പ്രപഞ്ചസ്യ നിമിത്തം യത് തജ് ജ്യോതിശ് ച പരം ശിവഃ തമ് ഏവ സാധയ ഹരം ഭക്ത്യാ പരമയാ മുനേ ഗൌതമ്യാം സകലാഘൌഘസംഹര്താ ദണ്ഡകേ വനേ
ലോകത്തിന്റെ കാരണം ആ പരമജ്യോതി ശിവനാണ്. മഹർഷേ, നീ പരമഭക്തിയോടെ അവനിലേക്കു മാത്രം ശ്രമിക്കണം. ഗൗതമിയിൽ, ദണ്ഡകവനത്തിൽ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളുടെ കൂമ്പാരവും നശിപ്പിക്കുന്നവനാണ്.
ഏതച് ഛ്രുത്വാ മുനേര് വാക്യം പരാം പ്രീതിമ് ഉപാഗതഃ ഭുക്തിദോ മുക്തിദഃ പുംസാം സാകാരോ ഽഥ നിരാകൃതിഃ
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവൻ പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു — അവൻ മനുഷ്യർക്കു ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവൻ, രൂപമുള്ളവനായി അല്ലെങ്കിൽ രൂപരഹിതനായി.
സൃഷ്ട്യാകാരസ് തതഃ ശക്തഃ പാലനാകാര ഏവ ച ദാതാ ച ഹന്തി സര്വം യോ യസ്മാദ് ഏതത് സമാപ്യതേ
സൃഷ്ടിയുടെ രൂപവും, സംരക്ഷണത്തിന്റെ രൂപവും എടുക്കാൻ അവൻ കഴിവുള്ളവനാണ്. അവൻ ദാനിയും, എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നവനും, എല്ലാം പൂർത്തിയാക്കുന്നവനുമാണ്.
ബ്രഹ്മാകൃതിഃ കര്തൃരൂപാ വൈഷ്ണവീ പാലനീ തഥാ രുദ്രാകൃതിര് നിഹന്ത്രീ സാ സര്വവേദേഷു പഠ്യതേ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപം സൃഷ്ടികർത്താവിന്റെതും, വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപം സംരക്ഷകന്റെതും, രുദ്രന്റെ രൂപം നാശകന്റെതുമാണ് — എല്ലാം വേദങ്ങളിൽ ഇങ്ങനെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.
ആപസ്തമ്ബസ് തദാ ഗങ്ഗാം ഗത്വാ സ്നാത്വാ യതവ്രതഃ തുഷ്ടാവ ശംകരം ദേവം സ്തോത്രേണാനേന നാരദ
അപ്പോഴാണ് ആപസ്തംബൻ ഗംഗയിലേക്കു പോയി, സ്നാനം ചെയ്ത് വ്രതം പാലിച്ച്, ഈ സ്തോത്രം ഉപയോഗിച്ച് ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ചു, നാരദാ.
കാഷ്ഠേഷു വഹ്നിഃ കുസുമേഷു ഗന്ധോ ബീജേഷു വൃക്ഷാദി ദൃഷത്സു ഹേമ ഭൂതേഷു സര്വേഷു തഥാസ്തി യോ വൈ തം സോമനാഥം ശരണം വ്രജാമി
മരത്തിൽ അഗ്നി, പുഷ്പത്തിൽ സുഗന്ധം, വിത്തിൽ എണ്ണ, എല്ലാ ലോഹങ്ങളിലും പൊന്നു ഉണ്ടെന്നപോലെ, അവൻ എല്ലാ ജീവികളിലും നിലകൊള്ളുന്നു. ആ സോമനാഥനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യോ ലീലയാ വിശ്വമ് ഇദം ചകാര ധാതാ വിധാതാ ഭുവനത്രയസ്യ യോ വിശ്വരൂപഃ സദസത്പരോ യഃ സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
ലീലയായി ഈ ലോകം സൃഷ്ടിച്ചവൻ, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവും സംരക്ഷകനും, സർവ്വരൂപനും, സതും അസതും അതിക്രമിക്കുന്നവനും ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യം സ്മൃത്യ ദാരിദ്ര്യമഹാഭിശാപ രോഗാദിഭിര് ന സ്പൃശ്യതേ ശരീരീ യമ് ആശ്രിതാശ് ചേപ്സിതമ് ആപ്നുവന്തി സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
