തമ് ഉവാച മഹീ ഭീതാ പൃഥും തം പൃഥുലോചനമ്
പൃഥുവിനെ, വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ളവനെ, ഭയപ്പെട്ട ഭൂമി ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
മയി ജീര്ണാ മഹൌഷധ്യഃ കഥം ദാതുമ് അഹം ക്ഷമാ
എനിക്ക് ഉള്ളിൽ വലിയ ഔഷധികൾ എല്ലാം നശിച്ചിരിക്കുന്നു; എങ്ങനെ ഞാൻ അവ നൽകാൻ കഴിയും?
തതഃ സകോപോ നൃപതിസ് താമ് ആഹ പൃഥിവീം പുനഃ
അപ്പോൾ രാജാവ് കോപത്തോടെ വീണ്ടും ഭൂമിയോട് പറഞ്ഞു.
നോ ചേദ് ദദാസ്യ് അദ്യ ത്വാം വൈ ഹത്വാ ദാസ്യേ മഹൌഷധീഃ
നീ ഇന്ന് തന്നാൽ ഇല്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്നെ കൊല്ലും; അതിനുശേഷം ഞാൻ തന്നെ വലിയ ഔഷധികൾ നൽകും.
കഥം ഹംസി സ്ത്രിയം രാജഞ് ജ്ഞാനീ ഭൂത്വാ നൃപോത്തമ വിനാ മയാ കഥം ചേമാഃ പ്രജാഃ സംധാരയിഷ്യസി
മഹാരാജാവേ, നീ ജ്ഞാനിയാണല്ലോ, എങ്ങനെ ഒരു സ്ത്രീയെ കൊല്ലാൻ കഴിയും? എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ഈ പ്രജകളെ നീ എങ്ങനെ പോഷിപ്പിക്കും?
യത്രോപകാരോ ഽനേകാനാമ് ഏകനാശേ ഭവിഷ്യതി ന ദോഷസ് തത്ര പൃഥിവി തപസാ ധാരയേ പ്രജാഃ
ഒരാളുടെ നാശത്തിൽ അനേകരുടെ ഉപകാരമുണ്ടെങ്കിൽ, അതിൽ പാപമില്ല, ഭൂമിയേ. ഞാൻ തപസ്സിലൂടെ ഈ പ്രജകളെ പോഷിപ്പിക്കും.
ന ദോഷമ് അത്ര പശ്യാമി നാചക്ഷേ ഽനര്ഥകം വചഃ യസ്മിന് നിപാതിതേ സൌഖ്യം ബഹൂനാമ് ഉപജായതേ മുനയസ് തദ്വധം പ്രാഹുര് അശ്വമേധശതാധികമ്
ഇവിടെ ഞാൻ ഒരു തെറ്റും കാണുന്നില്ല, ഇതെല്ലാം വ്യർത്ഥമെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നുമില്ല. കാരണം, ഇതു നടപ്പാക്കിയാൽ അനേകർക്ക് സന്തോഷം ലഭിക്കും. മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്—അവനെ കൊല്ലുന്നത് നൂറു അശ്വമേധയാഗങ്ങൾക്കാൾ വലിയതാണെന്ന്.
തതോ ദേവാശ് ച ഋഷയഃ സാന്ത്വയിത്വാ നൃപോത്തമമ് മഹീം ച മാതരം ദേവീമ് ഊചുഃ സുരഗണാസ് തദാ
അതിനുശേഷം ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ആ മഹാരാജാവിനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ഭൂമിയെ, ദൈവസ്വഭാവമുള്ള അമ്മയെ, അവർ ദേവഗണങ്ങൾ ചേർന്ന് അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ഭൂമേ ഗോരൂപിണീ ഭൂത്വാ പയോരൂപാ മഹൌഷധീഃ ദേഹി ത്വം പൃഥവേ രാജ്ഞേ തതഃ പ്രീതോ ഭവേന് നൃപഃ പ്രജാസംരക്ഷണം ച സ്യാത് തതഃ ക്ഷേമം ഭവിഷ്യതി
ഭൂമിദേവി, നീ പശുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, പാൽപോലെയും മഹൗഷധികളായും രാജാവ് പൃഥുവിന് നൽകണം. അപ്പോൾ രാജാവ് സന്തോഷപ്പെടും, ജനങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം നടക്കും, എല്ലാം ക്ഷേമകരമാകും.
