തതോ ഽബ്രവീന് മുനിര് ധ്യാത്വാ കപിലസ് ത്വ് ആഗതാന് മുനീന്
അപ്പോൾ കപിലമുനി ധ്യാനിച്ച്, അവിടെ എത്തിയിരുന്ന മുനിമാരോട് പറഞ്ഞു.
വേനസ്യോരുര് വിമഥ്യോ ഽഭൂത് തതഃ കശ്ചിദ് ഭവിഷ്യതി
വേനന്റെ തൊണ്ടു ഉരുട്ടിയാൽ, അതിൽ നിന്ന് ഒരാൾ ജനിക്കും.
തഥൈവ ചക്രുര് മുനയോ വേനസ്യോരും വിമഥ്യ വൈ തത്രോത്പന്നോ മഹാപാപഃ കൃഷ്ണോ രൌദ്രപരാക്രമഃ
മുനിമാർ കപിലന്റെ വാക്കുപോലെ വേനന്റെ തൊണ്ടു ഉരുട്ടി. അതിൽ നിന്ന് കറുത്ത നിറമുള്ള, ഭയങ്കരമായ ശക്തിയുള്ള, വലിയ പാപിയായ ഒരാൾ ജനിച്ചു.
തം ദൃഷ്ട്വാ മുനയോ ഭീതാ നിഷീദസ്വേതി ചാബ്രുവന് നിഷാദഃ സോ ഽഭവത് തസ്മാന് നിഷാദാശ് ചാഭവംസ് തതഃ
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭയപ്പെട്ട മുനിമാർ, 'ഇവിടെ ഇരിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ അവൻ 'നിഷാദൻ' ആയി. അവനിൽ നിന്ന് നിഷാദന്മാർ ജനിച്ചു.
വേനബാഹും മമന്ഥുസ് തേ ദക്ഷിണം ധര്മസംഹിതമ് തതഃ പൃഥുസ്വരശ് ചൈവ സര്വലക്ഷണലക്ഷിതഃ
അതിനുശേഷം അവർ ധർമ്മം നിറഞ്ഞ വേനന്റെ വലതുകൈ ഉരുട്ടി. അതിൽ നിന്ന് ഉജ്ജ്വലമായ ശബ്ദവും എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ള പൃഥു ജനിച്ചു.
രാജാഭവത് പൃഥുഃ ശ്രീമാന് ബ്രഹ്മസാമര്ഥ്യസംയുതഃ തമ് ആഗത്യ സുരാഃ സര്വേ അഭിനന്ദ്യ വരാഞ് ശുഭാന്
പൃഥു മഹത്വവും ബ്രഹ്മയുടെ ശക്തിയും ഉള്ള രാജാവായി. എല്ലാ ദേവതകളും അവനെ സമീപിച്ച് ആദരിച്ചു, ശുഭമായ വരങ്ങൾ നൽകി.
തസ്മൈ ദദുസ് തഥാസ്ത്രാണി മന്ത്രാണി ഗുണവന്തി ച തതോ ഽബ്രുവന് മുനിഗണാസ് തം പൃഥും കപിലേന ച
അവനു അവർ ആയുധങ്ങളും ഗുണപൂർണ്ണമായ മന്ത്രങ്ങളും നൽകി. പിന്നെ കപിലനും മുനിസമൂഹവും ചേർന്ന് പൃഥുവിനോട് പറഞ്ഞു.
ആഹാരം ദേഹി ജീവേഭ്യോ ഭുവാ ഗ്രസ്തൌഷധീര് അപി
ഭൂമിയിലെ ഔഷധികൾ ഇല്ലാതായതിനാൽ, ജീവികൾക്ക് ആഹാരം നൽകണം.
തതഃ സ ധനുര് ആദായ ഭുവമ് ആഹ നൃപോത്തമഃ
അപ്പോൾ ആ മഹാരാജാവ് വില്ലെടുത്ത് ഭൂമിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ഓഷധീര് ദേഹി യാ ഗ്രസ്താഃ പ്രജാനാം ഹിതകാമ്യയാ
ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി, നശിച്ച ഔഷധികൾ തിരികെ നൽകണം.
തമ് ഉവാച മഹീ ഭീതാ പൃഥും തം പൃഥുലോചനമ്
പൃഥുവിനെ, വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ളവനെ, ഭയപ്പെട്ട ഭൂമി ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
മയി ജീര്ണാ മഹൌഷധ്യഃ കഥം ദാതുമ് അഹം ക്ഷമാ
എനിക്ക് ഉള്ളിൽ വലിയ ഔഷധികൾ എല്ലാം നശിച്ചിരിക്കുന്നു; എങ്ങനെ ഞാൻ അവ നൽകാൻ കഴിയും?
