വേദേന ഗീയതേ യസ് തു പുരുഷഃ സ പരാത് പരഃ മൃതോ ഽപരഃ സ വിജ്ഞേയോ ഹ്യ് അമൃതഃ പര ഉച്യതേ
വേദത്തിൽ പാടപ്പെടുന്ന പുരുഷൻ പരമോന്നതനാണ്; മരിക്കുന്നവൻ അധമൻ, അമരനായവൻ ഉത്തമനാണ് എന്ന് അറിയണം.
യോ ഽമൂര്തഃ സ പരോ ജ്ഞേയോ ഹ്യ് അപരോ മൂര്ത ഉച്യതേ ഗുണാഭിവ്യാപ്തിഭേദേന മൂര്തോ ഽസൌ ത്രിവിധോ ഭവേത്
രൂപമില്ലാത്തവനാണ് പരമൻ; രൂപമുള്ളവനാണ് അധമൻ. ഗുണങ്ങളുടെ വ്യത്യാസം കൊണ്ടു രൂപമുള്ളവൻ മൂന്നു വിധമാണ്.
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുഃ ശിവശ് ചേതി ഏക ഏവ ത്രിധോച്യതേ ത്രയാണാമ് അപി ദേവാനാം വേദ്യമ് ഏകം പരം ഹി തത്
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ശിവനും ഒരാളാണ്, എന്നാൽ മൂന്നു രൂപത്തിൽ പറയുന്നു; ഈ മൂന്നു ദേവന്മാർക്കും അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടത് ആ പരമതത്ത്വം തന്നെയാണ്.
ഏകസ്യ ബഹുധാ വ്യാപ്തിര് ഗുണകര്മവിഭേദതഃ ലോകാനാമ് ഉപകാരാര്ഥമ് ആകൃതിത്രിതയം ഭവേത്
ഒരു പരമാത്മാവ് ഗുണവും കര്മവും അനുസരിച്ച് പലവിധമായി വ്യാപിക്കുന്നു; ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി മൂന്നു രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു.
യസ് തത്ത്വം വേത്തി പരമം സ ച വിദ്വാന് ന ചേതരഃ തത്ര യോ ഭേദമ് ആചഷ്ടേ ലിങ്ഗഭേദീ സ ഉച്യതേ
ആ പരമതത്ത്വം അറിയുന്നവനാണ് ജ്ഞാനി; അതല്ലാത്തവൻ അല്ല. അവിടെ വ്യത്യാസം പറയുന്നു എങ്കിൽ അവൻ രൂപഭേദം കാണുന്നവനാണ്.
പ്രായശ്ചിത്തം ന തസ്യാസ്തി യശ് ചൈഷാം വ്യാഹരേദ് ഭിദമ് ത്രയാണാമ് അപി ദേവാനാം മൂര്തിഭേദഃ പൃഥക് പൃഥക്
മൂന്നു ദേവന്മാരിൽ ഭേദം പറയുന്നു എങ്കിൽ അവനു പ്രായശ്ചിത്തം ഇല്ല; മൂന്നു ദേവന്മാരുടെ രൂപഭേദം പൂർണ്ണമായും വേറിട്ടതാണ്.
വേദാഃ പ്രമാണം സര്വത്ര സാകാരേഷു പൃഥക് പൃഥക് നിരാകാരം ച യത് ത്വ് ഏകം തത് തേഭ്യഃ പരമം മതമ്
വേദങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും, അവയുടെ പല രൂപങ്ങളിലും, പ്രമാണമാണ്. എന്നാൽ ആ ഏകമായ രൂപരഹിതമായ സത്യം, അവയെക്കാൾ ഉയർന്നതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
നാനേന നിര്ണയഃ കശ്ചിന് മയാത്ര വിദിതോ ഭവേത് തത്രാപ്യ് അത്ര രഹസ്യം യത് തദ് വിമൃശ്യാശു കീര്ത്യതാമ് നിഃസംശയം നിര്വികല്പം ഭാജനം സര്വസംപദാമ്
ഇതിലൂടെ എനിക്ക് ഇവിടെ വ്യക്തമായ ഒരു തീരുമാനവും ലഭിച്ചിട്ടില്ല. എന്നിരുന്നാലും, ഇവിടെ ഒരു രഹസ്യമുണ്ട് — അതു വേഗത്തിൽ വ്യക്തമായി പറയപ്പെടട്ടെ; സംശയമില്ലാതെ, മാറ്റമില്ലാതെ എല്ലാ ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും പാത്രമായത്.
