ഏവം വദന്തമ് ആത്രേയം ലജ്ജിതം പ്രാബ്രുവന് സുരാഃ
ഇങ്ങനെ ലജ്ജിതനായി അത്രേയൻ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ദേവന്മാർ അവനോട് പറഞ്ഞു.
ലജ്ജാം ജഹി മഹാബാഹോ ഭവിതാ ഖ്യാതിര് ഉത്തമാ ആത്രേയതീര്ഥേ യേ സ്നാനം പ്രാണിനഃ കുര്യുര് അഞ്ജസാ
മഹാബാഹുവേ, ലജ്ജ ഉപേക്ഷിക്കൂ. ഉത്തമമായ പ്രശസ്തി നിനക്കുണ്ടാകും. അത്രേയതീർത്തിൽ ആരെങ്കിലും സ്നാനം ചെയ്താൽ, എല്ലാ ജീവികളും എളുപ്പത്തിൽ പുണ്യം നേടും.
ഇന്ദ്രാസ് തേ ഭവിതാരോ വൈ സ്മരണാത് സുഖഭാഗിനഃ തത്ര പഞ്ച സഹസ്രാണി തീര്ഥാന്യ് ആഹുര് മനീഷിണഃ
അവിടെ സ്മരണയാൽ മാത്രം ഇന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നവർ ആകും. അവിടെ അഞ്ചായിരം തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
അന്വിന്ദ്രാത്രേയദൈതേയനാമഭിഃ കീര്തിതാനി ച തേഷു സ്നാനം ച ദാനം ച സര്വമ് അക്ഷയപുണ്യദമ്
ഇന്ദ്രൻ, അത്രേയൻ, ദൈത്യന്മാർ എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾകൊണ്ട് പ്രശസ്തമായ ആ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്യുന്നത് അക്ഷയപുണ്യം നൽകും.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ വിബുധാ യാതാഃ സംതുഷ്ടശ് ചാഭവന് മുനിഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവന്മാർ മടങ്ങി. അത്രേയമുനിയും സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു.
കപിലാസംഗമം നാമ തീര്ഥം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ് തത്ര നാരദ വക്ഷ്യാമി കഥാം പുണ്യാമ് അനുത്തമാമ്
മൂന്നു ലോകത്തും പ്രശസ്തമായ കപിലാസംഗമം എന്നൊരു തീർത്ഥം ഉണ്ട്. നാരദാ, അവിടെ ഞാൻ നിന്നോട് അത്യുത്തമവും പുണ്യപ്രദവുമായ ഒരു കഥ പറയാം.
കപിലോ നാമ തത്ത്വജ്ഞോ മുനിര് ആസീന് മഹായശാഃ ക്രൂരശ് ചാപി പ്രസന്നശ് ച തപോവ്രതപരായണഃ
കപിലൻ എന്ന സത്യജ്ഞാനിയായ, മഹാപ്രശസ്തനായ, കഠിനനും കരുണാനിധിയുമായ, തപസ്സിലും വ്രതങ്ങളിലും ലയിച്ചിരുന്ന ഒരു മുനി ഉണ്ടായിരുന്നു.
തപസ്യന്തം മുനിശ്രേഷ്ഠം ഗൌതമീതീരമ് ആശ്രിതമ് തമ് ആഗത്യ മഹാത്മാനം വാമദേവാദയോ ഽബ്രുവന്
ആ മഹാത്മാവായ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ഗൗതമീ തീരത്ത് തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, വാമദേവനും മറ്റു മഹർഷികളും അവിടേക്ക് വന്ന് അവനോട് പറഞ്ഞു.
ഹത്വാ വേനം ബ്രഹ്മശാപൈര് നഷ്ടധര്മേ ത്വ് അരാജകേ കപിലം സിദ്ധമ് ആചാര്യമ് ഊചുര് മുനിഗണാസ് തദാ
വേനനെ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ശാപം മൂലം കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ, ധർമ്മം നശിച്ചു രാജാവില്ലാത്ത രാജ്യം ആയപ്പോൾ, അതിവിശിഷ്ടനായ കപിലമുനിയെ ഗുരുവായി സ്വീകരിക്കാൻ മুনি സമൂഹം സമീപിച്ചു.
ഗതേ വേദേ ഗതേ ധര്മേ കിം കര്തവ്യം മുനീശ്വര
വേദവും ധർമ്മവും ഇല്ലാതായപ്പോൾ, മഹാമുനിവര്യാ, ഇനി ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം?