തതഃ സകോപോ നൃപതിസ് താമ് ആഹ പൃഥിവീം പുനഃ
അപ്പോൾ രാജാവ് കോപത്തോടെ വീണ്ടും ഭൂമിയോട് പറഞ്ഞു.
നോ ചേദ് ദദാസ്യ് അദ്യ ത്വാം വൈ ഹത്വാ ദാസ്യേ മഹൌഷധീഃ
നീ ഇന്ന് തന്നാൽ ഇല്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്നെ കൊല്ലും; അതിനുശേഷം ഞാൻ തന്നെ വലിയ ഔഷധികൾ നൽകും.
കഥം ഹംസി സ്ത്രിയം രാജഞ് ജ്ഞാനീ ഭൂത്വാ നൃപോത്തമ വിനാ മയാ കഥം ചേമാഃ പ്രജാഃ സംധാരയിഷ്യസി
മഹാരാജാവേ, നീ ജ്ഞാനിയാണല്ലോ, എങ്ങനെ ഒരു സ്ത്രീയെ കൊല്ലാൻ കഴിയും? എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ഈ പ്രജകളെ നീ എങ്ങനെ പോഷിപ്പിക്കും?
യത്രോപകാരോ ഽനേകാനാമ് ഏകനാശേ ഭവിഷ്യതി ന ദോഷസ് തത്ര പൃഥിവി തപസാ ധാരയേ പ്രജാഃ
ഒരാളുടെ നാശത്തിൽ അനേകരുടെ ഉപകാരമുണ്ടെങ്കിൽ, അതിൽ പാപമില്ല, ഭൂമിയേ. ഞാൻ തപസ്സിലൂടെ ഈ പ്രജകളെ പോഷിപ്പിക്കും.
ന ദോഷമ് അത്ര പശ്യാമി നാചക്ഷേ ഽനര്ഥകം വചഃ യസ്മിന് നിപാതിതേ സൌഖ്യം ബഹൂനാമ് ഉപജായതേ മുനയസ് തദ്വധം പ്രാഹുര് അശ്വമേധശതാധികമ്
ഇവിടെ ഞാൻ ഒരു തെറ്റും കാണുന്നില്ല, ഇതെല്ലാം വ്യർത്ഥമെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നുമില്ല. കാരണം, ഇതു നടപ്പാക്കിയാൽ അനേകർക്ക് സന്തോഷം ലഭിക്കും. മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്—അവനെ കൊല്ലുന്നത് നൂറു അശ്വമേധയാഗങ്ങൾക്കാൾ വലിയതാണെന്ന്.
തതോ ദേവാശ് ച ഋഷയഃ സാന്ത്വയിത്വാ നൃപോത്തമമ് മഹീം ച മാതരം ദേവീമ് ഊചുഃ സുരഗണാസ് തദാ
അതിനുശേഷം ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ആ മഹാരാജാവിനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ഭൂമിയെ, ദൈവസ്വഭാവമുള്ള അമ്മയെ, അവർ ദേവഗണങ്ങൾ ചേർന്ന് അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ഭൂമേ ഗോരൂപിണീ ഭൂത്വാ പയോരൂപാ മഹൌഷധീഃ ദേഹി ത്വം പൃഥവേ രാജ്ഞേ തതഃ പ്രീതോ ഭവേന് നൃപഃ പ്രജാസംരക്ഷണം ച സ്യാത് തതഃ ക്ഷേമം ഭവിഷ്യതി
ഭൂമിദേവി, നീ പശുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, പാൽപോലെയും മഹൗഷധികളായും രാജാവ് പൃഥുവിന് നൽകണം. അപ്പോൾ രാജാവ് സന്തോഷപ്പെടും, ജനങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം നടക്കും, എല്ലാം ക്ഷേമകരമാകും.
തതോ ഗോരൂപമ് ആസ്ഥായ ഭൂമ്യ് ആസീത് കപിലാന്തികേ ദുദോഹ ച മഹൌഷധ്യോ രാജാ വേനകരോദ്ഭവഃ
അതിനുശേഷം ഭൂമി പശുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് കപിലന്റെ സമീപത്ത് ഇരുന്നു. വേനന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച രാജാവ് മഹൗഷധികൾ അവളിൽ നിന്നു പാൽപോലെ ചുരണ്ടി.
യത്ര ദേവാഃ സഗന്ധര്വാ ഋഷയഃ കപിലോ മുനിഃ മഹീം ഗോരൂപമ് ആപന്നാം നര്മദായാം മഹാമുനേ
ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ഋഷിമാരും കപിലമുനിയും ചേർന്ന്, മഹാമുനേ, നർമദയിലായിരുന്നു ഭൂമി പശുവിന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായത്.
