തസ്യ പുത്രോ ഭരോ നാമ മതിമാന് പിതൃവത്സലഃ ധനുര്വേദേ ച വേദേ ച നിഷ്ണാതോ ദക്ഷ ഏവ ച
അവർക്കു ഭരൻ എന്നൊരു മകൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ ബുദ്ധിമാനും പിതാവിനെ അതിപ്രിയനും ആയിരുന്നു. ധനുര്വേദത്തിലും വേദങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയവനും എല്ലാ കലകളിലും നിപുണനുമായിരുന്നു.
തസ്യ ഭാര്യാ രൂപവതീ സുപ്രഭേത്യ് അഭിവിശ്രുതാ ആര്ഷ്ടിഷേണസ് തതോ രാജാ പുത്രേ രാജ്യം നിവേശ്യ സഃ
അവന്റെ ഭാര്യ സുന്ദരിയായ സുപ്രഭ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തയായിരുന്നു. അതിനുശേഷം രാജാവായ അർഷ്ടിഷേണൻ രാജ്യം മകനായ ഭരനിൽ ഏൽപ്പിച്ചു.
പുരോധസാ ച മുഖ്യേന ദീക്ഷാം ചക്രേ നരേശ്വരഃ സരസ്വത്യാസ് തതസ് തീരേ ഹയമേധായ യത്നവാന്
പ്രധാന പുരോഹിതനോടൊപ്പം ആ രാജാവ് ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചു. അതിനുശേഷം സരസ്വതി നദിയുടെ തീരത്ത്, അശ്വമേധയാഗത്തിനായി അവൻ പരിശ്രമിച്ചു.
ഋത്വിഗ്ഭിര് ഋഷിമുഖ്യൈശ് ച വേദശാസ്ത്രപരായണൈഃ ദീക്ഷിതം തം നൃപശ്രേഷ്ഠം ബ്രാഹ്മണാഗ്നിസമീപതഃ
യാഗം നടത്തുന്നതിനുള്ള പുരോഹിതന്മാരും വേദശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള പ്രധാന ഋഷിമാരും അങ്ങോട്ട് ചേർന്നു. അങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ അഗ്നിക്കരഭാഗത്ത് ആ മഹാരാജാവിനെ ദീക്ഷയോടെ ഒരുക്കി.
മിഥുര് ദാനവരാട് ശൂരഃ പാപബുദ്ധിഃ പ്രതാപവാന് മഖം വിധ്വസ്യ നൃപതിം സഭാര്യം സപുരോഹിതമ്
മിഥുര് എന്ന ദാനവരാജാവ് ശക്തനും ധൈര്യശാലിയും ആയിരുന്നെങ്കിലും ദുഷ്ടബുദ്ധിയുമായിരുന്നു. അവൻ യാഗം തകർക്കുകയും രാജാവിനെയും ഭാര്യയെയും പുരോഹിതനെയും പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്തു.
ആദായ വേഗാത് സ പ്രാഗാദ് രസാതലതലം മുനേ നീതേ തസ്മിന് നൃപവരേ യജ്ഞേ നഷ്ടേ തതോ ഽമരാഃ
അവരെ വേഗത്തിൽ പിടിച്ചുകൊണ്ടു പോയി, ആ ദാനവൻ അവരെ പാതാളത്തിലെ ഏറ്റവും താഴെയുള്ള ഭാഗത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അങ്ങനെ രാജാവിനെ കൊണ്ടുപോയി, യാഗം നശിച്ചപ്പോൾ ദേവന്മാർ—
ഋത്വിജശ് ച യയുഃ സര്വേ സ്വം സ്വം സ്ഥാനം മഖാത് തതഃ പുരോഹിതസുതോ രാജ്ഞോ ദേവാപിര് ഇതി വിശ്രുതഃ
—യാഗത്തിൽ പങ്കെടുത്ത എല്ലാ പുരോഹിതന്മാരും ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് തിരികെ പോയി. പിന്നെ പുരോഹിതന്റെ മകൻ, ദേവാപി എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായവൻ, രാജാവിനൊപ്പം അവിടെ നിന്നു.
