഭങ്ങളുടേതുപോലെയാണ്. അതുകൊണ്ട് ഭൂപതിയേ, ദു:ഖിക്കേണ്ട.
കോ നാമ ലോകേ രാജേന്ദ്ര കാമിനീഭിര് ന വഞ്ചിതഃ വഞ്ചകത്വം നൃശംസത്വം ചഞ്ചലത്വം കുശീലതാ
രാജാധിരാജാവേ, ഈ ലോകത്ത് സ്ത്രീകളാൽ വഞ്ചിക്കപ്പെടാത്തവൻ ആരാണ്? വഞ്ചന, ക്രൂരത, ചഞ്ചലത, കപടത — ഇവയാണ് അവരുടെ സ്വഭാവം.
ഇതി സ്വാഭാവികം യാസാം താഃ കഥം സുഖഹേതവഃ കാലേന കോ ന നിഹതഃ കോ ഽര്ഥീ ഗൌരവമ് ആഗതഃ
ഇതൊക്കെയാണ് അവരുടെ സ്വഭാവം; എങ്ങനെ അവർ സന്തോഷത്തിന് കാരണമാകും? സമയത്താൽ നശിക്കാത്തവൻ ആരാണ്? ബഹുമാനം ആഗ്രഹിച്ച് അതു നേടിയത് ആരാണ്?
ശ്രിയാ ന ഭ്രാമിതഃ കോ വാ യോഷിദ്ഭിഃ കോ ന ഖണ്ഡിതഃ സ്വപ്നമായോപമാ രാജന് മദവിപ്ലുതചേതസഃ
ശ്രീയിൽ ആർക്കാണ് ഭ്രമം വരാത്തത്, സ്ത്രീകളാൽ ആർക്കാണ് ദു:ഖം സംഭവിക്കാത്തത്? രാജാവേ, മദത്തിൽ മുങ്ങിയവർക്കു് ഈ ലോകം സ്വപ്നമോ മായയോ പോലെയാണ്.
സുഖായ യോഷിതഃ കസ്യ ജ്ഞാത്വൈതദ് വിജ്വരോ ഭവ വിഹായ ശംകരം വിഷ്ണും ഗൌതമീം വാ മഹാമതേ ദുഃഖിനാം ശരണം നാന്യദ് വിദ്യതേ ഭുവനത്രയേ
സ്ത്രീകൾ ആര്ക്കാണ് സുഖത്തിനായി? ഇതറിഞ്ഞ്, മഹാമതിയായ രാജാവേ, മനസ്സിൽ ചൂട് വയ്ക്കരുത്. ശംകരനും വിഷ്ണുവും ഗംഗയും ഒഴികെ, ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ദു:ഖിതർക്കു് മറ്റൊരു ആശ്രയം ഇല്ല.
ഏതച് ഛ്രുത്വാ തതോ രാജാ ദുഃഖം സംഹൃത്യ യത്നതഃ ഗൌതമ്യാ മധ്യസംസ്ഥോ ഽസാവ് ഐലഃ പരമധാര്മികഃ
ഇതെല്ലാം കേട്ട ശേഷം, രാജാവ് പരിശ്രമത്തോടെ ദു:ഖം വിട്ടു; പരമധാർമികനായ ഐലൻ ഗംഗയുടെ നടുവിൽ തുടര്ന്നു.
തത്ര ചാരാധയാമ് ആസ ശിവം ദേവം ജനാര്ദനമ് ബ്രഹ്മാണം ഭാസ്കരം ഗങ്ഗാം ദേവാന് അന്യാംശ് ച യത്നതഃ
അവിടെ, വലിയ ശ്രമത്തോടെ, ശിവനെയും ജനാർദ്ദനനെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും സൂര്യനെയും ഗംഗയെയും മറ്റു ദേവന്മാരെയും ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു.
യോ വിപന്നോ ന തീര്ഥാനി ദേവതാശ് ച ന സേവതേ സ കാലവശഗോ ജന്തുഃ കാം ദശാമ് അനുയാസ്യതി
ദുരിതത്തിൽപ്പെട്ടവൻ തീർത്ഥങ്ങളിലും ദേവന്മാരിലും സേവനം ചെയ്യാതിരിക്കുമ്പോൾ, ആ ജീവൻ കാലത്തിന്റെ അധീനനായി, എങ്ങനെയൊരു നിലയിലേക്കാണ് എത്തുക?
