തസ്മാത് സര്വാണി ഭൂതാനി കര്മണാ സിദ്ധിമ് ആപ്നുയുഃ കര്മൈവ വിശ്വതോവ്യാപി തദൃതേ നാസ്തി കിംചന
അതിനാൽ, എല്ലാ ജീവികളും പ്രവൃത്തിയിലൂടെ തന്നെ സിദ്ധി നേടുന്നു. പ്രവൃത്തി എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അതില്ലാതെ ഒന്നും ഇല്ല.
വിദ്യാഭ്യാസോ യജ്ഞകൃതിര് യോഗാഭ്യാസഃ ശിവാര്ചനമ് സര്വം കര്മൈവ നാകര്മീ പ്രാണീ ക്വാപ്യ് അത്ര വിദ്യതേ
വിദ്യാഭ്യാസം, യജ്ഞം ചെയ്യൽ, യോഗം അഭ്യസിക്കൽ, ശിവനെ ആരാധിക്കൽ—ഇവയെല്ലാം പ്രവൃത്തിയാണു തന്നെ. ഇവിടെ പ്രവൃത്തിയില്ലാത്ത ഒരു ജീവിയും ഇല്ല.
കര്മൈവ കാരണം തസ്മാദ് അന്യദ് ഉന്മത്തചേഷ്ടിതമ് ഋഷീണാം യത്ര സംവാദോ യത്ര ദേവോ മഹേശ്വരഃ
അതിനാൽ, പ്രവൃത്തിയേയാണ് കാരണമെന്നു പറയാം; അതിനല്ലാത്തത് ഉന്മത്തരുടെ പ്രവൃത്തിയാണ്. ഋഷിമാർ സംവദിക്കുന്നിടത്താണ് മഹേശ്വരൻ നിലകൊള്ളുന്നത്.
ചകാര നിര്ണയം സര്വം കര്മണാവാപ്യതേ നൃഭിഃ മാര്കണ്ഡം മുഖ്യതഃ കൃത്വാ തതോ മാര്കണ്ഡമ് ഉച്യതേ
അവൻ നിർണ്ണയം നടത്തി: മനുഷ്യർക്ക് എല്ലാം ലഭിക്കുന്നത് പ്രവൃത്തിയിലൂടെ തന്നെയാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് മാർകണ്ടയെ പ്രധാനമാക്കി. അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ മാർകണ്ടം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
തീര്ഥമ് ഋഷിഗണാകീര്ണം ഗങ്ഗായാ ഉത്തരേ തടേ പിതൄണാം പാവനം പുണ്യം സ്മരണാദ് അപി സര്വദാ
ഗംഗയുടെ വടക്കേ കരയിൽ, ഋഷിമാർ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന, പിതാക്കന്മാർക്ക് വിശുദ്ധിയും പാവനതയും നൽകുന്ന, ഓർത്താൽ പോലും പുണ്യം നൽകുന്ന ഒരു തീർത്ഥം ഉണ്ട്.
തത്രാഷ്ടൌ നവതിസ് താത തീര്ഥാന്യ് ആഹ ജഗന്മയഃ വേദേന ചാപി തത് പ്രോക്തമ് ഋഷയോ മേനിരേ ച തത്
അവിടെ, പ്രിയനായവനേ, ജഗന്മയൻ അഷ്ടോൻപതിമൂന്ന് തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു. അതു വേദത്തിലും പറയുന്നു; ഋഷിമാരും അതു അംഗീകരിച്ചു.
യായാതമ് അപരം തീര്ഥം യത്ര കാലഞ്ജരഃ ശിവഃ സര്വപാപപ്രശമനം തദ്വൃത്തമ് ഉച്യതേ മയാ
മറ്റൊരു തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകൂ; അവിടെയാണ് കാലഞ്ജരൻ എന്ന ശിവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുന്നത്. അതിന്റെ കഥ ഞാൻ പറയാം.
യയാതിര് നാഹുഷോ രാജാ സാക്ഷാദ് ഇന്ദ്ര ഇവാപരഃ തസ്യ ഭാര്യാദ്വയം ചാസീത് കുലലക്ഷണഭൂഷിതമ്
യയാതി, നഹുഷന്റെ മകൻ, മറ്റൊരു ഇന്ദ്രനുപോലെയുള്ള രാജാവായിരുന്നു. അവനു രണ്ട് ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, ഇരുവരും ഉത്തമകുലചിഹ്നങ്ങൾ അലങ്കരിച്ചവരായിരുന്നു.
ജ്യേഷ്ഠാ തു ദേവയാനീതി നാമ്നാ ശുക്രസുതാ ശുഭാ ശര്മിഷ്ഠേതി ദ്വിതീയാ സാ സുതാ സ്യാദ് വൃഷപര്വണഃ
മൂത്തവളായ ദേവയാനി, ശുക്രന്റെ പുത്രി, ശുഭയുള്ളവളായിരുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ശർമിഷ്ഠ, വൃഷപർവന്റെ മകൾ ആയിരുന്നു.
ബ്രാഹ്മണ്യ് അപി മഹാപ്രാജ്ഞാ ദേവയാനീ സുമധ്യമാ യയാതേര് അഭവദ് ഭാര്യാ സാ തു ശുക്രപ്രസാദതഃ
ബ്രാഹ്മണിയായും മഹാപ്രജ്ഞയുമായ ദേവയാനി, ശുക്രന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ യയാതിയുടെ ഭാര്യയായി.
ശര്മിഷ്ഠാ ചാപി തസ്യൈവ ഭാര്യാ യാ വൃഷപര്വജാ ദേവയാനീ ശുക്രസുതാ ദ്വൌ പുത്രൌ സമജീജനത്
വൃഷപർവന്റെ മകൾ ശർമിഷ്ഠയും അവന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നു. ശുക്രന്റെ പുത്രിയായ ദേവയാനിക്ക് രണ്ട് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.
യദും ച തുര്വസും ചൈവ ദേവപുത്രസമാവ് ഉഭൌ ശര്മിഷ്ഠാ ച നൃപാല് ലേഭേ ത്രീന് പുത്രാന് ദേവസംനിഭാന്
ദേവയാനി യദുവിനെയും തുര്വസുവിനെയും പ്രസവിച്ചു; ഇരുവരും ദേവപുത്രന്മാരെപ്പോലെയായിരുന്നു. രാജാവിന്റെ ഭാര്യയായ ശർമിഷ്ഠക്ക് ദൈവസദൃശമായ മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി.
ദ്രുഹ്യും ചാനും ച പൂരും ച യയാതേര് നൃപസത്തമാത് ദേവയാന്യാഃ സുതൌ ബ്രഹ്മന് സദൃശൌ ശുക്രരൂപതഃ
യയാതിയും ദേവയാനിയും ചേർന്ന്, ശുക്രനെപ്പോലെയുള്ള ദ്രുഹ്യുവിനെയും അനുവിനെയും, കൂടാതെ പൂരുവിനെയും പ്രസവിച്ചു.
ശര്മിഷ്ഠായാസ് തു തനയാഃ ശക്രാഗ്നിവരുണപ്രഭാഃ ദേവയാനീ കദാചിത് തു പിതരം പ്രാഹ ദുഃഖിതാ
ശർമിഷ്ഠയുടെ പുത്രന്മാർ ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും വരുണനും പോലെയുള്ള തേജസ്സോടെ കത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ, ഒരിക്കൽ ദു:ഖിതയായ ദേവയാനി തന്റെ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു.
മമ ത്വ് അപത്യദ്വിതയമ് അഭാഗ്യായാ ഭൃഗൂദ്വഹ മമ ദാസ്യാഃ സഭാഗ്യായാ അപത്യത്രിതയം പിതഃ
ഭൃഗുവിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പിതാവേ, ഞാൻ ദു:ഖിനിയായതിനാൽ എനിക്ക് രണ്ട് മക്കളാണ്. എങ്കിൽ എന്റെ ദാസിയായ ശർമിഷ്ഠയ്ക്ക്, ഭാഗ്യവതിയായതിനാൽ, മൂന്ന് മക്കളുണ്ട്.
തദ് ഏതദ് അനുമൃശ്യായം ദുഃഖമ് അത്യന്തമ് ആഗതാ മരിഷ്യേ ദാനവഗുരോ യയാതികൃതവിപ്രിയാത് മാനഭങ്ഗാദ് വരം താത മരണം ഹി മനസ്വിനാമ്
ഇത് ആലോചിച്ച്, എനിക്ക് അത്യന്തം ദു:ഖം വന്നു. യയാതി ചെയ്ത അനിഷ്ടം കൊണ്ടും മാനഭംഗം കൊണ്ടും, ദാനവഗുരുവേ, ഞാൻ മരിക്കുകയാണ് ഉചിതം. മനസ്സുള്ളവർക്ക് മാനഭംഗം അനുഭവിക്കുന്നതിനെക്കാൾ മരണം മെച്ചമാണ്.
തദ് ഏതത് പുത്രികാവാക്യം ശ്രുത്വാ ശുക്രഃ പ്രതാപവാന് കുപിതോ ഽഭ്യായയൌ ശീഘ്രം യയാതിമ് ഇദമ് അബ്രവീത്
മകളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ശക്തനായ ശുക്രൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ വേഗത്തിൽ യയാതിയുടെ അടുത്തെത്തി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
യദ് ഇദം വിപ്രിയം മേ ത്വം സുതായാഃ കൃതവാന് അസി രൂപോന്മത്തേന രാജേന്ദ്ര തസ്മാദ് വൃദ്ധോ ഭവിഷ്യസി
നിന്റെ സുന്ദര്യത്തിൽ മോഹിതനായി നീ എന്റെ മകളോട് ചെയ്ത ഈ വലിയ അന്യായം കാരണം, രാജാവേ, നീ ഇപ്പോൾ വൃദ്ധനാകും.
ന ച ഭോക്തും ന ച ത്യക്തും ശക്നോതി വിഷയാതുരഃ സ്പൃഹയന് മനസൈവാസ്തേ നിഃശ്വാസോച്ഛ്വാസനഷ്ടധീഃ
ആസക്തിയിൽ പെട്ടവൻക്ക് ആനന്ദിക്കാനും ഉപേക്ഷിക്കാനും കഴിയില്ല; മനസ്സിൽ ആഗ്രഹം കൊണ്ടു മാത്രം അവൻ ഇരുന്നു, ഉച്ച്വാസത്തിലും നിശ്വാസത്തിലും അവന്റെ ബുദ്ധി നഷ്ടപ്പെടുന്നു.
വൃദ്ധത്വമ് ഏവ മരണം ജീവതാമ് അപി ദേഹിനാമ് തസ്മാച് ഛീഘ്രം പ്രയാഹി ത്വം ജരാം ഭൂപാതിദുര്ധരാമ്
ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും വൃദ്ധാവസ്ഥ തന്നെ മരണമാണ് എല്ലാവർക്കും. അതിനാൽ, രാജാവേ, അത്യന്തം സഹിക്കാനാവാത്ത ഈ വൃദ്ധാവസ്ഥ നീ വേഗം ഏറ്റെടുക്കുക.
ഏതച് ഛ്രുത്വാ യയാതിസ് തു ശാപം ശുക്രസ്യ ധീമതഃ കൃതാഞ്ജലിപുടോ രാജാ യയാതിഃ ശുക്രമ് അബ്രവീത്
ധീമാനായ ശുക്രന്റെ ശാപം കേട്ട യയാതി രാജാവ് കൈകൂപ്പി വിനയത്തോടെ ശുക്രനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
നാപരാധ്യേ ന സംകുപ്യേ നൈവാധര്മം പ്രവര്തയേ അധര്മകാരിണഃ പാപാഃ ശാസ്യാ ഏവ മഹാത്മനാമ്
ഞാൻ ആരെയും കുറ്റം ചെയ്യില്ല, എനിക്ക് കോപം വരികയുമില്ല, അകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുകയുമില്ല; അകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരെയാണ് മഹാത്മാക്കൾ ശിക്ഷിക്കേണ്ടത്.
