ഭവിഷ്യത്യ് ഏവമ് ഏവേതി തം ദേവാ ഋഷയോ ഽബ്രുവന് ഗൌതമ്യാ ഉത്തരേ പാരേ തീര്ഥാനാം മോക്ഷദായിനാമ്
ദേവന്മാരും ഋഷികളും അവനോടു പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകും.' ഗൗതമിയുടെ വടക്കേ കരയിൽ മോക്ഷം നൽകുന്ന തീർത്ഥങ്ങളിൽ,
ദേവര്ഷിസിദ്ധസേവ്യാനാം സഹസ്രാണ്യ് അഥ സപ്ത വൈ തഥൈവ ദക്ഷിണേ തീരേ തീര്ഥാന്യ് ഏകാദശൈവ തു
ദേവന്മാരും ഋഷികളും സിദ്ധന്മാരും സേവിക്കുന്ന ഏഴായിരം തീർത്ഥങ്ങളുണ്ട്; അതുപോലെ തന്നെ തെക്കേ കരയിൽ പതിനൊന്ന് തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്.
അബ്ജകം ഹൃദയം പ്രോക്തം ഗോദാവര്യാ മുനീശ്വരൈഃ വിശ്രാമസ്ഥാനമ് ഈശസ്യ വിഷ്ണോര് ബ്രഹ്മണ ഏവ ച
മഹാമുനികൾ പറഞ്ഞു: അബ്ജകം എന്നത് ഗോദാവരിയുടെ ഹൃദയമാണ്; അതു ഈശ്വരന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ബ്രഹ്മാവിന്റെയും വിശ്രമസ്ഥലവുമാണ്.
ആപസ്തമ്ബമ് ഇതി ഖ്യാതം തീര്ഥം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ് സ്മരണാദ് അപ്യ് അശേഷാഘസംഘവിധ്വംസനക്ഷമമ്
ആപസ്തംബം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ തീർത്ഥം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമാണ്; അതിന്റെ ഓർമ്മയാൽ പോലും എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.
ആപസ്തമ്ബോ മഹാപ്രാജ്ഞോ മുനിര് ആസീന് മഹായശാഃ തസ്യ ഭാര്യാക്ഷസൂത്രേതി പതിധര്മപരായണാ
ആപസ്തംബൻ എന്ന മഹാപണ്ഡിതനും മഹാശ്രേഷ്ഠിയും ആയിരുന്ന മുനിക്ക്, ഭർത്താവിന്റെ ധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിതയായ അക്ഷസൂത്രാ എന്ന ഭാര്യയുണ്ടായിരുന്നു.
തസ്യ പുത്രോ മഹാപ്രാജ്ഞഃ കര്കിനാമാഥ തത്ത്വവിത് തസ്യാശ്രമമ് അനുപ്രാപ്തോ ഹ്യ് അഗസ്ത്യോ മുനിസത്തമഃ
അവർക്കു കർക്കി എന്ന പേരിലുള്ള, തത്വജ്ഞാനമുള്ള ഒരു മകൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. ആശ്രമത്തിൽ മഹാമുനിയായ അഗസ്ത്യൻ എത്തി.
തമ് അഗസ്ത്യം പൂജയിത്വാ ആപസ്തമ്ബോ മുനീശ്വരഃ ശിഷ്യൈര് അനുഗതോ ധീമാംസ് തം പ്രഷ്ടുമ് ഉപചക്രമേ
അഗസ്ത്യനെ ആദരപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം ആപസ്തംബൻ ആ മഹാമുനിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.
ത്രയാണാം കോ നു പൂജ്യഃ സ്യാദ് ദേവാനാം മുനിസത്തമ ഭുക്തിര് മുക്തിശ് ച കസ്മാദ് വാ സ്യാദ് അനാദിശ് ച കോ ഭവേത്
മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഈ മൂന്നു ദേവന്മാരിൽ ആരെയാണ് ഏറ്റവും ആരാധിക്കേണ്ടത്? ആനന്ദവും മോക്ഷവും ആരിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്? ആരാണ് ആദിയില്ലാത്തവൻ?
