കുടുമ്ബഭാരാത് പരിതോ ഹ്യ് അര്ഥാര്ഥീ പരിധാവതി ന കിമപ്യ് ആസസാദാസൌ തതോ വൈരാഗ്യമ് ആസ്ഥിതഃ
കുടുംബഭാരത്തിൽ തളർന്ന്, ധനം തേടി എല്ലായിടത്തും ഓടിയെങ്കിലും ഒന്നും ലഭിച്ചില്ല. അപ്പോൾ അവൻ വൈരാഗ്യം സ്വീകരിച്ചു.
അത്യന്തവിമുഖേ ദൈവേ വ്യര്ഥീഭൂതേ തു പൌരുഷേ ന വൈരാഗ്യാദ് അന്യദ് അസ്തി പണ്ഡിതസ്യാവലമ്ബനമ്
ദൈവം പൂർണ്ണമായും വിരോധം കാണിച്ചപ്പോൾ, പരിശ്രമം ഫലിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, പണ്ഡിതന് വൈരാഗ്യത്തിന് പുറമെ ആശ്രയിക്കാനൊന്നുമില്ല.
ഇതി സംചിന്തയാമ് ആസ തദാസൌ നിഃശ്വസന് മുഹുഃ ക്രമാഗതം ധനം നാസ്തി പോഷ്യാശ് ച ബഹവോ മമ
അങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ട്, ആവർത്തിച്ച് ആഹ്വാനിച്ചു: 'എനിക്ക് വരുമാനമൊന്നുമില്ല, പോഷിക്കേണ്ടവരും അനേകം ഉണ്ട്.'
മാനീ ചാത്മാ ന കഷ്ടാര്ഹോ ഹാ ധിഗ് ദുര്ദൈവചേഷ്ടിതമ് സ കദാചിദ് വൃത്തിയുതോ വൃത്തിഭിഃ പരിവര്തയന്
അവന്റെ മനസ്സ് അഭിമാനത്തോടെ, കഷ്ടം അനുഭവിക്കാൻ യോഗ്യനല്ലായിരുന്നു. ദുർദൈവത്തിന്റെ പ്രവൃത്തി ശപിക്കപ്പെടട്ടെ! ചിലപ്പോൾ ഉപജീവനമുണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ, വിവിധ തൊഴിൽ ചെയ്തുകൊണ്ട് ജീവിച്ചു.
ന ലേഭേ തദ് ധനം വൃത്തേര് വിരാഗമ് അഗമത് തദാ സേവാ നിഷിദ്ധാ യാ കാചിദ് ഗഹനാ ദുഷ്കരം തപഃ
അവന് ആ സമ്പത്ത് ലഭിച്ചില്ല, അപ്പോഴൊന്നും വൈരാഗ്യവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ച സേവനങ്ങൾ എല്ലാം വിലക്കപ്പെട്ടതായിരുന്നു, കഠിനമായ തപസ്സും ചെയ്യാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമായിരുന്നു.
ബലാദ് ആകര്ഷതീയം മാം തൃഷ്ണാ സര്വത്ര ദുഷ്കൃതേ ത്വയാപകൃതമ് അജ്ഞാനാത് തസ്മാത് തൃഷ്ണേ നമോ ഽസ്തു തേ
ഈ തൃശ്യ, എന്നെ എവിടെയായാലും ബലമായി വഷളാക്കുന്നു, ദോഷങ്ങൾ ചെയ്യാൻ ഇടയാക്കുന്നു. നീ അറിവില്ലാതെ എനിക്കു ദോഷം വരുത്തിയിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ, തൃശ്യേ, ഞാൻ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഏവം വിചിന്ത്യ മേധാവീ തൃഷ്ണാഛേദായ കിം ഭവേത് ഇത്യ് ആലോച്യ സ പൈലൂഷഃ പിതരം വാക്യമ് അബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം, തൃശ്യയെ എങ്ങനെ മുറിക്കാമെന്ന് ചിന്തിച്ച്, പൈലൂഷൻ തന്റെ അച്ഛനോടു പറഞ്ഞു.
ജ്ഞാനാസിനാ ക്രോധലോഭൌ സംസൃതിം ചാതിദുസ്തരാമ് ഛേദ്മീമാം കേന ഹേ താത തമ് ഉപായം വദ പ്രഭോ
അച്ഛാ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ വാളുകൊണ്ട് ക്രോധവും ലോഭവും, അത്യന്തം കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ജന്മചക്രവും എങ്ങനെ മുറിക്കാം? ആ മാർഗം ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.
