തഥാ ശിവസ്യ ദേവസ്യ പ്രസാദാച് ച വൃഷാകപേഃ ജലോദ്ഭവാച് ച മേ മിത്രാദ് അബ്ജകാല് ലോകവിശ്രുതാത്
അങ്ങനെ, ശിവന്റെ അനുഗ്രഹത്താലും വൃഷാകപിയുടെ കൃപയാലും, ജലത്തിൽ ജനിച്ച എന്റെ സുഹൃത്തിന്റെ, ലോകങ്ങളിൽ പ്രശസ്തനായ കമലദളത്തിൽ ജനിച്ചവന്റെ അനുഗ്രഹത്താലും, ഈ ഭാഗ്യം എന്നെ തേടി വന്നു.
ഉത്തീര്ണദുഃഖഃ സുഭഗേ ഇത ഇന്ദ്രോ ഽഹമ് അച്യുതഃ കിം ന സാധ്യം യത്ര ഭാര്യാ ഭര്തൃചിത്താനുഗാമിനീ
സൗഭാഗ്യവതിയേ, ഞാൻ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും കടന്നുപോയി; ഇവിടെ ഞാൻ ഇന്ദ്രനാണ്, അച്യുതനാണ്—ഭാര്യ ഭർത്താവിന്റെ മനസ്സിനെ പിന്തുടരുമ്പോൾ എന്താണ് അസാധ്യം?
ദുഷ്കരാ തത്ര നോ മുക്തിഃ കിംത്വ് അര്ഥാദിത്രയം ശുഭേ ജായൈവ പരമം മിത്രം ലോകദ്വയഹിതൈഷിണീ
അവിടെ മോക്ഷം നമുക്ക് പ്രയാസമാണ്; എന്നാൽ, ഭദ്രയേ, ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം—ഈ മൂവിലും, ഭാര്യ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ സുഹൃത്ത്, ഇരുവശത്തെയും ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവളാണ്.
സാ ചേത് കുലീനാ പ്രിയഭാഷിണീ ച പതിവ്രതാ രൂപവതീ ഗുണാഢ്യാ സംപത്സു ചാപത്സു സമാനരൂപാ തയാ ഹ്യ് അസാധ്യം കിമ് ഇഹ ത്രിലോക്യാമ്
അവൾ നല്ല കുടുംബത്തിൽ പിറന്നവളും, മനോഹരമായി സംസാരിക്കുന്നവളും, ഭർത്താവിനോടു ഭക്തിയുള്ളവളും, സുന്ദരിയും, ഗുണസമ്പന്നയും, സമ്പത്തിലും ദാരിദ്ര്യത്തിലും ഒരുപോലെയുള്ളവളുമാണെങ്കിൽ, ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അവളാൽ അസാധ്യമാകാത്തത് എന്താണ്?
തസ്മാത് തവ ധിയാ കാന്തേ മമേദം ശുഭമ് ആഗതമ് ഇതസ് തവോദിതം ചൈവ കര്തവ്യം നാന്യദ് അസ്തി മേ
അതിനാൽ, പ്രിയമായവളേ, നിന്റെ ബുദ്ധിയാൽ ഈ ഭാഗ്യം എനിക്ക് ലഭിച്ചു; നീ പറഞ്ഞത് ചെയ്യേണ്ടതാണു, മറ്റൊന്നും എനിക്ക് വേണ്ടതില്ല.
പരലോകേ ച ധര്മേ ച സത്പുത്രസദൃശം ന ച ആര്തസ്യ പുരുഷസ്യേഹ ഭാര്യാവദ് ഭേഷജം നഹി
പരലോകത്തും ധർമ്മത്തിലും, നല്ല പുത്രനെപ്പോലെയുള്ളത് ഒന്നുമില്ല; ഈ ലോകത്ത് ദുഃഖിതനായ പുരുഷനു ഭാര്യയെപ്പോലെയുള്ള ഔഷധം ഇല്ല.
നിഃശ്രേയസപദപ്രാപ്ത്യൈ തഥാ പാപസ്യ മുക്തയേ ഗങ്ഗയാ സദൃശം നാസ്തി ശൃണു ചാന്യദ് വരാനനേ
പരമാവസ്ഥയിലേക്കും പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാനും, ഗംഗയെപ്പോലെയുള്ളത് ഒന്നുമില്ല; മറ്റൊന്ന് കൂടി കേൾക്കൂ, മനോഹരമുഖിയേ.
ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം പ്രാപ്തയേ പാപമുക്തയേ ശിവവിഷ്ണ്വോര് അനന്യത്വജ്ഞാനാന് നാസ്ത്യ് അത്ര മുക്തയേ
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവ നേടാനും, പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാനും, ശിവനും വിഷ്ണുവും ഒന്നാണെന്ന അറിവിനെപ്പോലെയുള്ള മാർഗം ഇല്ല.
തസ്മാത് തവ ധിയാ സാധ്വി സര്വമ് ഏതന് മനോഗതമ് അവാപ്തം ച ശിവാദ് വിഷ്ണോര് ഗങ്ഗായാശ് ച പ്രസാദതഃ
അതുകൊണ്ട്, സദ്വ്രതയേ, നിന്റെ ബുദ്ധിയാൽ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചതെല്ലാം ശിവന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ഗംഗയുടെയും അനുഗ്രഹത്താൽ ലഭിച്ചു.
ഇന്ദ്രത്വം മേ സ്ഥിരം ചേതോ മന്യേ മിത്രബലാത് പുനഃ വൃഷാകപിര് മമ സഖാ യോ ജാതസ് ത്വ് അപ്സു ഭാമിനി
എന്റെ ഇന്ദ്രപദവി ഇപ്പോൾ ഉറപ്പാണ് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു, സുഹൃത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ വീണ്ടും; വൃഷാകപി എന്റെ സുഹൃത്ത്, ജലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ, ഭാമിനിയേ.
ത്വം ച പ്രിയസഖീ നിത്യം നാന്യത് പ്രിയതരം മമ തീര്ഥാനാം ഗൌതമീ ഗങ്ഗാ ദേവാനാം ഹരിശംകരൌ
നീ എന്നും എന്റെ പ്രിയസുഹൃത്ത്; നിന്നേക്കാൾ പ്രിയം എനിക്ക് ആരുമില്ല. തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഗൗതമീ ഗംഗയാണ് പ്രധാനത്; ദേവന്മാരിൽ ഹരിയും ശങ്കരനും.
തസ്മാദ് ഏഭ്യഃ പ്രസാദേന സര്വം ചേപ്സിതമ് ആപ്തവാന് മമ പ്രീതികരം ചേദം തീര്ഥം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ്
അതിനാൽ, ഇവരുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചതെല്ലാം നേടി; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമായ ഈ തീർത്ഥം എനിക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നു.
തസ്മാദ് ഏതദ് ധി യാചിഷ്യേ ദേവാന് സര്വാന് അനുക്രമാത് അനുമന്യന്തു ഋഷയോ ഗങ്ഗാ ച ഹരിശംകരൌ
അതിനാൽ, ഞാൻ ഇതു ദേവന്മാരോടൊന്നൊന്നായി അപേക്ഷിക്കും; ഋഷികളും ഗംഗയും ഹരിയും ശങ്കരനും സമ്മതിക്കട്ടെ.
ഇന്ദ്രേശ്വരേ ചാബ്ജകേ ച ഉഭയോസ് തീരയോഃ സുരാഃ ഏകത്ര ശംകരോ ദേവോ ഹ്യ് അപരത്ര ജനാര്ദനഃ
ഇന്ദ്രേശ്വരത്തിലും അബ്ജകത്തിലും, ഈ രണ്ടുതീർത്ഥങ്ങളിലും ദേവന്മാർ വസിക്കുന്നു; ഒന്നിൽ ശങ്കരനും മറ്റൊന്നിൽ ജനാർദ്ദനനും.
പാവയന് ദണ്ഡകാരണ്യം സാക്ഷാദ് വിഷ്ണുസ് ത്രിവിക്രമഃ അന്തരേ യാനി തീര്ഥാനി സര്വപുണ്യപ്രദാനി ച
ദണ്ഡകാരണ്യത്തെ വിശുദ്ധമാക്കാൻ, ത്രിവിക്രമനായ വിഷ്ണു നേരെ അവിടെ ഉണ്ട്; അകത്തുള്ള തീർത്ഥങ്ങൾ എല്ലാം മഹാപുണ്യം നൽകുന്നു.