ധര്മമ് ഏവ ചരന്തം വൈ കഥം മാം ശപ്തവാന് അസി ദേവയാനീ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ വൃഥാ മാം വക്തി കിംചന
ധർമ്മത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്ന എന്നെ നീ എങ്ങനെ ശപിച്ചു? ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ദേവയാനി എന്നെക്കുറിച്ച് തെറ്റായ ആരോപണം ഉന്നയിക്കുന്നു.
തസ്മാന് ന മമ വിപ്രേന്ദ്ര ശാപം ദാതും ത്വമ് അര്ഹസി വിദ്വാംസോ ഽപി ഹി നിര്ദോഷേ യദി കുപ്യന്തി മോഹിതാഃ തദാ ന ദോഷോ മൂര്ഖാണാം ദ്വേഷാഗ്നിപ്ലുഷ്ടചേതസാമ്
അതിനാൽ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, നീ എന്നെ ശപിക്കേണ്ടതല്ല; പണ്ഡിതന്മാർ പോലും ഒരിക്കൽ മോഹിതരായി നിരപരാധിയെ ശപിച്ചാൽ, അജ്ഞന്മാരുടെ മനസ്സിൽ ദ്വേഷം പടർന്നാൽ അവർക്കു തെറ്റ് ഇല്ല.
യയാതിവാക്യാച് ഛുക്രോ ഽപി സസ്മാര സുതയാ കൃതമ് അസകൃദ് വിപ്രിയം തസ്യ ദിവാ രാത്രൌ പ്രചണ്ഡയാ
യയാതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ശുക്രനും തന്റെ മകളോട് പകൽ രാവിലായി പലതവണ സംഭവിച്ച അന്യായങ്ങൾ ശക്തമായി ഓർത്തു.
ഗതകോപോ ഽഹമ് ഇത്യ് ഉക്ത്വാ കാവ്യോ രാജാനമ് അബ്രവീത്
ഇനി എനിക്ക് കോപം ഇല്ല എന്നു പറഞ്ഞശേഷം കാവ്യൻ രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ജ്ഞാതം മയാനയാകാരി വിപ്രിയം ന വദേ ഽനൃതമ് ശാപസ്യേമം കരിഷ്യാമി ശൃണുഷ്വാനുഗ്രഹം നൃപ
ഇവളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾകൊണ്ട് ഞാൻ ഇപ്പോൾ സത്യം മനസ്സിലാക്കി; ഞാൻ അസത്യം പറയുന്നില്ല. ഈ ശാപം ഞാൻ നടപ്പാക്കും; രാജാവേ, എന്റെ അനുഗ്രഹം കേൾക്കു.
യസ്മൈ പുത്രായ സംദാതും ജരാമ് ഇച്ഛസി മാനദ തസ്യ സാ യാത്വ് ഇയം രാജഞ് ജരാ പുത്രായ മദ്വരാത്
നീ ഏത് മകനോട് ഈ വൃദ്ധാവസ്ഥ കൈമാറാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മാനദാ, എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ആ വൃദ്ധാവസ്ഥ ആ മകനിലേക്കു പോകട്ടെ, രാജാവേ.
പുനര് യയാതിഃ ശ്വശുരം ശുക്രം പ്രാഹ വിനീതവത്
പിന്നീട് യയാതി വിനയപൂർവ്വം തന്റെ മരുമകൻ ശുക്രനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു:
യോ ഗൃഹ്ണാതി മയാ ദത്താം ജരാം ഭക്തിസമന്വിതഃ സ രാജാ സ്യാദ് ദൈത്യഗുരോ തദ് ഏതദ് അനുമന്യതാമ്
ഞാൻ നൽകുന്ന ഈ വൃദ്ധാവസ്ഥ ഭക്തിപൂർവ്വം സ്വീകരിക്കുന്നവൻ രാജാവാകട്ടെ, ദൈത്യഗുരുവേ; ഇതു ദയവായി അംഗീകരിക്കണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.