ഈശ്വരാജ് ജ്ഞാനമ് അന്വിച്ഛേദ് ഇത്യ് ഏഷാ വൈദികീ ശ്രുതിഃ തസ്മാദ് ആരാധയേശാനം തതോ ജ്ഞാനമ് അവാപ്സ്യസി
ഭഗവാനിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം തേടണം എന്നതാണ് വേദവാക്യം. അതിനാൽ, ഭഗവാനെ ആരാധിച്ചാൽ, നീ ജ്ഞാനം നേടും.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ സ പൈലൂഷോ ജ്ഞാനായേശ്വരമ് ആര്ചയത് തതസ് തുഷ്ടോ മഹേശാനോ ജ്ഞാനം പ്രാദാദ് ദ്വിജാതയേ പ്രാപ്തജ്ഞാനോ മഹാബുദ്ധിര് ഗാഥാഃ പ്രോവാച മുക്തിദാഃ
പൈലൂഷൻ 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞ് ജ്ഞാനത്തിനായി ഭഗവാനെ ആരാധിച്ചു. അതിനുശേഷം മഹേശ്വരൻ സന്തോഷത്തോടെ ആ ദ്വിജനു ജ്ഞാനം നൽകി. ജ്ഞാനം നേടിയ മഹാബുദ്ധിയനായ അവൻ മോക്ഷം നൽകുന്ന ഗാഥകൾ പറഞ്ഞു.
ക്രോധസ് തു പ്രഥമം ശത്രുര് നിഷ്ഫലോ ദേഹനാശനഃ ജ്ഞാനഖഡ്ഗേന തം ഛിത്ത്വാ പരമം സുഖമ് ആപ്നുയാത്
ക്രോധം ആദ്യ ശത്രുവാണ്, ഫലമില്ലാത്തതും ശരീരത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്. ജ്ഞാനത്തിന്റെ വാളുകൊണ്ട് അതിനെ മുറിച്ചാൽ പരമസുഖം ലഭിക്കും.
തൃഷ്ണാ ബഹുവിധാ മായാ ബന്ധനീ പാപകാരിണീ ഛിത്ത്വൈതാം ജ്ഞാനഖഡ്ഗേന സുഖം തിഷ്ഠതി മാനവഃ
തൃശ്യ അനേകം രൂപങ്ങളുള്ള മായയും ബന്ധവും പാപത്തിന് കാരണവുമാണ്. അതിനെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ വാളുകൊണ്ട് മുറിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും.
സങ്ഗസ് തു പരമോ ഽധര്മോ ദേവാദീനാമ് ഇതി ശ്രുതിഃ അസങ്ഗസ്യാത്മനോ ഹ്യ് അസ്യ സങ്ഗോ ഽയം പരമോ രിപുഃ
ബന്ധം ഏറ്റവും വലിയ അധർമ്മമാണെന്ന് ദേവന്മാരെക്കുറിച്ച് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു. അസക്തനായ ആത്മാവിന് ഈ ബന്ധം ഏറ്റവും വലിയ ശത്രുവാണ്.
ഛിത്ത്വൈനം ജ്ഞാനഖഡ്ഗേന ശിവൈകത്വമ് അവാപ്നുയാത് സംശയഃ പരമോ നാശോ ധര്മാര്ഥാനാം വിനാശകൃത്
ഈ ബന്ധം ജ്ഞാനത്തിന്റെ വാളുകൊണ്ട് മുറിച്ചാൽ ശിവനോടുള്ള ഏകത്വം ലഭിക്കും. സംശയം ഏറ്റവും വലിയ നാശമാണ്, ധർമ്മത്തിന്റെയും സമ്പത്തിന്റെയും നാശകാരിയാണ്.
ഛിത്ത്വൈനം സംശയം ജന്തുഃ പരമേപ്സിതമ് ആപ്നുയാത് പിശാചീവ വിശത്യ് ആശാ നിര്ദഹത്യ് അഖിലം സുഖമ് പൂര്ണാഹന്താസിനാ ഛിത്ത്വാ ജീവന് മുക്തിമ് അവാപ്നുയാത്
ഈ സംശയം മുറിച്ചാൽ ജീവി പരമാവധി ആഗ്രഹിച്ചതു നേടും. ആശ ദുഷ്ടാത്മാവുപോലെ കടന്നു വന്ന് മുഴുവൻ സുഖവും കത്തിച്ചുപോകുന്നു; പൂർണ്ണ അഹംഭാവം ഇല്ലാതാക്കുന്ന വാളുകൊണ്ട് അതിനെ മുറിച്ചാൽ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിക്കും.