അത്ര തു സ്നാനമാത്രേണ സര്വേ തേ മുക്തിമ് ആപ്നുയുഃ പാപിഷ്ഠാഃ പാപതോ മുക്തിമ് ആപ്നുയുര് യേ ച ധര്മിണഃ
ഇവിടെ വെറും സ്നാനം ചെയ്താൽ പോലും, ഏറ്റവും വലിയ പാപികൾക്കും മോക്ഷം ലഭിക്കും; പാപികൾക്ക് പാപത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷവും, ധാർമ്മികർക്കും മോക്ഷവും ലഭിക്കും.
തേഷാം തു പരമാ മുക്തിഃ പിതൃഭിഃ പഞ്ചപഞ്ചഭിഃ അത്ര കിംചിച് ച യേ ദദ്യുര് അര്ഥിഭ്യസ് തിലമാത്രകമ്
അവർക്കു ഏറ്റവും ഉന്നതമായ മോക്ഷം അവരുടെ പിതാക്കന്മാരോടൊപ്പം, അഞ്ചു തലമുറക്കാർക്കൊപ്പം; ഇവിടെ ആരെങ്കിലും അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നവർക്കു ഒരു തിലം പോലും നൽകുന്നവർക്ക്—
ദാതൃഭ്യോ ഹ്യ് അക്ഷയം തത് സ്യാത് കാമദം മോക്ഷദം തഥാ ധന്യം യശസ്യമ് ആയുഷ്യമ് ആരോഗ്യം പുണ്യവര്ധനമ്
ദാനികൾക്ക് അതു ക്ഷയിക്കാത്തതും, ആഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുന്നതും, മോക്ഷം നൽകുന്നതും, ഐശ്വര്യവും, പ്രശസ്തിയും, ദീർഘായുസ്സും, ആരോഗ്യവും, പുണ്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
ആഖ്യാനം വിഷ്ണുശംഭ്വോശ് ച ജ്ഞാത്വാ സ്നാനാച് ച മുക്തിദമ് അസ്യ തീര്ഥസ്യ മാഹാത്മ്യം യേ ശൃണ്വന്തി പഠന്തി ച
വിഷ്ണുവിന്റെയും ശംഭുവിന്റെയും കഥയും, ഈ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മോക്ഷം ലഭിക്കുമെന്ന മഹത്വവും അറിഞ്ഞ്, ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹത്വം കേൾക്കുന്നവരും വായിക്കുന്നവരും,
പുണ്യഭാജോ ഭവേയുസ് തേ തേഭ്യോ ഽത്രൈവ സ്മൃതിര് ഭവേത് ശിവവിഷ്ണ്വോര് അശേഷാഘസംഘവിച്ഛേദകാരിണീ യാം പ്രാര്ഥയന്തി മുനയോ വിജിതേന്ദ്രിയമാനസാഃ
അവർ പുണ്യത്തിന് യോഗ്യരാകുന്നു; ഇവിടെയെങ്ങും ശിവനും വിഷ്ണുവും ചെയ്യുന്ന എല്ലാ പാപങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്ന ഓർമ്മ അവർക്കു ലഭിക്കും. ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ജയിച്ച മുനികൾ ആ ഓർമ്മയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഭവിഷ്യത്യ് ഏവമ് ഏവേതി തം ദേവാ ഋഷയോ ഽബ്രുവന് ഗൌതമ്യാ ഉത്തരേ പാരേ തീര്ഥാനാം മോക്ഷദായിനാമ്
ദേവന്മാരും ഋഷികളും അവനോടു പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെയാകും.' ഗൗതമിയുടെ വടക്കേ കരയിൽ മോക്ഷം നൽകുന്ന തീർത്ഥങ്ങളിൽ,
ദേവര്ഷിസിദ്ധസേവ്യാനാം സഹസ്രാണ്യ് അഥ സപ്ത വൈ തഥൈവ ദക്ഷിണേ തീരേ തീര്ഥാന്യ് ഏകാദശൈവ തു
ദേവന്മാരും ഋഷികളും സിദ്ധന്മാരും സേവിക്കുന്ന ഏഴായിരം തീർത്ഥങ്ങളുണ്ട്; അതുപോലെ തന്നെ തെക്കേ കരയിൽ പതിനൊന്ന് തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്.
അബ്ജകം ഹൃദയം പ്രോക്തം ഗോദാവര്യാ മുനീശ്വരൈഃ വിശ്രാമസ്ഥാനമ് ഈശസ്യ വിഷ്ണോര് ബ്രഹ്മണ ഏവ ച
മഹാമുനികൾ പറഞ്ഞു: അബ്ജകം എന്നത് ഗോദാവരിയുടെ ഹൃദയമാണ്; അതു ഈശ്വരന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ബ്രഹ്മാവിന്റെയും വിശ്രമസ്ഥലവുമാണ്.
ആപസ്തമ്ബമ് ഇതി ഖ്യാതം തീര്ഥം ത്രൈലോക്യവിശ്രുതമ് സ്മരണാദ് അപ്യ് അശേഷാഘസംഘവിധ്വംസനക്ഷമമ്
ആപസ്തംബം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ തീർത്ഥം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമാണ്; അതിന്റെ ഓർമ്മയാൽ പോലും എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയും.
ആപസ്തമ്ബോ മഹാപ്രാജ്ഞോ മുനിര് ആസീന് മഹായശാഃ തസ്യ ഭാര്യാക്ഷസൂത്രേതി പതിധര്മപരായണാ
ആപസ്തംബൻ എന്ന മഹാപണ്ഡിതനും മഹാശ്രേഷ്ഠിയും ആയിരുന്ന മുനിക്ക്, ഭർത്താവിന്റെ ധർമ്മത്തിൽ അർപ്പിതയായ അക്ഷസൂത്രാ എന്ന ഭാര്യയുണ്ടായിരുന്നു.
തസ്യ പുത്രോ മഹാപ്രാജ്ഞഃ കര്കിനാമാഥ തത്ത്വവിത് തസ്യാശ്രമമ് അനുപ്രാപ്തോ ഹ്യ് അഗസ്ത്യോ മുനിസത്തമഃ
അവർക്കു കർക്കി എന്ന പേരിലുള്ള, തത്വജ്ഞാനമുള്ള ഒരു മകൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. ആശ്രമത്തിൽ മഹാമുനിയായ അഗസ്ത്യൻ എത്തി.
തമ് അഗസ്ത്യം പൂജയിത്വാ ആപസ്തമ്ബോ മുനീശ്വരഃ ശിഷ്യൈര് അനുഗതോ ധീമാംസ് തം പ്രഷ്ടുമ് ഉപചക്രമേ
അഗസ്ത്യനെ ആദരപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം ആപസ്തംബൻ ആ മഹാമുനിയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.
ത്രയാണാം കോ നു പൂജ്യഃ സ്യാദ് ദേവാനാം മുനിസത്തമ ഭുക്തിര് മുക്തിശ് ച കസ്മാദ് വാ സ്യാദ് അനാദിശ് ച കോ ഭവേത്
മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഈ മൂന്നു ദേവന്മാരിൽ ആരെയാണ് ഏറ്റവും ആരാധിക്കേണ്ടത്? ആനന്ദവും മോക്ഷവും ആരിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്? ആരാണ് ആദിയില്ലാത്തവൻ?
അനന്തശ് ചാപി കോ വിപ്ര ദേവാനാമ് അപി ദൈവതമ് യജ്ഞൈഃ ക ഇജ്യതേ ദേവഃ കോ വേദേഷ്വ് അനുഗീയതേ ഏതം മേ സംശയം ഛേത്തും വദാഗസ്ത്യ മഹാമുനേ
മഹാമുനിയായ അഗസ്ത്യാ, ആരാണ് അനന്തൻ, ദേവന്മാരുടെ ദേവൻ? യജ്ഞങ്ങളിൽ ആരെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്? വേദങ്ങളിൽ ആരെയാണ് പാടുന്നത്? ഈ സംശയം ദയവായി നീക്കിക്കൊടുക്കൂ.
ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാണാം പ്രമാണം ശബ്ദ ഉച്യതേ തത്രാപി വൈദികഃ ശബ്ദഃ പ്രമാണം പരമം മതഃ
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയ്ക്ക് പ്രമാണം ശബ്ദമാണെന്ന് പറയുന്നു; അതിൽ വേദശബ്ദം ഏറ്റവും ഉന്നതമായ പ്രമാണം എന്നാണ് കരുതുന്നത്.