അനന്തശ് ചാപി കോ വിപ്ര ദേവാനാമ് അപി ദൈവതമ് യജ്ഞൈഃ ക ഇജ്യതേ ദേവഃ കോ വേദേഷ്വ് അനുഗീയതേ ഏതം മേ സംശയം ഛേത്തും വദാഗസ്ത്യ മഹാമുനേ
മഹാമുനിയായ അഗസ്ത്യാ, ആരാണ് അനന്തൻ, ദേവന്മാരുടെ ദേവൻ? യജ്ഞങ്ങളിൽ ആരെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്? വേദങ്ങളിൽ ആരെയാണ് പാടുന്നത്? ഈ സംശയം ദയവായി നീക്കിക്കൊടുക്കൂ.
ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം പ്രമാണം ശബ്ദ ഉച്യതേ തത്രാപി വൈദികഃ ശബ്ദഃ പ്രമാണം പരമം മതഃ
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്ക് പ്രമാണം ശബ്ദമാണെന്ന് പറയുന്നു; അതിൽ വേദശബ്ദം ഏറ്റവും ഉന്നതമായ പ്രമാണം എന്നാണ് കരുതുന്നത്.
വേദേന ഗീയതേ യസ് തു പുരുഷഃ സ പരാത് പരഃ മൃതോ ഽപരഃ സ വിജ്ഞേയോ ഹ്യ് അമൃതഃ പര ഉച്യതേ
വേദത്തിൽ പാടപ്പെടുന്ന പുരുഷൻ പരമോന്നതനാണ്; മരിക്കുന്നവൻ അധമൻ, അമരനായവൻ ഉത്തമനാണ് എന്ന് അറിയണം.
യോ ഽമൂര്തഃ സ പരോ ജ്ഞേയോ ഹ്യ് അപരോ മൂര്ത ഉച്യതേ ഗുണാഭിവ്യാപ്തിഭേദേന മൂര്തോ ഽസൌ ത്രിവിധോ ഭവേത്
രൂപമില്ലാത്തവനാണ് പരമൻ; രൂപമുള്ളവനാണ് അധമൻ. ഗുണങ്ങളുടെ വ്യത്യാസം കൊണ്ടു രൂപമുള്ളവൻ മൂന്നു വിധമാണ്.
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുഃ ശിവശ് ചേതി ഏക ഏവ ത്രിധോച്യതേ ത്രയാണാമ് അപി ദേവാനാം വേദ്യമ് ഏകം പരം ഹി തത്
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ശിവനും ഒരാളാണ്, എന്നാൽ മൂന്നു രൂപത്തിൽ പറയുന്നു; ഈ മൂന്നു ദേവന്മാർക്കും അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടത് ആ പരമതത്ത്വം തന്നെയാണ്.
ഏകസ്യ ബഹുധാ വ്യാപ്തിര് ഗുണകര്മവിഭേദതഃ ലോകാനാമ് ഉപകാരാര്ഥമ് ആകൃതിത്രിതയം ഭവേത്
ഒരു പരമാത്മാവ് ഗുണവും കര്മവും അനുസരിച്ച് പലവിധമായി വ്യാപിക്കുന്നു; ലോകങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി മൂന്നു രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു.
യസ് തത്ത്വം വേത്തി പരമം സ ച വിദ്വാന് ന ചേതരഃ തത്ര യോ ഭേദമ് ആചഷ്ടേ ലിങ്ഗഭേദീ സ ഉച്യതേ
ആ പരമതത്ത്വം അറിയുന്നവനാണ് ജ്ഞാനി; അതല്ലാത്തവൻ അല്ല. അവിടെ വ്യത്യാസം പറയുന്നു എങ്കിൽ അവൻ രൂപഭേദം കാണുന്നവനാണ്.
പ്രായശ്ചിത്തം ന തസ്യാസ്തി യശ് ചൈഷാം വ്യാഹരേദ് ഭിദമ് ത്രയാണാമ് അപി ദേവാനാം മൂര്തിഭേദഃ പൃഥക് പൃഥക്
മൂന്നു ദേവന്മാരിൽ ഭേദം പറയുന്നു എങ്കിൽ അവനു പ്രായശ്ചിത്തം ഇല്ല; മൂന്നു ദേവന്മാരുടെ രൂപഭേദം പൂർണ്ണമായും വേറിട്ടതാണ്.
വേദാഃ പ്രമാണം സര്വത്ര സാകാരേഷു പൃഥക് പൃഥക് നിരാകാരം ച യത് ത്വ് ഏകം തത് തേഭ്യഃ പരമം മതമ്
വേദങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും, അവയുടെ പല രൂപങ്ങളിലും, പ്രമാണമാണ്. എന്നാൽ ആ ഏകമായ രൂപരഹിതമായ സത്യം, അവയെക്കാൾ ഉയർന്നതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
നാനേന നിര്ണയഃ കശ്ചിന് മയാത്ര വിദിതോ ഭവേത് തത്രാപ്യ് അത്ര രഹസ്യം യത് തദ് വിമൃശ്യാശു കീര്ത്യതാമ് നിഃസംശയം നിര്വികല്പം ഭാജനം സര്വസംപദാമ്
ഇതിലൂടെ എനിക്ക് ഇവിടെ വ്യക്തമായ ഒരു തീരുമാനവും ലഭിച്ചിട്ടില്ല. എന്നിരുന്നാലും, ഇവിടെ ഒരു രഹസ്യമുണ്ട് — അതു വേഗത്തിൽ വ്യക്തമായി പറയപ്പെടട്ടെ; സംശയമില്ലാതെ, മാറ്റമില്ലാതെ എല്ലാ ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും പാത്രമായത്.
ഏതദ് ആകര്ണ്യ ഭഗവാന് അഗസ്ത്യോ വാക്യമ് അബ്രവീത്
ഇത് കേട്ടശേഷം, ഭഗവാൻ അഗസ്ത്യൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
യദ്യപ്യ് ഏഷാം ന ഭേദോ ഽസ്തി ദേവാനാം തു പരസ്പരമ് തഥാപി സര്വസിദ്ധിഃ സ്യാച് ഛിവാദ് ഏവ സുഖാത്മനഃ
ഈ ദേവന്മാരിൽ യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ലെങ്കിലും, എല്ലാ സിദ്ധികളും ആനന്ദസ്വരൂപനായ ശിവനിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
പ്രപഞ്ചസ്യ നിമിത്തം യത് തജ് ജ്യോതിശ് ച പരം ശിവഃ തമ് ഏവ സാധയ ഹരം ഭക്ത്യാ പരമയാ മുനേ ഗൌതമ്യാം സകലാഘൌഘസംഹര്താ ദണ്ഡകേ വനേ
ലോകത്തിന്റെ കാരണം ആ പരമജ്യോതി ശിവനാണ്. മഹർഷേ, നീ പരമഭക്തിയോടെ അവനിലേക്കു മാത്രം ശ്രമിക്കണം. ഗൗതമിയിൽ, ദണ്ഡകവനത്തിൽ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളുടെ കൂമ്പാരവും നശിപ്പിക്കുന്നവനാണ്.
ഏതച് ഛ്രുത്വാ മുനേര് വാക്യം പരാം പ്രീതിമ് ഉപാഗതഃ ഭുക്തിദോ മുക്തിദഃ പുംസാം സാകാരോ ഽഥ നിരാകൃതിഃ
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവൻ പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു — അവൻ മനുഷ്യർക്കു ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവൻ, രൂപമുള്ളവനായി അല്ലെങ്കിൽ രൂപരഹിതനായി.
സൃഷ്ട്യാകാരസ് തതഃ ശക്തഃ പാലനാകാര ഏവ ച ദാതാ ച ഹന്തി സര്വം യോ യസ്മാദ് ഏതത് സമാപ്യതേ
സൃഷ്ടിയുടെ രൂപവും, സംരക്ഷണത്തിന്റെ രൂപവും എടുക്കാൻ അവൻ കഴിവുള്ളവനാണ്. അവൻ ദാനിയും, എല്ലാം നശിപ്പിക്കുന്നവനും, എല്ലാം പൂർത്തിയാക്കുന്നവനുമാണ്.