ആർക്കു ഓർമ്മിച്ചാൽ ദാരിദ്ര്യവും മഹാശാപങ്ങളും രോഗാദികളും സ്പർശിക്കാത്തവനായി, അവനിൽ ആശ്രയിച്ചവർ ആഗ്രഹിച്ചതു നേടുന്നവനായി, ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യേന ത്രയീധര്മമ് അവേക്ഷ്യ പൂര്വം ബ്രഹ്മാദയസ് തത്ര സമീഹിതാശ് ച ഏവം ദ്വിധാ യേന കൃതം ശരീരം സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
ത്രയീധർമ്മം കണക്കാക്കി ആദിയിൽ ബ്രഹ്മാവിനെയും മറ്റുള്ളവരെയും സ്ഥാപിച്ചവനും, ശരീരം രണ്ടായി ചെയ്തവനും ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യസ്മൈ നമോ ഗച്ഛതി മന്ത്രപൂതം ഹുതം ഹവിര് യാ ച കൃതാ ച പൂജാ ദത്തം ഹവിര് യേന സുരാ ഭജന്തേ സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
മന്ത്രശുദ്ധിയുള്ള ഹോമവും ഹവിസും പൂജയും അവനിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്; ദേവന്മാർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഹവിസും അവൻ നൽകുന്നു. ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യസ്മാത് പരം നാന്യദ് അസ്തി പ്രശസ്തം യസ്മാത് പരം നൈവ സുസൂക്ഷ്മമ് അന്യത് യസ്മാത് പരം നോ മഹതാം മഹച് ച സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
അവനേക്കാൾ ഉത്തമമായതൊന്നുമില്ല, അവനേക്കാൾ സൂക്ഷ്മമായതൊന്നുമില്ല, മഹത്തുക്കളിൽ അവനേക്കാൾ വലിയതൊന്നുമില്ല — ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യസ്യാജ്ഞയാ വിശ്വമ് ഇദം വിചിത്രമ് അചിന്ത്യരൂപം വിവിധം മഹച് ച ഏകക്രിയം യദ്വദ് അനുപ്രയാതി സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
അവന്റെ ആജ്ഞയാൽ ഈ അത്ഭുതകരമായ, വൈവിധ്യമുള്ള, ആലോചിക്കാനാവാത്ത ലോകം, വലിയതും ചെറുതുമായതും, ഒരേ ദിശയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യസ്മിന് വിഭൂതിഃ സകലാധിപത്യം കര്തൃത്വദാതൃത്വമഹത്ത്വമ് ഏവ പ്രീതിര് യശഃ സൌഖ്യമ് അനാദിധര്മഃ സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
എല്ലാ വൈഭവവും, സർവ്വാധിപത്യം, സൃഷ്ടാവിന്റെയും ദാനിയുടെയും മഹത്വം, സ്നേഹം, കീർത്തി, സൗഖ്യം, ആദിമധർമ്മം — എല്ലാം അവനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
നിത്യം ശരണ്യഃ സകലസ്യ പൂജ്യോ നിത്യം പ്രിയോ യഃ ശരണാഗതസ്യ നിത്യം ശിവോ യഃ സകലസ്യ രൂപം സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
അവൻ എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും ശരണ്യൻ, എപ്പോഴും ആരാധ്യൻ, ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവർക്കു എപ്പോഴും പ്രിയൻ, എപ്പോഴും ശിവൻ, എല്ലാറ്റിന്റെയും രൂപം — ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
തതഃ പ്രസന്നോ ഭഗവാന് ആഹ നാരദ തം മുനിമ് ആത്മാര്ഥം ച പരാര്ഥം ച ആപസ്തമ്ബോ ഽബ്രവീച് ഛിവമ്
അപ്പോൾ സന്തുഷ്ടനായ ഭഗവാൻ നാരദമുനിയെ നോക്കി പറഞ്ഞു. തന്റെ ഭാവിനും മറ്റുള്ളവർക്കും ഉപകാരമായിട്ടാണ് ആപസ്തംബൻ ശിവനോട് ചോദിച്ചത്.