തതോ ഗോരൂപമ് ആസ്ഥായ ഭൂമ്യ് ആസീത് കപിലാന്തികേ ദുദോഹ ച മഹൌഷധ്യോ രാജാ വേനകരോദ്ഭവഃ
അതിനുശേഷം ഭൂമി പശുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് കപിലന്റെ സമീപത്ത് ഇരുന്നു. വേനന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച രാജാവ് മഹൗഷധികൾ അവളിൽ നിന്നു പാൽപോലെ ചുരണ്ടി.
യത്ര ദേവാഃ സഗന്ധര്വാ ഋഷയഃ കപിലോ മുനിഃ മഹീം ഗോരൂപമ് ആപന്നാം നര്മദായാം മഹാമുനേ
ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ഋഷിമാരും കപിലമുനിയും ചേർന്ന്, മഹാമുനേ, നർമദയിലായിരുന്നു ഭൂമി പശുവിന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായത്.
സരസ്വത്യാം ഭാഗീരഥ്യാം ഗോദാവര്യാം വിശേഷതഃ മഹാനദീഷു സര്വാസു ദുദുഹേ ഽസൌ പയോ മഹത്
സരസ്വതി, ഭാഗീരതി, പ്രത്യേകിച്ച് ഗോദാവരി, മറ്റു മഹാനദികൾ—എല്ലാ പുഴകളിലും രാജാവ് ആ മഹത്തായ പാൽ ചുരണ്ടി.
സാ ദുഹ്യമാനാ പൃഥുനാ പുണ്യതോയാഭവന് നദീ ഗൌതമ്യാ സംഗതാ ചാഭൂത് തദ് അദ്ഭുതമ് ഇവാഭവത്
പൃഥു രാജാവ് ഭൂമിയെ ചുരണ്ടിയപ്പോൾ, ആ നദി വിശുദ്ധവും പുണ്യവുമായതായി മാറി, ഗൗതമിയുമായി ഒന്നായി. അതൊരു അത്ഭുതം പോലെ തോന്നിച്ചു.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം കപിലാസംഗമം വിദുഃ തത്രാഷ്ടാശീതിഃ പൂജ്യാനി സഹസ്രാണി മഹാമതേ
അപ്പോൾ മുതൽ ആ തീർഥം കപിലാസംഗമം എന്നറിയപ്പെട്ടു. അവിടെ, മഹാമതിയായവനേ, എൺപത്തിയെട്ടായിരം ആരാധ്യസ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ട്.
തീര്ഥാന്യ് ആഹുര് മുനിഗണാഃ സ്മരണാദ് അപി നാരദ പാവനാനി ജഗത്യ് അസ്മിംസ് താനി സര്വാണ്യ് അനുക്രമാത്
മുനിമാർ പറയുന്നു, നാരദാ, ഈ തീർഥങ്ങൾ ഓർമ്മിച്ചാലും ലോകം വിശുദ്ധമാകും; അവയെല്ലാം ക്രമമായി പുണ്യമേകുന്നു.
ദേവസ്ഥാനമ് ഇതി ഖ്യാതം തീര്ഥം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ് തസ്യ പ്രഭാവം വക്ഷ്യാമി ശൃണു യത്നേന നാരദ
ദേവസ്ഥാനം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ ഈ തീർഥം മൂന്നു ലോകത്തും പ്രശസ്തമാണ്. അതിന്റെ മഹത്വം ഞാൻ പറയാം; നീ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ, നാരദാ.
പുരാ കൃതയുഗസ്യാദൌ ദേവദാനവസംഗരേ പ്രവൃത്തേ വാ സിംഹികേതി വിഖ്യാതാ ദൈത്യസുന്ദരീ
പഴയകാലത്ത് കൃതയുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും യുദ്ധം തുടങ്ങുമ്പോൾ, സിംഹിക എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയായ ഒരു ദാനവകുമാരി ഉണ്ടായിരുന്നു.
തസ്യാഃ പുത്രോ മഹാദൈത്യോ രാഹുര് നാമ മഹാബലഃ അമൃതേ തു സമുത്പന്നേ സൈംഹികേയേ ച ഭേദിതേ
അവളുടെ മകൻ രാഹു എന്ന മഹാദാനവൻ ആയിരുന്നു, അതിഗംഭീരശക്തിയുള്ളവൻ. അമൃതം ഉദിച്ചപ്പോൾ സിംഹികയുടെ മകനായ രാഹു വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.
തസ്യ പുത്രോ മഹാദൈത്യോ മേഘഹാസ ഇതി ശ്രുതഃ പിതരം ഘാതിതം ശ്രുത്വാ തപസ് തേപേ ഽതിദുഃഖിതഃ
അവന്റെ മകൻ മേഘഹാസൻ എന്ന മഹാദാനവനായിരുന്നു. തന്റെ പിതാവ് കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നറിഞ്ഞപ്പോൾ, അതീവ ദുഃഖത്തോടെ കഠിനതപസ്സ് ചെയ്തു.
തപസ്യന്തം രാഹുസുതം ഗൌതമീതീരമ് ആശ്രിതമ് ദേവാശ് ച ഋഷയഃ സര്വേ തമ് ഊചുര് അതിഭീതവത്
രാഹുവിന്റെ മകൻ ഗൗതമിയുടെ തീരത്ത് തപസ്സ് ചെയ്യുമ്പോൾ, ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും എല്ലാവരും ഭയത്തോടെ അവനോടു സമീപിച്ചു.
തപോ ജഹി മഹാബാഹോ യത് തേ മനസി സംസ്ഥിതമ് സര്വം ഭവതു നാമേദം ശിവഗങ്ഗാപ്രസാദതഃ ശിവഗങ്ഗാപ്രസാദേന കിം നാമാസ്ത്യ് അത്ര ദുര്ലഭമ്
മഹാബാഹുവേ, നീ തപസ്സ് ഉപേക്ഷിക്കൂ; നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉദ്ദേശിച്ചതെല്ലാം സഫലമാകട്ടെ. ശിവഗംഗയുടെ കൃപയാൽ ഇവിടെ ലഭിക്കാനാവാത്തത് ഒന്നുമില്ല.
പരിഭൂതഃ പിതാ പൂജ്യോ യുഷ്മാഭിര് മമ ദൈവതമ് തസ്യാപി മമ ചാത്യന്തം പ്രീതിശ് ച ക്രിയതേ യദി
എന്റെ പിതാവ്, ആരാധനാർഹനായവൻ, നിങ്ങൾ ദേവന്മാർ അവനെ അപമാനിച്ചു. അവനോടും എനിക്കുമുള്ള പരമസ്നേഹം നിങ്ങൾ കാണിച്ചാൽ—
ഭവദ്ഭിസ് തപസോ ഽസ്മാച് ച അഹം വൈരാന് നിവര്തയേ വൈരനിര്യാതനം കാര്യം പുത്രേണ പിതുര് ആദരാത് പ്രാര്ഥയന്തേ ഭവന്തശ് ചേത് പൂര്ണാസ് തന് മേ മനോരഥാഃ
നിങ്ങളാൽയും എന്റെ തപസ്സിനാലും ഞാൻ വൈരം ഉപേക്ഷിക്കും. പിതാവിനോടുള്ള ആദരവിനാൽ മകൻ വൈരം അവസാനിപ്പിക്കണം. നിങ്ങൾക്ക് ഇതാണ് ആഗ്രഹമെങ്കിൽ, എന്റെ എല്ലാ മോഹങ്ങളും നിറവേറും.
തതഃ സുരഗണാഃ സര്വേ രാഹും ചക്രുര് ഗ്രഹാനുഗമ് തം ചാപി മേഘഹാസം തേ ചക്രൂ രാക്ഷസപുംഗവമ്
അതിനുശേഷം ദേവഗണങ്ങൾ രാഹുവിനെ ഗ്രഹമായി ആക്കി, മേഘഹാസനെ രാക്ഷസന്മാരിൽ പ്രധാനനാക്കി.
തതോ ഽഭവദ് രാഹുസുതോ നൈരൃതാധിപതിഃ പ്രഭുഃ പുനശ് ചാഹ സുരാന് ദൈത്യോ മമ ഖ്യാതിര് യഥാ ഭവേത്
അതിനുശേഷം രാഹുവിന്റെ മകനായ നൈരൃതരുടെ അധിപൻ ദൈവങ്ങൾക്ക് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'എന്റെ പേര് പ്രസിദ്ധമാകണം.'
തീര്ഥസ്യാസ്യ പ്രഭാവശ് ച ദാതവ്യ ഇതി മേ മതിഃ തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ ദദുര് ദേവാഃ സര്വമ് ഏവ മനോഗതമ്
'ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വം നൽകണം' എന്നായിരുന്നു അവന്റെ ആലോചന. അതിനോട് ദേവന്മാർ സമ്മതിച്ച് മനസ്സിലുള്ളതെല്ലാം അയാൾക്ക് നൽകി.
ദൈത്യേശ്വരസ്യ ദേവര്ഷേ തന്നാമ്നാ തീര്ഥമ് ഉച്യതേ ദേവാ യതോ ഽഭവന് സര്വേ തത്ര സ്ഥാനേ മഹാമതേ
ദൈവങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നാരദാ, ദൈത്യാധിപന്റെ പേരിലാണ് ആ തീർത്ഥം അറിയപ്പെടുന്നത്. കാരണം, എല്ലാ ദേവന്മാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദേവസ്ഥാനം തു തത് തീര്ഥം ദേവാനാമ് അപി ദുര്ലഭമ് യത്ര ദേവേശ്വരോ ദേവോ ദേവതീര്ഥം തതഃ സ്മൃതമ്
ദേവന്മാർക്കും പ്രാപിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ദേവസ്ഥാനം ആ തീർത്ഥമാണ്. അവിടെയാണ് ദേവാദികളുടെ പ്രഭു വാസം ചെയ്യുന്നത്. അതിനാൽ അതിനെ ദൈവതീർത്ഥം എന്നും ഓർക്കുന്നു.
തത്രാഷ്ടാദശ തീര്ഥാനി ദൈത്യപൂജ്യാനി നാരദ തേഷു സ്നാനം ച ദാനം ച മഹാപാതകനാശനമ്
നാരദാ, അവിടെ ദൈത്യർ ആരാധിക്കുന്ന പതിനെട്ട് തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവിടെയുളള സ്നാനവും ദാനവും വലിയ പാപങ്ങൾ പോലും നശിപ്പിക്കും.
സിദ്ധതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം യത്ര സിദ്ധേശ്വരോ ഹരഃ തസ്യ പ്രഭാവം വക്ഷ്യാമി സര്വസിദ്ധികരം നൃണാമ്
സിദ്ധതീർത്ഥം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥലമാണ് ശിവൻ സിദ്ധന്മാരുടെ അധിപതിയായി വസിക്കുന്നത്. മനുഷ്യർക്കു എല്ലാ സിദ്ധികളും നൽകുന്ന അതിന്റെ മഹത്വം ഞാൻ പറയാം.