തതോ ജ്ഞാനമ് അവാപ്യാസൌ ഗങ്ഗാതീരം സമാശ്രിതഃ ജ്ഞാനഖഡ്ഗേന നിര്മോഹസ് തതോ മുക്തിമ് അവാപ സഃ
ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനം നേടിയ ശേഷം, അവൻ ഗംഗയുടെ തീരത്ത് അഭയം പ്രാപിച്ചു. ജ്ഞാനത്തിന്റെ വാളുകൊണ്ട് മോഹം ഇല്ലാതാക്കി, അതിനുശേഷം മോക്ഷം നേടി.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം ഖഡ്ഗതീര്ഥമ് ഇതി സ്മൃതമ് ജ്ഞാനതീര്ഥം ച കവഷം പൈലൂഷം സര്വകാമദമ്
അതിനുശേഷം ആ തീർത്ഥം ഖഡ്ഗതീർത്ഥം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ ജ്ഞാനതീർത്ഥം, കവഷം, പൈലൂഷം എന്നിങ്ങനെയും, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നവയെന്നുമാണ്.
ഇത്യാദിഷട്സഹസ്രാണി തീര്ഥാന്യ് ആഹുര് മഹര്ഷയഃ അശേഷപാപതാപൌഘഹരാണീഷ്ടപ്രദാനി ച
ഇങ്ങനെ ആറ് ആയിരം തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് മഹർഷികൾ പറയുന്നു. അവയെല്ലാം പാപവും ദുഃഖവും അകറ്റുകയും ഇഷ്ടഫലങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആത്രേയമ് ഇതി വിഖ്യാതമ് അന്വിന്ദ്രം തീര്ഥമ് ഉത്തമമ് തസ്യ പ്രഭാവം വക്ഷ്യാമി ഭ്രഷ്ടരാജ്യപ്രദായകമ്
ആത്രേയമെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന, അന്വിന്ദ്രം എന്നും പ്രശസ്തമായ ഉത്തമമായ ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വം ഞാൻ പറയാം. അത് നഷ്ടപ്പെട്ട രാജ്യം പോലും തിരികെ നൽകുന്നു.
ഗൌതമ്യാ ഉത്തരേ തീര ആത്രേയോ ഭഗവാന് ഋഷിഃ അന്വാരേഭേ ഽഥ സത്ത്രാണി ഋത്വിഗ്ഭിര് മുനിഭിര് വൃതഃ
ഗൗതമിയുടെ വടക്കേ തീരത്ത്, ഭഗവാൻ ആത്രേയൻ, പുരോഹിതന്മാരും മുനിമാരും ചുറ്റിപ്പറ്റി, യാഗങ്ങൾ നടത്തി.
തസ്യ ഹോതാഭവത് ത്വ് അഗ്നിര് ഹവ്യവാഹന ഏവ ച ഏവം സത്ത്രേ തു സംപൂര്ണ ഇഷ്ടിം മാഹേശ്വരീം പുനഃ
അവനു വേണ്ടി അഗ്നി ഹോതൃനും ഹവ്യവാഹനനും ആയി. അങ്ങനെ ആ യാഗത്തിൽ, മഹേശ്വരനു വേണ്ടി ഇഷ്ടി വീണ്ടും പൂർത്തിയാക്കി.
കൃത്വൈശ്വര്യമ് അഗാദ് വിപ്രഃ സര്വത്ര ഗതിമ് ഏവ ച ഇന്ദ്രസ്യ ഭവനം രമ്യം സ്വര്ഗലോകം രസാതലമ്
അവൻ ആ യാഗം നടത്തി, ഐശ്വര്യവും എവിടെയായാലും പോകാനുള്ള കഴിവും നേടി. ഇന്ദ്രന്റെ മനോഹരമായ ഭവനത്തിലും സ്വർഗലോകത്തിലും പാതാളത്തിലും പോകാൻ സാധിച്ചു.
സ്വേച്ഛയാ യാതി വിപ്രേന്ദ്രഃ പ്രഭാവാത് തപസഃ ശുഭാത് സ കദാചിദ് ദിവം ഗത്വാ ഇന്ദ്രലോകമ് അഗാത് പുനഃ
സ്വന്തം ഇച്ഛയാൽ, തപസ്സിന്റെ മഹത്ത്വം കൊണ്ടും, ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ ചിലപ്പോൾ സ്വർഗത്തിലേക്കും വീണ്ടും ഇന്ദ്രന്റെ ലോകത്തേക്കും പോയിരുന്നു.
തത്രാപശ്യത് സഹസ്രാക്ഷം സുരൈഃ പരിവൃതം ശുഭൈഃ സ്തൂയമാനം സിദ്ധസാധ്യൈഃ പ്രേക്ഷന്തം നൃത്യമ് ഉത്തമമ് ശൃണ്വാനം മധുരം ഗീതമ് അപ്സരോഭിശ് ച വീജിതമ്
അവിടെ അവൻ ആയിരം കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രനെ, ഉത്തമ ദേവന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും, സിദ്ധന്മാരും സാദ്ധ്യന്മാരും സ്തുതിക്കുന്നതും, ഉത്തമമായ നൃത്തം കാണുന്നതും, മധുരമായ പാട്ട് കേൾക്കുന്നതും, അപ്സരസ്സുകൾ കാറ്റുവീശുന്നതും കാണുകയും ചെയ്തു.