ഏതദ് ആകര്ണ്യ ഭഗവാന് അഗസ്ത്യോ വാക്യമ് അബ്രവീത്
ഇത് കേട്ടശേഷം, ഭഗവാൻ അഗസ്ത്യൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
യദ്യപ്യ് ഏഷാം ന ഭേദോ ഽസ്തി ദേവാനാം തു പരസ്പരമ് തഥാപി സര്വസിദ്ധിഃ സ്യാച് ഛിവാദ് ഏവ സുഖാത്മനഃ
ഈ ദേവന്മാരിൽ യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ലെങ്കിലും, എല്ലാ സിദ്ധികളും ആനന്ദസ്വരൂപനായ ശിവനിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
പ്രപഞ്ചസ്യ നിമിത്തം യത് തജ് ജ്യോതിശ് ച പരം ശിവഃ തമ് ഏവ സാധയ ഹരം ഭക്ത്യാ പരമയാ മുനേ ഗൌതമ്യാം സകലാഘൌഘസംഹര്താ ദണ്ഡകേ വനേ
ലോകത്തിന്റെ കാരണം ആ പരമജ്യോതി ശിവനാണ്. മഹർഷേ, നീ പരമഭക്തിയോടെ അവനിലേക്കു മാത്രം ശ്രമിക്കണം. ഗൗതമിയിൽ, ദണ്ഡകവനത്തിൽ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളുടെ കൂമ്പാരവും നശിപ്പിക്കുന്നവനാണ്.
ഏതച് ഛ്രുത്വാ മുനേര് വാക്യം പരാം പ്രീതിമ് ഉപാഗതഃ ഭുക്തിദോ മുക്തിദഃ പുംസാം സാകാരോ ഽഥ നിരാകൃതിഃ
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവൻ പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു — അവൻ മനുഷ്യർക്കു ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവൻ, രൂപമുള്ളവനായി അല്ലെങ്കിൽ രൂപരഹിതനായി.
സൃഷ്ട്യാകാരസ് തതഃ ശക്തഃ പാലനാകാര ഏവ ച ദാതാ ച ഹന്തി സര്വം യോ യസ്മാദ് ഏതത് സമാപ്യതേ
സൃഷ്ടിയുടെ രൂപവും, സംരക്ഷണത്തിന്റെ രൂപവും എടുക്കാൻ അവൻ കഴിവുള്ളവനാണ്. അവൻ ദാനിയും, എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നവനും, എല്ലാം പൂർത്തിയാക്കുന്നവനുമാണ്.
ബ്രഹ്മാകൃതിഃ കര്തൃരൂപാ വൈഷ്ണവീ പാലനീ തഥാ രുദ്രാകൃതിര് നിഹന്ത്രീ സാ സര്വവേദേഷു പഠ്യതേ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപം സൃഷ്ടികർത്താവിന്റെതും, വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപം സംരക്ഷകന്റെതും, രുദ്രന്റെ രൂപം നാശകന്റെതുമാണ് — എല്ലാം വേദങ്ങളിൽ ഇങ്ങനെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.
ആപസ്തമ്ബസ് തദാ ഗങ്ഗാം ഗത്വാ സ്നാത്വാ യതവ്രതഃ തുഷ്ടാവ ശംകരം ദേവം സ്തോത്രേണാനേന നാരദ
അപ്പോഴാണ് ആപസ്തംബൻ ഗംഗയിലേക്കു പോയി, സ്നാനം ചെയ്ത് വ്രതം പാലിച്ച്, ഈ സ്തോത്രം ഉപയോഗിച്ച് ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ചു, നാരദാ.
