ദിശോ വിജേതും സ ജഗാമ രാജാ പുരോധസാ തേന നൃപപ്രവീരഃ പുരോധസം പ്രാഹ മഹാനുഭാവം ജിത്വാ ദിശശ് ചാധ്വനി സംനിവിഷ്ടഃ
ദിശകളെ ജയിക്കാൻ രാജാവ് തന്റെ പുരോഹിതനോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു. ദിശകൾ ജയിച്ചശേഷം, യാത്രയിൽ വിശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ആ മഹാനുഭാവനായ പുരോഹിതനോട് രാജാവ് പറഞ്ഞു.
പപ്രച്ഛേദം കേന ഖേദം ഗതോ ഽസി ഹേതും വദസ്വേതി മഹാനുഭാവ ത്വമ് ഏവ രാജ്യേ മമ സര്വമാന്യഃ സമസ്തവിദ്യാനിരവദ്യബോധഃ
'നിനക്ക് എന്ത് ദു:ഖമാണുണ്ടായത്? കാരണം പറയൂ. മഹാനുഭാവാ, എന്റെ രാജ്യത്ത് നീയാണ് ഏറ്റവും ആദരിക്കപ്പെടുന്നത്; എല്ലാ വിദ്യകളിലും നിനക്ക് പൂർണ്ണമായ അറിവുണ്ട്.'
വിധൂതപാപഃ പരിതാപശൂന്യഃ കിമ് അന്യചേതാ ഇവ ലക്ഷ്യസേ ത്വമ് ജിതേയമ് ഉര്വീ വിജിതാ നരേന്ദ്രാ ഹര്ഷസ്യ ഹേതൌ മഹതീഹ ജാതേ
'നീ പാപരഹിതനും ദു:ഖരഹിതനുമാണ്; എന്നിട്ടും മനസ്സു മറ്റൊരിടത്താണെന്നപോലെ നീ കാണപ്പെടുന്നു. ഭൂമി ജയിച്ചിരിക്കുന്നു, രാജാക്കന്മാരെ കീഴടക്കി, വലിയ സന്തോഷത്തിന് കാരണമുണ്ടായിരിക്കുന്നു.'
കിം ത്വം കൃശോ മേ വദ സത്യമ് ഏവ ദ്വിജാതിവര്യാതിമഹാനുഭാവ സംബോധ്യ ശര്യാതിമ് ഉവാച വിപ്രശ് ഛന്ദോമധുഃ പ്രേമമയീം പ്രിയോക്തിമ്
'എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് സത്യമായി പറയൂ.' അപ്പോൾ അതിമഹാനുഭാവനായ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ, പ്രേമപൂർണ്ണമായ വാക്കുകളിൽ ശര്യാതിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ശൃണു ഭൂപാല മദ്വാക്യം ഭാര്യയാ യദ് ഉദീരിതമ് സ്ഥിതേ യാമേ വയം യാമോ യാമിനീ ചാര്ധഗാമിനീ
'രാജാവേ, എന്റെ ഭാര്യ പറഞ്ഞത് കേൾക്കൂ: രാത്രി പകുതിയായപ്പോൾ ഞാൻ വീട്ടിൽ എത്തിയില്ല; അവൾ എന്റെ വരവിനായി കാത്തിരുന്നു.'
സ്വാമിനീ ചാസ്യ ദേഹസ്യ കാമിനീ മാം പ്രതീക്ഷതേ സ്മൃത്വാ തത് കാമിനീവാക്യം ശോഷം യാതി കലേവരമ് വികാരേ സ്മരസംജാതേ ജീവാതുര് നലിനാനനാ
'ഈ ശരീരത്തിന്റെ യജമാനിയായ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ എന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു; അവളുടെ വാക്കുകൾ ഓർത്തപ്പോൾ എന്റെ ശരീരം ക്ഷയിക്കുന്നു. പ്രേമത്തിന്റെ ഉണർവ് വന്നപ്പോൾ, കമലമുഖിയായ അവൾ ജീവൻ ആഗ്രഹിച്ച് ക്ഷയിച്ചു പോകുന്നു.'