സര്വാന് കാമാന് ആപ്നുയുസ് തേ യേ സ്നാത്വാ ദേവമ് ഈശ്വരമ് പശ്യേയുര് ജഗതാമ് ഈശമ് അസ്ത്വ് ഇത്യ് ആഹ ശിവോ മുനിമ്
ശുദ്ധമായി കുളിച്ച് ഈശ്വരനായ ദൈവത്തെ, ലോകങ്ങളുടെ അധിപതിയെ ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കട്ടെ എന്ന് ശിവൻ ആ മുനിയോട് പറഞ്ഞു.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥമ് ആപസ്തമ്ബമ് ഉദാഹൃതമ് അനാദ്യ് അവിദ്യാതിമിരവ്രാതനിര്മൂലനക്ഷമമ്
അതിനുശേഷം ആ തീർത്ഥം ആപസ്തംബം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. അനാദികാലം മുതൽ ഉള്ള അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ടത്വം ദൂരീകരിക്കാൻ അതിന് കഴിയും.
യമതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം പിതൄണാം പ്രീതിവര്ധനമ് അശേഷപാപശമനം തത്ര വൃത്തമ് ഇദം ശൃണു
അത് യമതീർത്ഥം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. പിതാക്കന്മാരുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവിടെ സംഭവിച്ച കാര്യം ഇപ്പോൾ കേൾക്കു.
തത്രാഖ്യാനമ് ഇദം ത്വ് ആസീദ് ഇതിഹാസം പുരാതനമ് സരമേതി പ്രസിദ്ധാസ്തി നാമ്നാ ദേവശുനീ മുനേ
ഋഷിയേ, ഒരു പുരാതന കഥയുണ്ടായിരുന്നു, സരമേതി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ദൈവികനായ നായ.
തസ്യാഃ പുത്രൌ മഹാശ്രേഷ്ഠൌ ശ്വാനൌ നിത്യം ജനാന് അനു ഗാമിനൌ പവനാഹാരൌ ചതുരക്ഷൌ യമപ്രിയൌ
അവൾക്ക് രണ്ട് പ്രശസ്ത പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, മനുഷ്യരെ എപ്പോഴും പിന്തുടരുന്ന നായകൾ, കാറ്റിൽ ജീവിക്കുന്നവർ, നാലു കണ്ണുള്ളവർ, യമന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവർ.
ഗാ രക്ഷതി സ്മ ദേവാനാം യജ്ഞാര്ഥം കല്പിതാന് പശൂന് രക്ഷന്തീമ് അനുജഗ്മുസ് തേ രാക്ഷസാ ദൈത്യദാനവാഃ
ദേവന്മാർക്കായി യജ്ഞത്തിന് നിയോഗിച്ച പശുക്കളെ അവൾ കാത്തു സൂക്ഷിച്ചു; അവളെ അനുഗമിച്ചവർ രാക്ഷസന്മാർ, ദൈത്യന്മാർ, ദാനവന്മാർ ആയിരുന്നു.
രക്ഷന്തീം താം മഹാപ്രാജ്ഞാഃ ശ്വാനയോര് മാതരം ശുനീമ് പ്രലോഭയിത്വാ വിവിധൈര് വാക്യൈര് ദാനൈശ് ച യത്നതഃ
ആ ജ്ഞാനികൾ, രണ്ട് നായ്ക്കളുടെ അമ്മയായ കാവൽ നായയെ വിവിധ വാക്കുകളും സമ്മാനങ്ങളും കൊണ്ട് പ്രലോഭിപ്പിച്ച്, ഉത്സാഹപൂർവ്വം ശ്രമിച്ചു.
ഹൃതാ ഗാ രാക്ഷസൈഃ പാപൈഃ പശ്വര്ഥേ കല്പിതാഃ ശുഭാഃ തത ആഗത്യ സാ ദേവാന് ഇദമ് ആഹ ക്രമാച് ഛുനീ
യജ്ഞത്തിന് വേണ്ടി തിരഞ്ഞെടുത്ത നല്ല പശുക്കളെ പാപിയായ രാക്ഷസന്മാർ കവർന്നു. അതിനുശേഷം ആ നായ്ക്കുട്ടി ദേവന്മാരുടെ മുമ്പിൽ എത്തി, ക്രമമായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മാം ബദ്ധ്വാ രാക്ഷസൈഃ പാശൈസ് താഡയിത്വാ പ്രഹാരകൈഃ നീതാ ഗാ യജ്ഞസിദ്ധ്യര്ഥം കല്പിതാഃ പശവഃ സുരാഃ
രാക്ഷസന്മാർ കയറുകൊണ്ട് എന്നെ കെട്ടി, അടിച്ചുപൊട്ടിച്ച് എടുക്കുകയായിരുന്നു. ദേവന്മാരേ, യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കാൻ വേണ്ടി തെരഞ്ഞെടുത്ത പശുക്കളെയും അവർ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി.