ബ്രഹ്മാകൃതിഃ കര്തൃരൂപാ വൈഷ്ണവീ പാലനീ തഥാ രുദ്രാകൃതിര് നിഹന്ത്രീ സാ സര്വവേദേഷു പഠ്യതേ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപം സൃഷ്ടികർത്താവിന്റെതും, വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപം സംരക്ഷകന്റെതും, രുദ്രന്റെ രൂപം നാശകന്റെതുമാണ് — എല്ലാം വേദങ്ങളിൽ ഇങ്ങനെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.
ആപസ്തമ്ബസ് തദാ ഗങ്ഗാം ഗത്വാ സ്നാത്വാ യതവ്രതഃ തുഷ്ടാവ ശംകരം ദേവം സ്തോത്രേണാനേന നാരദ
അപ്പോഴാണ് ആപസ്തംബൻ ഗംഗയിലേക്കു പോയി, സ്നാനം ചെയ്ത് വ്രതം പാലിച്ച്, ഈ സ്തോത്രം ഉപയോഗിച്ച് ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ചു, നാരദാ.
കാഷ്ഠേഷു വഹ്നിഃ കുസുമേഷു ഗന്ധോ ബീജേഷു വൃക്ഷാദി ദൃഷത്സു ഹേമ ഭൂതേഷു സര്വേഷു തഥാസ്തി യോ വൈ തം സോമനാഥം ശരണം വ്രജാമി
മരത്തിൽ അഗ്നി, പുഷ്പത്തിൽ സുഗന്ധം, വിത്തിൽ എണ്ണ, എല്ലാ ലോഹങ്ങളിലും പൊന്നു ഉണ്ടെന്നപോലെ, അവൻ എല്ലാ ജീവികളിലും നിലകൊള്ളുന്നു. ആ സോമനാഥനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യോ ലീലയാ വിശ്വമ് ഇദം ചകാര ധാതാ വിധാതാ ഭുവനത്രയസ്യ യോ വിശ്വരൂപഃ സദസത്പരോ യഃ സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
ലീലയായി ഈ ലോകം സൃഷ്ടിച്ചവൻ, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവും സംരക്ഷകനും, സർവ്വരൂപനും, സതും അസതും അതിക്രമിക്കുന്നവനും ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യം സ്മൃത്യ ദാരിദ്ര്യമഹാഭിശാപ രോഗാദിഭിര് ന സ്പൃശ്യതേ ശരീരീ യമ് ആശ്രിതാശ് ചേപ്സിതമ് ആപ്നുവന്തി സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
ആർക്കു ഓർമ്മിച്ചാൽ ദാരിദ്ര്യവും മഹാശാപങ്ങളും രോഗാദികളും സ്പർശിക്കാത്തവനായി, അവനിൽ ആശ്രയിച്ചവർ ആഗ്രഹിച്ചതു നേടുന്നവനായി, ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യേന ത്രയീധര്മമ് അവേക്ഷ്യ പൂര്വം ബ്രഹ്മാദയസ് തത്ര സമീഹിതാശ് ച ഏവം ദ്വിധാ യേന കൃതം ശരീരം സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
ത്രയീധർമ്മം കണക്കാക്കി ആദിയിൽ ബ്രഹ്മാവിനെയും മറ്റുള്ളവരെയും സ്ഥാപിച്ചവനും, ശരീരം രണ്ടായി ചെയ്തവനും ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യസ്മൈ നമോ ഗച്ഛതി മന്ത്രപൂതം ഹുതം ഹവിര് യാ ച കൃതാ ച പൂജാ ദത്തം ഹവിര് യേന സുരാ ഭജന്തേ സോമേശ്വരം തം ശരണം വ്രജാമി
മന്ത്രശുദ്ധിയുള്ള ഹോമവും ഹവിസും പൂജയും അവനിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്; ദേവന്മാർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഹവിസും അവൻ നൽകുന്നു. ആ സോമേശ്വരനിൽ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.