വിഹസ്യ ചാബ്രവീദ് രാജാ പുരോധസമ് അരിംദമഃ
അപ്പോൾ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച രാജാവ് ചിരിച്ചു കൊണ്ട് തന്റെ പുരോഹിതനോട് പറഞ്ഞു.
ത്വം ഗുരുര് മമ മിത്രം ച കിമ് ആത്മാനം വിഡമ്ബസേ കിമ് അനേന മഹാപ്രാജ്ഞ മമ വാക്യേന മാനദ ക്ഷണവിധ്വംസിനി സുഖേ കാ നാമാസ്ഥാ മഹാത്മനാമ്
'നീ എന്റെ ഗുരുവും സുഹൃത്തുമാണ്; പിന്നെ എന്തിന് നീ സ്വയം പരിഹസിക്കുന്നു? മഹാപണ്ഡിതാ, എന്റെ വാക്കുകൾക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? മഹാത്മാക്കൾക്ക് ഒരു നിമിഷം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്ന സന്തോഷത്തിൽ എന്ത് ആശ്രയം?'
ഏതദ് ആകര്ണ്യ മതിമാന് മധുച്ഛന്ദാ വചോ ഽബ്രവീത്
ഇത് കേട്ട ശേഷം, ബുദ്ധിമാനായ മധുച്ഛന്ദാസ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യത്രാനുകൂല്യം ദംപത്യോസ് ത്രിവര്ഗസ് തത്ര വര്ധതേ ന ചേദം ദൂഷണം രാജന് ഭൂഷണം ചാതിമന്യതാമ്
ഭർത്താവിനും ഭാര്യയ്ക്കും തമ്മിൽ ഐക്യമുണ്ടായാൽ, ജീവിതത്തിലെ മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങളും വളരുന്നു; രാജാവേ, ഇത് ഒരു തെറ്റല്ല, മറിച്ച് വലിയ ഗുണമായാണ് കണക്കാക്കേണ്ടത്.
ആജഗാമ സ്വകം ദേശം മഹത്യാ സേനയാ വൃതഃ പരീക്ഷാര്ഥം ച തത്പ്രേമ പുര്യാം വാര്ത്താമ് അദീദിശത്
അവൻ വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം സ്വന്തം ദേശത്തേക്ക് തിരിച്ചു വന്നു; അവരുടെ സ്നേഹം പരീക്ഷിക്കാൻ നഗരത്തിൽ വാർത്ത പ്രചരിപ്പിച്ചു.
ദിശോ വിജേതും ശര്യാതൌ യാതേ രാക്ഷസപുംഗവഃ ഹത്വാ രസാതലം യാതോ രാജാനം സപുരോധസമ്
ശര്യാതി ദിക്കുകൾ ജയിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, രാക്ഷസന്മാരിൽ പ്രധാനനായവൻ രാജാവിനെയും പുരോഹിതനെയും കൊല്ലുകയും, പാതാളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങിപ്പോകുകയും ചെയ്തു.
രാജ്ഞോ ഭാര്യാ നിശ്ചയായ പ്രവൃത്താ മുനിസത്തമ വാര്ത്താം ശ്രുത്വാ ദൂതമുഖാന് മധുച്ഛന്ദഃപ്രിയാ പുനഃ
മുനിശ്രേഷ്ഠനേ, രാജാവിന്റെ ഭാര്യ ഉറപ്പു അറിയാൻ, ദൂതന്മാരുടെ വായിൽ നിന്ന് വാർത്ത കേട്ട ശേഷം, വീണ്ടും പ്രിയനായ മധുച്ഛന്ദാസിനെ സമീപിച്ചു.
തദൈവാഭൂദ് ഗതപ്രാണാ തദ് വിചിത്രമ് ഇവാഭവത് തസ്യാ വൃത്തം തു തേ ദൃഷ്ട്വാ ദൂതാ രാജ്ഞേ ന്യവേദയന്
അപ്പോഴുതന്നെ അവൾ ജീവൻ വിട്ടു; അതൊരു അത്ഭുതകരമായ സംഭവമായിരുന്നു. അവളുടെ അവസ്ഥ കണ്ട ദൂതന്മാർ രാജാവിനോട് വിവരം അറിയിച്ചു.
യത് കൃതം രാജപത്നീഭിഃ പ്രിയയാ ച പുരോധസഃ വിസ്മിതോ ദുഃഖിതോ രാജാ പുനര് ദൂതാന് അഭാഷത
രാജകുമാരിമാരും പുരോഹിതന്റെ പ്രിയയും ചെയ്തത് കണ്ട രാജാവ് അത്ഭുതത്തിലും ദുഃഖത്തിലും ആകയാൽ വീണ്ടും ദൂതന്മാരോട് ചോദിച്ചു.
ശീഘ്രം ഗച്ഛന്തു ഹേ ദൂതാ ബ്രാഹ്മണ്യാ യത് കലേവരമ് രക്ഷന്തു വാര്ത്താം കുരുത രാജാഗന്താ പുരോധസാ
ദൂതന്മാരേ, ഉടൻ പോകൂ, ബ്രാഹ്മണിയുടെ ശരീരം കാത്തുസൂക്ഷിക്കൂ; രാജാവും പുരോഹിതനും ഉടൻ വരും, അതിന്റെ വിവരം അറിയിക്കൂ.
ഇതി ചിന്താതുരേ രാജ്ഞി വാഗ് ഉവാചാശരീരിണീ
രാജാവ് വലിയ ചിന്തയിൽ ആകുമ്പോൾ, ശരീരമില്ലാത്ത ഒരു ശബ്ദം അവനോട് സംസാരിച്ചു.
വിധാസ്യത്യ് അഖിലം ഗങ്ഗാ രാജംസ് തവ സമീഹിതമ് സര്വാഭിഷങ്ഗശമനീ പാവനീ ഭുവി ഗൌതമീ
രാജാവേ, ഗംഗാ നദി നിന്റെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റും; ഭൂമിയിൽ എല്ലാ ദോഷങ്ങളും നീക്കുന്ന, വിശുദ്ധിയുള്ള ഗൗതമി നദി നിന്റെ മോഹം പൂർത്തിയാക്കും.
ഏതച് ഛ്രുത്വാ സ ശര്യാതിര് ഗൌതമീതടമ് ആശ്രിതഃ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ധനം ദത്ത്വാ തര്പയിത്വാ പിതൄന് ദ്വിജാന്
ഇത് കേട്ട ശേഷം ശര്യാതി ഗൗതമി നദിയുടെ തീരത്ത് എത്തി, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധനം നൽകി, പിതാക്കളെയും ദ്വിജന്മാരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
പുരോഹിതം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠം പ്രേഷയിത്വാ ധനാന്വിതമ് അന്യത്ര തീര്ഥേ സാര്ഥേഷു ദാനം ദേഹി പ്രയത്നതഃ
അവൻ ധനസമ്പന്നനായ തന്റെ പുരോഹിതനായ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനെ മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളിൽ അയച്ചു, യാത്രക്കാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ദാനം ചെയ്യാൻ പറഞ്ഞു.
ഏതത് സര്വം ന ജാനാതി രാജ്ഞഃ കൃത്യം പുരോഹിതഃ ഗതേ തസ്മിന് ഗുരൌ രാജാ വൈശ്വാമിത്രേ മഹാത്മനി
രാജാവിന്റെ ഈ പ്രവർത്തികൾ പുരോഹിതന് അറിയില്ലായിരുന്നു; ഗുരു പോയശേഷം, രാജാവ് മഹാത്മാവായ വൈശ്വാമിത്രനെ സമീപിച്ചു.
സര്വം ബലം പ്രേഷയിത്വാ ഗങ്ഗാതീരേ ഽഗ്നിമ് ആവിശത് ഇത്യ് ഉക്ത്വാ സ തു രാജേന്ദ്രോ ഗങ്ഗാം ഭാനും സുരാന് അപി
സൈന്യത്തെ മുഴുവനും അയച്ചശേഷം, രാജാവ് ഗംഗാതീരത്ത് അഗ്നിയിൽ കയറി, ഗംഗയോടും സൂര്യനോടും ദേവന്മാരോടും ഇങ്ങനെ പ്രഖ്യാപിച്ചു.
യദി ദത്തം യദി ഹുതം യദി ത്രാതാ പ്രജാ മയാ തേന സത്യേന സാ സാധ്വീ മമായുഷ്യേണ ജീവതു
ഞാൻ ദാനം നൽകിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഹോമം നടത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ആ സത്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ഈ സദ്വൃത്തയായ സ്ത്രീ എന്റെ ആയുസ്സിൽ ജീവിക്കട്ടെ.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാഗ്നൌ പ്രവിഷ്ടേ തു ശര്യാതൌ നൃപസത്തമേ തദൈവ ജീവിതാ ഭാര്യാ രാജ്ഞസ് തസ്യ പുരോധസഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് ശര്യാതി അഗ്നിയിൽ കയറിയപ്പോൾ, അപ്പോൾതന്നെ രാജപുരോഹിതന്റെ ഭാര്യയ്ക്ക് ജീവൻ തിരികെ ലഭിച്ചു.
അഗ്നിപ്രവിഷ്ടം രാജാനം ശ്രുത്വാ വിസ്മയകാരണമ് പതിവ്രതാം തഥാ ഭാര്യാം മൃതാം ജീവാന്വിതാം പുനഃ
രാജാവ് അഗ്നിയിൽ കയറിയതും അത്ഭുതം സൃഷ്ടിച്ചതും, മരിച്ചിരുന്ന ഭർത്തിനിഷ്ഠയായ ഭാര്യ വീണ്ടും ജീവൻ ലഭിച്ചതും കേട്ടപ്പോൾ—
തദര്ഥം ചാപി രാജാനം ത്യക്താത്മാനം വിശേഷതഃ ആത്മനശ് ച പുനഃ കൃത്യമ് അസ്മരന് നൃപതേര് ഗുരുഃ
ഈ കാരണത്താലും, പ്രത്യേകിച്ച് രാജാവ് തന്റെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ചതിനാലും, രാജാവിന്റെ ഗുരു തന്റെ ശേഷിച്ച കടമകൾ വീണ്ടും ഓർത്തെടുത്തു.
അഹമ് അപ്യ് അഗ്നിമ് ആവേക്ഷ്യ ഉത യാസ്യേ പ്രിയാന്തികമ് അഥവേഹ തപസ് തപ്സ്യേ തതോ നിശ്ചയവാന് ദ്വിജഃ
ഞാനും അഗ്നിയെ കണ്ട്, പ്രിയപ്പെട്ടവളോടു പോകാമോ, അല്ലെങ്കിൽ ഇവിടെ തന്നെ കഠിനതപസ്സു ചെയ്യാമോ എന്ന് ആലോചിച്ചു. പിന്നെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ആ ദ്വിജൻ അങ്ങനെ പ്രവർത്തിച്ചു.
ഏതദ് ഏവാത്മനഃ കൃത്യം മന്യേ സുകൃതമ് ഏവ ച ജീവയാമി ച രാജാനം തതോ യാമി പ്രിയാം പുനഃ
ഇതാണ് എനിക്ക് ചെയ്യേണ്ടതും, നല്ലതും എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. രാജാവിനെ സംരക്ഷിച്ച്, പിന്നെ വീണ്ടും പ്രിയപ്പെട്ടവളോടു ഞാൻ പോകും.
ഏതദ് ഏവ ശുഭം മേ സ്യാത് തതസ് തുഷ്ടാവ ഭാസ്കരമ് ന ഹ്യ് അന്യഃ കോപി ദേവോ ഽസ്തി സര്വാഭീഷ്ടപ്രദോ രവേഃ
ഇതാണ് എനിക്ക് ശുഭകരമാവുന്നത്. അങ്ങനെ അവൻ സൂര്യനെ സ്തുതിച്ചു, കാരണം എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്ന മറ്റൊരു ദേവൻ ഇല്ല, സൂര്യൻ മാത്രമേ ഉള്ളൂ.
നമോ ഽസ്തു തസ്മൈ സൂര്യായ മുക്തയേ ഽമിതതേജസേ ഛന്ദോമയായ ദേവായ ഓംകാരാര്ഥായ തേ നമഃ
അമിതമായ തേജസ്സുള്ള മോക്ഷം നല്കുന്ന സൂര്യനേ, വേദമന്ത്രങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ദൈവമേ, ഓംകാരത്തിന്റെ അർത്ഥമായവനേ, നിനക്കു വന്ദനം.