ഉപോപവിഷ്ടൈഃ സുരനായകൈസ് തൈഃ സംപൂജ്യമാനം മഹദാസനസ്ഥമ് ജയന്തമ് അങ്കേ വിനിധായ സൂനും ശച്യാ യുതം പ്രാപ്തരതിം മഹിഷ്ഠമ്
അവിടെ ഇരുന്ന ദേവനേതാക്കളാൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന, വലിയ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന, ജയന്തനെ മടിയിൽ വെച്ചിരിക്കുന്ന, ശചിയോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്ന, പരമാനന്ദം അനുഭവിക്കുന്ന ഇന്ദ്രനെ അവൻ കണ്ടു.
സതാം ശരണ്യം വരദം മഹേന്ദ്രം സമീക്ഷ്യ വിപ്രാധിപതിര് മഹാത്മാ വിമോഹിതോ ഽസൌ മുനിര് ഇന്ദ്രലക്ഷ്മ്യാ സമീഹയാമ് ആസ തദ് ഇന്ദ്രരാജ്യമ്
സത്പുരുഷന്മാർക്ക് ആശ്രയവും വരദായകനുമായ മഹേന്ദ്രനെ കണ്ടപ്പോൾ, ആ മഹാത്മാവായ ബ്രാഹ്മണാധിപതി ഇന്ദ്രന്റെ തേജസ്സിൽ ആകർഷിതനായി, അതേ ഇന്ദ്രപദവിയെ ആഗ്രഹിക്കാൻ തുടങ്ങി.
സംപൂജിതോ ദേവഗണൈര് യഥാവത് സ്വമ് ആശ്രമം വൈ പുനര് ആജഗാമ സമീക്ഷ്യ താം ശക്രപുരീം സുരമ്യാം രത്നൈര് യുതാം പുണ്യഗുണൈഃ സുപൂര്ണാമ്
ദേവഗണങ്ങൾ യഥാവിധി ആദരിച്ച ശേഷം, ആ ബ്രാഹ്മണൻ വീണ്ടും തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. രത്നങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവും, പുണ്യഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായ ആ മനോഹരമായ ശക്രപുരി കണ്ടതിനു ശേഷം.
സ്വമ് ആശ്രമം നിഷ്പ്രഭഹേമവര്ജ്യം സമീക്ഷ്യ വിപ്രോ വിരമം ജഗാമ സമീഹമാനഃ സുരരാജ്യമ് ആശു പ്രിയാം തദോവാച മഹാത്രിപുത്രഃ
സ്വന്തം ആശ്രമം പ്രകാശവും പൊന്നും ഇല്ലാതെ മങ്ങിയതായും കണ്ടപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ മനസ്സിൽ വിരക്തനായി, ദേവരാജ്യത്തെ വേഗത്തിൽ ആഗ്രഹിച്ചു, പിന്നെ പ്രിയപ്പെട്ട മഹാത്രിപുത്രനോടു പറഞ്ഞു.
ഭോക്തും ന ശക്തോ ഽസ്മി ഫലാനി മൂലാന്യ് അനുത്തമാന്യ് അപ്യ് അതിസംസ്കൃതാനി സ്മൃത്വാമൃതം പുണ്യതമം ച തത്ര ഭക്ഷ്യം ച ഭോജ്യം ച വരാസനാനി
എന്ത് ഉത്തമമായും നന്നായി തയ്യാറാക്കിയ ഫലങ്ങളും മൂലങ്ങളും പോലും ഞാൻ ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല, അവിടെ കിട്ടിയ അമൃതവും, ഏറ്റവും പുണ്യമുള്ള ഭക്ഷണവും, വിഭവങ്ങളും മനോഹരമായ ഇരിപ്പിടങ്ങളും ഓർത്തപ്പോൾ.
ഇച്ഛേയമ് ഇന്ദ്രത്വമ് അഹം മഹാത്മന് കുരുഷ്വ ശീഘ്രം പദമ് ഐന്ദ്രമ് അത്ര ബ്രൂഷേ ഽന്യഥാ ചേന് മദുദീരിതം ത്വം ഭസ്മീകരോമ്യ് ഏവ ന സംശയോ ഽത്ര
ഞാൻ ഇന്ദ്രപദം ആഗ്രഹിക്കുന്നു മഹാത്മാവേ; ദയവായി എനിക്ക് ഈിടത്ത് വേഗത്തിൽ ആ സ്ഥാനമനുഗ്രഹിക്കണം. ഞാൻ പറഞ്ഞതിനു വിരുദ്ധമായി നീ പറയുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്നെ കണക്കില്ലാതെ ചാരമാക്കും — ഇതിൽ സംശയമില്ല.