സരസ്വത്യാം ഭാഗീരഥ്യാം ഗോദാവര്യാം വിശേഷതഃ മഹാനദീഷു സര്വാസു ദുദുഹേ ഽസൌ പയോ മഹത്
സരസ്വതി, ഭാഗീരതി, പ്രത്യേകിച്ച് ഗോദാവരി, മറ്റു മഹാനദികൾ—എല്ലാ പുഴകളിലും രാജാവ് ആ മഹത്തായ പാൽ ചുരണ്ടി.
സാ ദുഹ്യമാനാ പൃഥുനാ പുണ്യതോയാഭവന് നദീ ഗൌതമ്യാ സംഗതാ ചാഭൂത് തദ് അദ്ഭുതമ് ഇവാഭവത്
പൃഥു രാജാവ് ഭൂമിയെ ചുരണ്ടിയപ്പോൾ, ആ നദി വിശുദ്ധവും പുണ്യവുമായതായി മാറി, ഗൗതമിയുമായി ഒന്നായി. അതൊരു അത്ഭുതം പോലെ തോന്നിച്ചു.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം കപിലാസംഗമം വിദുഃ തത്രാഷ്ടാശീതിഃ പൂജ്യാനി സഹസ്രാണി മഹാമതേ
അപ്പോൾ മുതൽ ആ തീർഥം കപിലാസംഗമം എന്നറിയപ്പെട്ടു. അവിടെ, മഹാമതിയായവനേ, എൺപത്തിയെട്ടായിരം ആരാധ്യസ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ട്.
തീര്ഥാന്യ് ആഹുര് മുനിഗണാഃ സ്മരണാദ് അപി നാരദ പാവനാനി ജഗത്യ് അസ്മിംസ് താനി സര്വാണ്യ് അനുക്രമാത്
മുനിമാർ പറയുന്നു, നാരദാ, ഈ തീർഥങ്ങൾ ഓർമ്മിച്ചാലും ലോകം വിശുദ്ധമാകും; അവയെല്ലാം ക്രമമായി പുണ്യമേകുന്നു.
ദേവസ്ഥാനമ് ഇതി ഖ്യാതം തീര്ഥം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ് തസ്യ പ്രഭാവം വക്ഷ്യാമി ശൃണു യത്നേന നാരദ
ദേവസ്ഥാനം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ ഈ തീർഥം മൂന്നു ലോകത്തും പ്രശസ്തമാണ്. അതിന്റെ മഹത്വം ഞാൻ പറയാം; നീ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ, നാരദാ.
പുരാ കൃതയുഗസ്യാദൌ ദേവദാനവസംഗരേ പ്രവൃത്തേ വാ സിംഹികേതി വിഖ്യാതാ ദൈത്യസുന്ദരീ
പഴയകാലത്ത് കൃതയുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും യുദ്ധം തുടങ്ങുമ്പോൾ, സിംഹിക എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയായ ഒരു ദാനവകുമാരി ഉണ്ടായിരുന്നു.
തസ്യാഃ പുത്രോ മഹാദൈത്യോ രാഹുര് നാമ മഹാബലഃ അമൃതേ തു സമുത്പന്നേ സൈംഹികേയേ ച ഭേദിതേ
അവളുടെ മകൻ രാഹു എന്ന മഹാദാനവൻ ആയിരുന്നു, അതിഗംഭീരശക്തിയുള്ളവൻ. അമൃതം ഉദിച്ചപ്പോൾ സിംഹികയുടെ മകനായ രാഹു വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.
തസ്യ പുത്രോ മഹാദൈത്യോ മേഘഹാസ ഇതി ശ്രുതഃ പിതരം ഘാതിതം ശ്രുത്വാ തപസ് തേപേ ഽതിദുഃഖിതഃ
അവന്റെ മകൻ മേഘഹാസൻ എന്ന മഹാദാനവനായിരുന്നു. തന്റെ പിതാവ് കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നറിഞ്ഞപ്പോൾ, അതീവ ദുഃഖത്തോടെ കഠിനതപസ്സ് ചെയ്തു.
തപസ്യന്തം രാഹുസുതം ഗൌതമീതീരമ് ആശ്രിതമ് ദേവാശ് ച ഋഷയഃ സര്വേ തമ് ഊചുര് അതിഭീതവത്
രാഹുവിന്റെ മകൻ ഗൗതമിയുടെ തീരത്ത് തപസ്സ് ചെയ്യുമ്പോൾ, ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും എല്ലാവരും ഭയത്തോടെ അവനോടു സമീപിച്ചു.