തദീശ്വരൈകശരണോ ഗൌതമീസേവനോത്സുകഃ പരാം ശ്രദ്ധാമ് ഉപഗതഃ സംസാരാസ്ഥാപരാങ്മുഖഃ
ഏകദൈവത്തിൽ ആശ്രയംകൊണ്ടു, ഗൗതമിയെ സേവിക്കാൻ ആഗ്രഹത്തോടെ, പരമമായ വിശ്വാസം നേടിയവനും ലോകബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും മാറിനിൽക്കുന്നവനും,
ഈജേ യജ്ഞാംശ് ച ബഹുലാന് ഋത്വിഗ്ഭിര് ബഹുദക്ഷിണാന് വേദദ്വീപോ ഽഭവത് തേന യജ്ഞദ്വീപഃ സ ഉച്യതേ
അവൻ അനേകം യാഗങ്ങൾ പുരോഹിതന്മാരോടൊപ്പം, ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി നടത്തി; അതിനാൽ അവൻ വേദികർമ്മങ്ങളുടെ ദ്വീപായി, അതിനാലാണ് അതിനെ യജ്ഞദ്വീപം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
പൌര്ണമാസ്യാം തു ശര്വര്യാം തത്രായാതി സദോര്വശീ തസ്യ ദീപസ്യ യഃ കുര്യാത് പ്രദക്ഷിണമ് അഥോ നരഃ
പൗർണമി രാത്രിയിൽ അവിടെ ഉറ്വശിയും കൂടെ വരുന്നു; ആ സമയത്ത് ആ ദ്വീപിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ചുറ്റുന്നവൻ—
പ്രദക്ഷിണീകൃതാ തേന പൃഥിവീ സാഗരാമ്ബരാ വേദാനാം സ്മരണം തത്ര യജ്ഞാനാം സ്മരണം തഥാ
അങ്ങനെ ഭൂമി, സമുദ്രം, ആകാശം എല്ലാം അവൻ ചുറ്റിയതുപോലെയാകും; അവിടെ വേദങ്ങളും യാഗങ്ങളും ഓർത്തെടുക്കപ്പെടുന്നു.
സുകൃതീ തത്ര യഃ കുര്യാദ് വേദയജ്ഞഫലം ലഭേത് ഐലതീര്ഥം തു തജ് ജ്ഞേയം തദ് ഏവ ച പുരൂരവമ്
അവിടെ സൽക്കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ വേദയാഗഫലം പ്രാപിക്കും; ആ സ്ഥലം ഐലതീർഥം എന്നും, അതേപോലെ പുരൂരവ എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
വാസിഷ്ഠം ചാപി തത് തു സ്യാന് നിമ്നഭേദം തദ് ഉച്യതേ ഐലേ രാജ്ഞി ന കിംചിത് സ്യാന് നിമ്നം സര്വേഷു കര്മസു
അത് വാസിഷ്ഠം എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനെ നദിയുടെ ചാനൽ വിഭജനം എന്നും പറയുന്നു; ഐല രാജാവിന്റെ കാലത്ത്, യാതൊരു യാഗത്തിലും ചാനലിൽ വിഭജനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
യദ് ഏതന് നിമ്നമ് ഉര്വശ്യാം സര്വഭാവേന വര്തനമ് തച് ചാപി ഭേദിതം നിമ്നം വസിഷ്ഠേന ച ഗങ്ഗയാ
ഉർവശിയുടെ സ്ഥലത്ത് ഈ ചാനൽ വിഭജനം, അതിന്റെ മുഴുവൻ പ്രവാഹവും, വസിഷ്ഠനും ഗംഗയും ചേർന്ന് വിഭജിച്ചു.
നിമ്നഭേദമ് അഭൂത് തേന ദൃഷ്ടാദൃഷ്ടേഷ്ടസിദ്ധിദമ് തത്ര സപ്ത ശതാന്യ് ആഹുസ് തീര്ഥാനി ഗുണവന്തി ച
അങ്ങനെ ആ ചാനൽ വിഭജനം ദൃശ്യവും അദൃശ്യവുമായ ഇഷ്ടങ്ങൾ നേടാൻ സഹായിച്ചു; അവിടെ ഏഴുനൂറ് ശ്രേഷ്ഠമായ തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.
തേഷു സ്നാനം ച ദാനം ച സര്വക്രതുഫലപ്രദമ് സ്നാനം കൃത്വാ നിമ്നഭേദേ യഃ പശ്യതി സുരാന് ഇമാന്
അവിടെ സ്നാനവും ദാനവും എല്ലാ യാഗഫലവും നൽകുന്നു; ചാനൽ വിഭജനത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഈ ദേവന്മാരെ കാണുന്നവൻ—
ഇഹ ചാമുത്ര വാ നിമ്നം ന കിംചിത് തസ്യ വിദ്യതേ സര്വോന്നതിമ് അവാപ്യാസൌ മോദതേ ദിവി ശക്രവത്
ഇവിടെയോ അല്ലെങ്കിൽ പരലോകത്തോ, അവനു ചാനലിൽ യാതൊരു താഴ്ചയും ഉണ്ടാകില്ല; എല്ലാ ഉന്നതിയും നേടി, അവൻ സ്വർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ആനന്ദിക്കുന്നു.