തതോ ഽബ്രവീന് മുനിര് ധ്യാത്വാ കപിലസ് ത്വ് ആഗതാന് മുനീന്
അപ്പോൾ കപിലമുനി ധ്യാനിച്ച്, അവിടെ എത്തിയിരുന്ന മുനിമാരോട് പറഞ്ഞു.
വേനസ്യോരുര് വിമഥ്യോ ഽഭൂത് തതഃ കശ്ചിദ് ഭവിഷ്യതി
വേനന്റെ തൊണ്ടു ഉരുട്ടിയാൽ, അതിൽ നിന്ന് ഒരാൾ ജനിക്കും.
തഥൈവ ചക്രുര് മുനയോ വേനസ്യോരും വിമഥ്യ വൈ തത്രോത്പന്നോ മഹാപാപഃ കൃഷ്ണോ രൌദ്രപരാക്രമഃ
മുനിമാർ കപിലന്റെ വാക്കുപോലെ വേനന്റെ തൊണ്ടു ഉരുട്ടി. അതിൽ നിന്ന് കറുത്ത നിറമുള്ള, ഭയങ്കരമായ ശക്തിയുള്ള, വലിയ പാപിയായ ഒരാൾ ജനിച്ചു.
തം ദൃഷ്ട്വാ മുനയോ ഭീതാ നിഷീദസ്വേതി ചാബ്രുവന് നിഷാദഃ സോ ഽഭവത് തസ്മാന് നിഷാദാശ് ചാഭവംസ് തതഃ
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭയപ്പെട്ട മുനിമാർ, 'ഇവിടെ ഇരിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ അവൻ 'നിഷാദൻ' ആയി. അവനിൽ നിന്ന് നിഷാദന്മാർ ജനിച്ചു.
വേനബാഹും മമന്ഥുസ് തേ ദക്ഷിണം ധര്മസംഹിതമ് തതഃ പൃഥുസ്വരശ് ചൈവ സര്വലക്ഷണലക്ഷിതഃ
അതിനുശേഷം അവർ ധർമ്മം നിറഞ്ഞ വേനന്റെ വലതുകൈ ഉരുട്ടി. അതിൽ നിന്ന് ഉജ്ജ്വലമായ ശബ്ദവും എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ള പൃഥു ജനിച്ചു.
രാജാഭവത് പൃഥുഃ ശ്രീമാന് ബ്രഹ്മസാമര്ഥ്യസംയുതഃ തമ് ആഗത്യ സുരാഃ സര്വേ അഭിനന്ദ്യ വരാഞ് ശുഭാന്
പൃഥു മഹത്വവും ബ്രഹ്മയുടെ ശക്തിയും ഉള്ള രാജാവായി. എല്ലാ ദേവതകളും അവനെ സമീപിച്ച് ആദരിച്ചു, ശുഭമായ വരങ്ങൾ നൽകി.
തസ്മൈ ദദുസ് തഥാസ്ത്രാണി മന്ത്രാണി ഗുണവന്തി ച തതോ ഽബ്രുവന് മുനിഗണാസ് തം പൃഥും കപിലേന ച
അവനു അവർ ആയുധങ്ങളും ഗുണപൂർണ്ണമായ മന്ത്രങ്ങളും നൽകി. പിന്നെ കപിലനും മുനിസമൂഹവും ചേർന്ന് പൃഥുവിനോട് പറഞ്ഞു.
ആഹാരം ദേഹി ജീവേഭ്യോ ഭുവാ ഗ്രസ്തൌഷധീര് അപി
ഭൂമിയിലെ ഔഷധികൾ ഇല്ലാതായതിനാൽ, ജീവികൾക്ക് ആഹാരം നൽകണം.
തതഃ സ ധനുര് ആദായ ഭുവമ് ആഹ നൃപോത്തമഃ
അപ്പോൾ ആ മഹാരാജാവ് വില്ലെടുത്ത് ഭൂമിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ഓഷധീര് ദേഹി യാ ഗ്രസ്താഃ പ്രജാനാം ഹിതകാമ്യയാ
ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി, നശിച്ച ഔഷധികൾ തിരികെ നൽകണം.
തമ് ഉവാച മഹീ ഭീതാ പൃഥും തം പൃഥുലോചനമ്
പൃഥുവിനെ, വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ളവനെ, ഭയപ്പെട്ട ഭൂമി ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
മയി ജീര്ണാ മഹൌഷധ്യഃ കഥം ദാതുമ് അഹം ക്ഷമാ
എനിക്ക് ഉള്ളിൽ വലിയ ഔഷധികൾ എല്ലാം നശിച്ചിരിക്കുന്നു; എങ്ങനെ ഞാൻ അവ നൽകാൻ കഴിയും?
തതഃ സകോപോ നൃപതിസ് താമ് ആഹ പൃഥിവീം പുനഃ
അപ്പോൾ രാജാവ് കോപത്തോടെ വീണ്ടും ഭൂമിയോട് പറഞ്ഞു.
നോ ചേദ് ദദാസ്യ് അദ്യ ത്വാം വൈ ഹത്വാ ദാസ്യേ മഹൌഷധീഃ
നീ ഇന്ന് തന്നാൽ ഇല്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്നെ കൊല്ലും; അതിനുശേഷം ഞാൻ തന്നെ വലിയ ഔഷധികൾ നൽകും.
കഥം ഹംസി സ്ത്രിയം രാജഞ് ജ്ഞാനീ ഭൂത്വാ നൃപോത്തമ വിനാ മയാ കഥം ചേമാഃ പ്രജാഃ സംധാരയിഷ്യസി
മഹാരാജാവേ, നീ ജ്ഞാനിയാണല്ലോ, എങ്ങനെ ഒരു സ്ത്രീയെ കൊല്ലാൻ കഴിയും? എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ഈ പ്രജകളെ നീ എങ്ങനെ പോഷിപ്പിക്കും?
യത്രോപകാരോ ഽനേകാനാമ് ഏകനാശേ ഭവിഷ്യതി ന ദോഷസ് തത്ര പൃഥിവി തപസാ ധാരയേ പ്രജാഃ
ഒരാളുടെ നാശത്തിൽ അനേകരുടെ ഉപകാരമുണ്ടെങ്കിൽ, അതിൽ പാപമില്ല, ഭൂമിയേ. ഞാൻ തപസ്സിലൂടെ ഈ പ്രജകളെ പോഷിപ്പിക്കും.
ന ദോഷമ് അത്ര പശ്യാമി നാചക്ഷേ ഽനര്ഥകം വചഃ യസ്മിന് നിപാതിതേ സൌഖ്യം ബഹൂനാമ് ഉപജായതേ മുനയസ് തദ്വധം പ്രാഹുര് അശ്വമേധശതാധികമ്
ഇവിടെ ഞാൻ ഒരു തെറ്റും കാണുന്നില്ല, ഇതെല്ലാം വ്യർത്ഥമെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നുമില്ല. കാരണം, ഇതു നടപ്പാക്കിയാൽ അനേകർക്ക് സന്തോഷം ലഭിക്കും. മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്—അവനെ കൊല്ലുന്നത് നൂറു അശ്വമേധയാഗങ്ങൾക്കാൾ വലിയതാണെന്ന്.
തതോ ദേവാശ് ച ഋഷയഃ സാന്ത്വയിത്വാ നൃപോത്തമമ് മഹീം ച മാതരം ദേവീമ് ഊചുഃ സുരഗണാസ് തദാ
അതിനുശേഷം ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ആ മഹാരാജാവിനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. ഭൂമിയെ, ദൈവസ്വഭാവമുള്ള അമ്മയെ, അവർ ദേവഗണങ്ങൾ ചേർന്ന് അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ഭൂമേ ഗോരൂപിണീ ഭൂത്വാ പയോരൂപാ മഹൌഷധീഃ ദേഹി ത്വം പൃഥവേ രാജ്ഞേ തതഃ പ്രീതോ ഭവേന് നൃപഃ പ്രജാസംരക്ഷണം ച സ്യാത് തതഃ ക്ഷേമം ഭവിഷ്യതി
ഭൂമിദേവി, നീ പശുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, പാൽപോലെയും മഹൗഷധികളായും രാജാവ് പൃഥുവിന് നൽകണം. അപ്പോൾ രാജാവ് സന്തോഷപ്പെടും, ജനങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം നടക്കും, എല്ലാം ക്ഷേമകരമാകും.
തതോ ഗോരൂപമ് ആസ്ഥായ ഭൂമ്യ് ആസീത് കപിലാന്തികേ ദുദോഹ ച മഹൌഷധ്യോ രാജാ വേനകരോദ്ഭവഃ
അതിനുശേഷം ഭൂമി പശുവിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് കപിലന്റെ സമീപത്ത് ഇരുന്നു. വേനന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച രാജാവ് മഹൗഷധികൾ അവളിൽ നിന്നു പാൽപോലെ ചുരണ്ടി.