ബാലസ് താം മാതരം ദൃഷ്ട്വാ ആത്മനഃ പിതരം ന ച ദൃഷ്ട്വാ സവിസ്മയോ ഭൂത്വാ ദുഃഖിതോ ഽതീവ ചാഭവത്
അവൻ അമ്മയെ കണ്ടു, പക്ഷേ പിതാവിനെ കാണാനായില്ല. അതുകൊണ്ട് ആ ബാലൻ അത്ഭുതത്തോടെയും അതീവ ദുഃഖത്തോടെയും നിറഞ്ഞു.
സ മാതരം തു പപ്രച്ഛ പിതാ മേ ക്വ ഗതോ ഽമ്ബികേ പിതൃഹീനോ ന ജീവേയം മാതഃ സത്യം വദസ്വ മേ
അവൻ അമ്മയോടു ചോദിച്ചു: 'എന്താ അമ്മേ, എന്റെ അച്ഛൻ എവിടേയ്ക്ക് പോയി? അച്ഛനില്ലാതെ ഞാൻ ജീവിക്കാനാവില്ല; സത്യം പറയണം.'
ധിഗ് ധിക് പിതൃവിഹീനാനാം ജീവിതം പാപകര്മണാമ് ന വക്ഷി യദി മേ മാതര് ജലമ് അഗ്നിമ് അഥാവിശേ
'അച്ഛനില്ലാത്തവരുടെ ജീവിതം, ദുഷ്കർമ്മം ചെയ്യുന്നവരുടെ ജീവിതം, ഇരട്ടിയ്ക്കും അപമാനമാണ്! നീ സത്യം പറയുന്നില്ലെങ്കിൽ, അമ്മേ, ഞാൻ വെള്ളത്തിലോ അഗ്നിയിലോ ചാടും.'
പുത്രം പ്രോവാച സാ മാതാ രാജ്ഞോ ഭാര്യാ പുരോധസഃ ദാനവേന തലം നീതോ രാജ്ഞാ സഹ പിതാ തവ
അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ ഭാര്യയും പുരോഹിതന്റെ ഭാര്യയുമായ അവന്റെ അമ്മ മകനോട് പറഞ്ഞു: 'മകനേ, ദാനവൻ രാജാവിനെയും നിന്റെ അച്ഛനെയും പാതാളത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.'
ക്വ നീതഃ കേന വാ നീതഃ കഥം നീതഃ ക്വ കര്മണി കേഷു പശ്യത്സു കിം സ്ഥാനം ദാനവസ്യ വദസ്വ മേ
'എവിടേക്ക് കൊണ്ടുപോയി? ആരാണ് കൊണ്ടുപോയത്? എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോയി? എന്തിനാണ് കൊണ്ടുപോയത്? ആരൊക്കെ കണ്ടു? ആ ദാനവന്റെ സ്ഥലം എവിടാണെന്ന് പറയൂ.'
ദീക്ഷിതം യജ്ഞസദസി സഭാര്യം സപുരോധസമ് രാജാനം തം മിഥുര് ദൈത്യോ നീതവാന് സ രസാതലമ് പശ്യത്സു ദേവസംഘേഷു വഹ്നിബ്രാഹ്മണസംനിധൌ
'യാഗശാലയിൽ രാജാവും ഭാര്യയും പുരോഹിതനും ദീക്ഷയോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ദൈത്യനായ മിഥുര് അവരെ പാതാളത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. ദേവസംഘവും അഗ്നിയും ബ്രാഹ്മണരും കാണുന്ന മുന്നിലായിരുന്നു അതു.'
തന് മാതൃവചനം ശ്രുത്വാ ദേവാപിഃ കൃത്യമ് അസ്മരത് ദേവാന് പശ്യേ ഽഥവാഗ്നിം വാ ഋത്വിജോ വാസുരാംസ് തഥാ
അമ്മയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു ദേവാപി എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ആലോചിച്ചു: 'ദേവന്മാരെ സമീപിക്കണോ, അഗ്നിയെ സമീപിക്കണോ, പുരോഹിതന്മാരെയോ അല്ലെങ്കിൽ അസുരന്മാരെയോ സമീപിക്കണോ?'