തസ്യാ വാചം നിശമ്യാശു സുരാന് പ്രാഹ ബൃഹസ്പതിഃ
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഉടൻ ബ്രഹസ്പതി ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
ഇയം വികൃതരൂപാസ്തേ അസ്യാഃ പാപം ച ലക്ഷയേ അസ്യാ മതേന താ ഗാവോ നീതാ നാന്യേന ഹേതുനാ പാപേയം സുകൃതീവേതി ലക്ഷ്യതേ ദേഹചേഷ്ടിതൈഃ
ഇവളുടെ രൂപം മാറിയിരിക്കുന്നു; അവളുടെ പാപം ഞാൻ കാണുന്നു. ഇവളുടെ മനസ്സുകൊണ്ടാണ് ആ പശുക്കളെ കൊണ്ടുപോയത്, വേറെ കാരണമൊന്നുമില്ല. ശരീരത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്നു തന്നെ, ഇവൾ സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ ഉള്ളവളെന്നു തോന്നിച്ചാലും, പാപം വ്യക്തമാകുന്നു.
തദ് ഗുരോര് വചനാച് ഛക്രഃ പദാ താം പ്രാഹരച് ഛുനീമ് പദാഘാതാത് തദാ തസ്യാ മുഖാത് ക്ഷീരം പ്രസുസ്രുവേ
അപ്പൊഴ് ഗുരുവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഇന്ദ്രൻ ആ നായയെ കാലുകൊണ്ട് തള്ളിച്ചു. ആ കാലടി കിട്ടിയപ്പോൾ, നായയുടെ വായിൽ നിന്നു പാൽ ഒഴുകി.
പുനഃ പ്രാഹ ശചീഭര്താ ക്ഷീരം പീതം ത്വയാ ശുനി രാക്ഷസൈശ് ച തദാ ദത്തം തസ്മാന് നീതാസ് തു ഗാ മമ
പിന്നെ ശചിയുടെ ഭർത്താവായ ഇന്ദ്രൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'നീ പാൽ കുടിച്ചു, നായേ, അതു റാക്ഷസന്മാർക്ക് കൊടുത്തു. അതുകൊണ്ടാണ് എന്റെ പശുക്കൾ എടുക്കപ്പെട്ടത്.'
നാപരാധോ ഽസ്തി മേ നാഥ ന ചാന്യസ്യാപി കസ്യചിത് നാപരാധോ ന ചോപേക്ഷാ മമാസ്തി ത്രിദശേശ്വര തസ്മാദ് രുഷ്ടോ ഽസി കിം നാഥ രിപവോ ബലിനസ് തു തേ
സ്വാമി, എനിക്ക് പാപമൊന്നുമില്ല, മറ്റാര്ക്കും പാപമില്ല. ദേവന്മാരുടെ നാഥാ, എന്റെ ഭാഗത്ത് പാപമോ അവഗണനയോ ഇല്ല. എങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ടാണ് ദേഷ്യം, സ്വാമി? ശത്രുക്കൾക്ക് ശക്തിയേറെയാണ്.
തതോ ധ്യാത്വാ ദേവഗുരുര് ജ്ഞാത്വാ തസ്യാ വിചേഷ്ടിതമ് സത്യം ശക്ര ത്വ് ഇയം ദുഷ്ടാ രിപൂണാം പക്ഷകാരിണീ
അതിനുശേഷം ദേവഗുരു ധ്യാനിച്ച്, അവളുടെ പ്രവൃത്തികൾ അറിഞ്ഞു പറഞ്ഞു: 'ശക്രാ, സത്യമാണു്, ഇവൾ ദുഷ്ടയും ശത്രുക്കളുടെ പക്ഷക്കാരിയുമാണ്.'