കാഷ്ഠേഷു വഹ്നിഃ കുസുമേഷു ഗന്ധോ ബീജേഷു വൃക്ഷാദി ദൃഷത്സു ഹേമ ഭൂതേഷു സര്വേഷു തഥാസ്തി യോ വൈ തം സോമനാഥം ശരണം വ്രജാമി
മരത്തിൽ അഗ്നി, പുഷ്പത്തിൽ സുഗന്ധം, വിത്തിൽ എണ്ണ, എല്ലാ ലോഹങ്ങളിലും പൊന്നു ഉണ്ടെന്നപോലെ, അവൻ എല്ലാ ജീവികളിലും നിലകൊള്ളുന്നു. ആ സോമനാഥനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യോ ലീലയാ വിശ്വമ് ഇദം ചകാര ധാതാ വിധാതാ ഭുവനത്രയസ്യ യോ വിശ്വരൂപഃ സദസത്പരോ യഃ സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
ലീലയായി ഈ ലോകം സൃഷ്ടിച്ചവൻ, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവും സംരക്ഷകനും, സർവ്വരൂപനും, സതും അസതും അതിക്രമിക്കുന്നവനും ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യം സ്മൃത്യ ദാരിദ്ര്യമഹാഭിശാപ രോഗാദിഭിര് ന സ്പൃശ്യതേ ശരീരീ യമ് ആശ്രിതാശ് ചേപ്സിതമ് ആപ്നുവന്തി സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
ആർക്കു ഓർമ്മിച്ചാൽ ദാരിദ്ര്യവും മഹാശാപങ്ങളും രോഗാദികളും സ്പർശിക്കാത്തവനായി, അവനിൽ ആശ്രയിച്ചവർ ആഗ്രഹിച്ചതു നേടുന്നവനായി, ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യേന ത്രയീധര്മമ് അവേക്ഷ്യ പൂര്വം ബ്രഹ്മാദയസ് തത്ര സമീഹിതാശ് ച ഏവം ദ്വിധാ യേന കൃതം ശരീരം സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
ത്രയീധർമ്മം കണക്കാക്കി ആദിയിൽ ബ്രഹ്മാവിനെയും മറ്റുള്ളവരെയും സ്ഥാപിച്ചവനും, ശരീരം രണ്ടായി ചെയ്തവനും ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യസ്മൈ നമോ ഗച്ഛതി മന്ത്രപൂതം ഹുതം ഹവിര് യാ ച കൃതാ ച പൂജാ ദത്തം ഹവിര് യേന സുരാ ഭജന്തേ സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
മന്ത്രശുദ്ധിയുള്ള ഹോമവും ഹവിസും പൂജയും അവനിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്; ദേവന്മാർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഹവിസും അവൻ നൽകുന്നു. ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യസ്മാത് പരം നാന്യദ് അസ്തി പ്രശസ്തം യസ്മാത് പരം നൈവ സുസൂക്ഷ്മമ് അന്യത് യസ്മാത് പരം നോ മഹതാം മഹച് ച സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
അവനേക്കാൾ ഉത്തമമായതൊന്നുമില്ല, അവനേക്കാൾ സൂക്ഷ്മമായതൊന്നുമില്ല, മഹത്തുക്കളിൽ അവനേക്കാൾ വലിയതൊന്നുമില്ല — ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യസ്യാജ്ഞയാ വിശ്വമ് ഇദം വിചിത്രമ് അചിന്ത്യരൂപം വിവിധം മഹച് ച ഏകക്രിയം യദ്വദ് അനുപ്രയാതി സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
അവന്റെ ആജ്ഞയാൽ ഈ അത്ഭുതകരമായ, വൈവിധ്യമുള്ള, ആലോചിക്കാനാവാത്ത ലോകം, വലിയതും ചെറുതുമായതും, ഒരേ ദിശയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യസ്മിന് വിഭൂതിഃ സകലാധിപത്യം കര്തൃത്വദാതൃത്വമഹത്ത്വമ് ഏവ പ്രീതിര് യശഃ സൌഖ്യമ് അനാദിധര്മഃ സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