ഏതേഷ്വ് ഏവ പിതാന്വേഷ്യോ നാന്യത്രേതി മതിര് മമ ഇതി നിശ്ചിത്യ ദേവാപിര് ഭരം പ്രാഹ നൃപാത്മജമ്
'ഇവരിൽ ഒരാളിൽ മാത്രമേ അച്ഛനെയോ തിരയേണ്ടതുള്ളൂ, മറ്റൊരിടത്തും അല്ല — ഇതാണ് എന്റെ തീരുമാനമെന്ന്.' അങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച് ദേവാപി രാജാവിന്റെ മകനായ ഭരനോട് പറഞ്ഞു.
തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ വ്രതേന നിയമേന ച ആനേതവ്യാ മയാ സര്വേ നീതാ യേ ച രസാതലമ്
'തപസ്സും ബ്രഹ്മചര്യവും വ്രതവും നിയന്ത്രണവും പാലിച്ച്, പാതാളത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയ എല്ലാവരെയും ഞാൻ തിരികെ കൊണ്ടുവരണം.'
ജാതേ പരാഭവേ ഘോരേ യോ ന കുര്യാത് പ്രതിക്രിയാമ് നരാധമേന കിം തേന ജീവതാ വാ മൃതേന വാ
ഭയങ്കരമായ തോൽവിയുണ്ടായപ്പോൾ അതിനെ നേരിടാൻ ഒരു ശ്രമവും ചെയ്യാത്തവന്റെ ജീവൻ ജീവിച്ചാലോ, മരിച്ചാലോ, അതിൽ有什么 പ്രയോജനമുണ്ട്? അത്തരം ദുർബലന്മാരുടെ ജീവൻ നിർഥകമാണ്.
ത്വം പ്രശാധി മഹീം കൃത്സ്നാമ് ആര്ഷ്ടിഷേണഃ പിതാ യഥാ മാതാ മമ ത്വയാ പാല്യാ രാജന് യാവന് മമാഗതിഃ ഭവേച് ച കൃതകാര്യസ്യ അനുജാനീഹി മാം ഭര
അർഷ്ടിഷേണാ, നീ പിതാവിനെപ്പോലെ ഈ ഭൂമി മുഴുവൻ ഭരിക്കണം. രാജാവേ, എന്റെ അമ്മയെ നീ സംരക്ഷിക്കണം, ഞാൻ മടങ്ങിവരുവോളം. എന്റെ കർമ്മം പൂർത്തിയായാൽ, ഭരാ, നീ എന്നെ വിടാൻ അനുമതി നൽകണം.
ഭരേണോക്തഃ സ ദേവാപിഃ സര്വം നിശ്ചിത്യ യത്നതഃ
ഭരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദേവാപി എല്ലാം ശ്രദ്ധയോടെ ആലോചിച്ചു.
സിദ്ധിം കുരു സുഖം യാഹി മാ ചിന്താമ് അല്പികാം ഭജ
നീ വിജയിക്കണം, സന്തോഷത്തോടെ പോകണം, അല്പം പോലും ചിന്തയിൽ ആകുലനാകേണ്ട.
തതോ ദേവാപിര് അമരരാജാങ്ഘ്രിധ്യാനതത്പരഃ ഋത്വിജോ ഽന്വേഷ്യ യത്നേന നത്വാ താന് ഋത്വിജഃ പൃഥക് കൃതാഞ്ജലിപുടോ ബാലോ ദേവാപിര് വാക്യമ് അബ്രവീത്
അതിനുശേഷം ദേവാപി അമരന്മാരുടെ രാജാവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ ധ്യാനം ചെയ്യാൻ താൽപര്യം കാണിച്ചു. യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുത്ത പുരോഹിതന്മാരെ ശ്രദ്ധയോടെ അന്വേഷിച്ചു, ഓരോരുത്തരെയും കൂപ്പുകൈയോടെ നമസ്കരിച്ചു, ബാലനായ ദേവാപി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഭവദ്ഭിശ് ച മഖോ രക്ഷ്യോ യജമാനശ് ച ദീക്ഷിതഃ പുരോധാശ് ച തഥാ രക്ഷ്യഃ പത്നീ യാ ദീക്ഷിതസ്യ തു
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും യജ്ഞവും, ദീക്ഷയേറ്റ യജമാനനും, പുരോഹിതനും, ദീക്ഷയേറ്റയാളുടെ ഭാര്യയെയും സംരക്ഷിക്കണം.
ഭവത്സു തത്ര പശ്യത്സു യജ്ഞം വിധ്വസ്യ ദൈത്യരാട് രാജാദയസ് തേന നീതാസ് തന് ന യുക്തതമം ഭവേത്
നിങ്ങൾ അവിടെ കാണുന്ന സമയത്ത്, ദൈത്യരാജാവ് യജ്ഞം നശിപ്പിച്ചും രാജാക്കന്മാരെ കൊണ്ടുപോയാലും, അത് യോജിച്ച കാര്യമല്ല.
അഥാപ്യ് ഏതദ് അഹം മന്യേ ഭവന്തസ് താന് അരോഗിണഃ ദാതുമ് അര്ഹന്തി താന് സര്വാന് അന്യഥാ ശാപമ് അര്ഹഥ
എങ്കിലും, ഞാൻ കരുതുന്നത്, നിങ്ങൾ അവരെ എല്ലാവരെയും ആരോഗ്യത്തോടെ തിരികെ നൽകണം. അല്ലെങ്കിൽ, നിങ്ങൾക്ക് ശാപം ലഭിക്കും.
മഖേ ഽഗ്നിഃ പ്രഥമം പൂജ്യോ ഹ്യ് അഗ്നിര് ഏവാത്ര ദൈവതമ് തസ്മാദ് വയം ന ജാനീമോ ഹ്യ് അഗ്നീനാം പരിചാരകാഃ
യജ്ഞത്തിൽ ആദ്യം ആരാധിക്കേണ്ടത് അഗ്നിയാണ്. അഗ്നിയാണ് ഇവിടെ ദൈവം. അതുകൊണ്ട്, ഞങ്ങൾ അഗ്നിയെ സേവിക്കുന്നവർക്കു കൂടുതൽ അറിയില്ല.
സ ഏവ ദാതാ ഭോക്താ ച ഹര്താ കര്താ ച ഹവ്യവാട്
അവനാണ് ദാനവും, അനുഭവവും, എടുത്തും, ചെയ്തും, ഹവിസ്സു കൊണ്ടുപോകുന്നതും.
ഋത്വിജഃ പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ ദേവാപിര് ജാതവേദസമ് പൂജയിത്വാ യഥാന്യായമ് അഗ്നയേ തന് ന്യവേദയത്
പുരോഹിതന്മാരെ പിന്നിൽ നിർത്തി, ദേവാപി ജാതവേദസിനെ യഥാവിധി ആരാധിച്ചു, പിന്നെ അഗ്നിയോട് ഇത് അറിയിച്ചു.
യഥര്ത്വിജസ് തഥാ ചാഹം ദേവാനാം പരിചാരകഃ ഹവ്യം വഹാമി ദേവാനാം ഭോക്താരോ രക്ഷകാശ് ച തേ
പുരോഹിതന്മാരെപ്പോലെ ഞാനും ദേവന്മാരെ സേവിക്കുന്നവനാണ്. ഞാൻ ദേവന്മാർക്ക് ഹവിസ്സ് കൊണ്ടുപോകുന്നു. ദേവന്മാരാണ് അതിന്റെ അനുഭവവും സംരക്ഷണവും.
ദേവാന് ആഹൂയ യത്നേന ഹവിര്ഭാഗാന് പൃഥക് പൃഥക് ദാസ്യേ ഽഹമ് ഏഷ ദോഷോ മേ തസ്മാദ് യാഹി സുരാന് പ്രതി
ദേവന്മാരെ ശ്രദ്ധയോടെ ആഹ്വാനിച്ച്, ഞാൻ ഓരോരുത്തർക്കും ഹവിസ്സിന്റെ പങ്ക് നൽകും. ഇതാണ് എന്റെ തെറ്റ്. അതിനാൽ, നീ ദേവന്മാരുടെ അടുക്കൽ പോകണം.
ദേവാപിഃ സ സുരാന് പ്രാപ്യ നത്വാ തേഭ്യഃ പൃഥക് പൃഥക് ഋത്വിഗ്വാക്യം ചാഗ്നിവാക്യം ശാപം ചാപി ന്യവേദയത്
ദേവാപി ദേവന്മാരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു, അവരോട് നമസ്കരിച്ചു, പുരോഹിതന്മാരുടെ വാക്കും അഗ്നിയുടെ വാക്കും ശാപവും ഓരോന്നായി അറിയിച്ചു.