നന്ദീതടമ് ഇതി ഖ്യാതം തീര്ഥം വേദവിദോ വിദുഃ തസ്യ പ്രഭാവം വക്ഷ്യാമി ശൃണു യത്നേന നാരദ
നന്ദീതടം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ തീർത്ഥം വേദജ്ഞർ അറിയുന്നു; അതിന്റെ മഹത്വം ഞാൻ പറയാം—നാരദാ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു.
അത്രിപുത്രോ മഹാതേജാശ് ചന്ദ്രമാ ഇതി വിശ്രുതഃ സര്വാന് വേദാംശ് ച വിധിവദ് ധനുര്വേദം യഥാവിധി
അത്രിയുടെ പുത്രനായ മഹാതേജസ്വിയായ ചന്ദ്രൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ, എല്ലാ വേദങ്ങളും ധനുര്വേദവും വിധിപ്രകാരം പഠിച്ചു.
അധീത്യ ജീവാത് സര്വാശ് ച വിദ്യാശ് ചാന്യാ മഹാമതേ ഗുരുപൂജാം കരോമീതി ജീവമ് ആഹ സ ചന്ദ്രമാഃ ബൃഹസ്പതിസ് തദാ പ്രാഹ ചന്ദ്രം ശിഷ്യം മുദാന്വിതഃ
ജീവനിൽ നിന്നു എല്ലാ വിദ്യകളും പഠിച്ച ശേഷം, ഗുരുവിനെ ആദരിക്കാമെന്ന് ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു; അപ്പോൾ ബൃഹസ്പതി സന്തോഷത്തോടെ ശിഷ്യനായ ചന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു.
മമ പ്രിയാ തു ജാനീതേ താരാ രതിസമപ്രഭാ
എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ് താരാ, രതിയെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവൾ എന്നു അറിക.
പ്രഷ്ടും താം ച തദാ പ്രായാദ് അന്തര് വേശ്മ സ ചന്ദ്രമാഃ താരാം താരാമുഖീം ദൃഷ്ട്വാ ജഗൃഹേ താം കരേണ സഃ
അപ്പോൾ ചന്ദ്രൻ അവളോടു ചോദിക്കാൻ വീട്ടിനകത്തേക്ക് പോയി; താരാമുഖിയായ താരയെ കണ്ടു, അവളെ കൈകൊണ്ട് പിടിച്ചു.
സ്വവേശ്മ പ്രതി താം ലോഭാദ് ബലാദ് ആകര്ഷയത് തദാ താവദ് ധൈര്യനിധിര് ജ്ഞാനീ മതിമാന് വിജിതേന്ദ്രിയഃ
സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് ആഗ്രഹത്താൽ അവളെ ബലമായി വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി; അപ്പോൾ, ധൈര്യത്തിന്റെ സമുദ്രമായ, ജ്ഞാനിയും വിവേകിയും ഇന്ദ്രിയജയിയും ആയവൻ—
യാവന് ന കാമിനീനേത്രവാഗുരാഭിര് നിബധ്യതേ വിശേഷതോ രഹഃസംസ്ഥാം കാമിനീമ് ആയതേക്ഷണാമ്
ഒരു പുരുഷന് സ്ത്രീയുടെ ആഗ്രഹഭരിതമായ കണ്ണുകളുടെ വലയില് പ്രത്യേകിച്ച് കുടുങ്ങിയിട്ടില്ലെങ്കില്, അവന് രഹസ്യമായി നീണ്ട കണ്ണുകളുള്ള സ്ത്രീയെ അന്വേഷിക്കാറില്ല.
വിലോക്യ ന മനോ യാതി കസ്യ കാമേഷു വശ്യതാമ് അത ഏവാന്യപുരുഷദര്ശനം ന കദാചന
അത്തരം സ്ത്രീയെ കണ്ടാല് ആരുടെ മനസാണ് ആഗ്രഹത്തിന് അടിമയാകാത്തത്? അതുകൊണ്ടുതന്നെ, നല്ല സ്ത്രീ ഒരിക്കലും മറ്റൊരു പുരുഷനെ നോക്കരുത്.