എല്ലാ വൈഭവവും, സർവ്വാധിപത്യം, സൃഷ്ടാവിന്റെയും ദാനിയുടെയും മഹത്വം, സ്നേഹം, കീർത്തി, സൗഖ്യം, ആദിമധർമ്മം — എല്ലാം അവനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
നിത്യം ശരണ്യഃ സകലസ്യ പൂജ്യോ നിത്യം പ്രിയോ യഃ ശരണാഗതസ്യ നിത്യം ശിവോ യഃ സകലസ്യ രൂപം സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
അവൻ എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും ശരണ്യൻ, എപ്പോഴും ആരാധ്യൻ, ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവർക്കു എപ്പോഴും പ്രിയൻ, എപ്പോഴും ശിവൻ, എല്ലാറ്റിന്റെയും രൂപം — ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
തതഃ പ്രസന്നോ ഭഗവാന് ആഹ നാരദ തം മുനിമ് ആത്മാര്ഥം ച പരാര്ഥം ച ആപസ്തമ്ബോ ഽബ്രവീച് ഛിവമ്
അപ്പോൾ സന്തുഷ്ടനായ ഭഗവാൻ നാരദമുനിയെ നോക്കി പറഞ്ഞു. തന്റെ ഭാവിനും മറ്റുള്ളവർക്കും ഉപകാരമായിട്ടാണ് ആപസ്തംബൻ ശിവനോട് ചോദിച്ചത്.
സര്വാന് കാമാന് ആപ്നുയുസ് തേ യേ സ്നാത്വാ ദേവമ് ഈശ്വരമ് പശ്യേയുര് ജഗതാമ് ഈശമ് അസ്ത്വ് ഇത്യ് ആഹ ശിവോ മുനിമ്
ശുദ്ധമായി കുളിച്ച് ഈശ്വരനായ ദൈവത്തെ, ലോകങ്ങളുടെ അധിപതിയെ ദർശിക്കുന്നവർക്ക് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കട്ടെ എന്ന് ശിവൻ ആ മുനിയോട് പറഞ്ഞു.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥമ് ആപസ്തമ്ബമ് ഉദാഹൃതമ് അനാദ്യ് അവിദ്യാതിമിരവ്രാതനിര്മൂലനക്ഷമമ്
അതിനുശേഷം ആ തീർത്ഥം ആപസ്തംബം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. അനാദികാലം മുതൽ ഉള്ള അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ടത്വം ദൂരീകരിക്കാൻ അതിന് കഴിയും.
യമതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം പിതൄണാം പ്രീതിവര്ധനമ് അശേഷപാപശമനം തത്ര വൃത്തമ് ഇദം ശൃണു
അത് യമതീർത്ഥം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. പിതാക്കന്മാരുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും എല്ലാ പാപങ്ങളും നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവിടെ സംഭവിച്ച കാര്യം ഇപ്പോൾ കേൾക്കു.
തത്രാഖ്യാനമ് ഇദം ത്വ് ആസീദ് ഇതിഹാസം പുരാതനമ് സരമേതി പ്രസിദ്ധാസ്തി നാമ്നാ ദേവശുനീ മുനേ
ഋഷിയേ, ഒരു പുരാതന കഥയുണ്ടായിരുന്നു, സരമേതി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ദൈവികനായ നായ.
തസ്യാഃ പുത്രൌ മഹാശ്രേഷ്ഠൌ ശ്വാനൌ നിത്യം ജനാന് അനു ഗാമിനൌ പവനാഹാരൌ ചതുരക്ഷൌ യമപ്രിയൌ
അവൾക്ക് രണ്ട് പ്രശസ്ത പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, മനുഷ്യരെ എപ്പോഴും പിന്തുടരുന്ന നായകൾ, കാറ്റിൽ ജീവിക്കുന്നവർ, നാലു കണ്ണുള്ളവർ, യമന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവർ.