അഗ്നേര് അപാം വദ ജ്യൈഷ്ഠ്യം ത്രൈലോക്യസ്യ ഭവാന് പ്രഭുഃ
മൂന്നു ലോകത്തിന്റെയും പ്രഭുവേ, അഗ്നിയോ ജലമോ ഏതാണ് പ്രധാനം എന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.
അഹമ് അപ്യ് അബ്രവം പ്രാപ്താന് ഋഷീന് സര്വാന് യതവ്രതാന് ഉഭൌ പൂജ്യതമൌ ലോക ഉഭാഭ്യാം ജായതേ ജഗത്
അവിടെ എത്തിയ എല്ലാ വ്രതസ്ഥരായ ഋഷിമാരോടും ഞാൻ പറഞ്ഞു: ഇരുവരും ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും ആരാധ്യരാണ്; ഇരുവരിൽ നിന്നാണ് ലോകം ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
ഉഭാഭ്യാം ജായതേ ഹവ്യം കവ്യം ചാമൃതമ് ഏവ ച ഉഭാഭ്യാം ജീവനം ലോകേ ശരീരസ്യ ച ധാരണമ്
ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും അർപ്പിക്കുന്ന ഹവ്യവും കാവ്യവും, അമൃതവും ഇരുവരിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. ലോകത്തിലെ ജീവനും ശരീരത്തിന്റെ നിലനില്പും ഇരുവരിൽ നിന്നാണ്.
നാനയോശ് ച വിശേഷോ ഽസ്തി തതോ ജ്യൈഷ്ഠ്യം സമം മതമ് തതോ മദ്വചനാജ് ജ്യൈഷ്ഠ്യമ് ഉഭയോര് നൈവ കസ്യചിത്
ഇരുവർക്കും വ്യത്യാസമില്ല; അതുകൊണ്ട് ഇരുവരുടെയും പ്രാധാന്യം തുല്യമാണ് എന്ന് കരുതുന്നു. അതിനാൽ എന്റെ വാക്കുപോലെ, ഇരുവർക്കും പ്രത്യേകമായ പ്രാധാന്യമില്ല.
ജ്യൈഷ്ഠ്യമ് അന്യതരസ്യേതി മേനിരേ ഋഷിസത്തമാഃ ന തൃപ്താ മമ വാക്യേന ജഗ്മുര് വായും തപസ്വിനഃ
എന്നാൽ മഹാനായ ഋഷിമാർ ഒരാളുടെ പ്രാധാന്യമാണെന്ന് കരുതി. എന്റെ ഉത്തരം തൃപ്തികരമല്ലാതെ, ആ തപസ്സുകാർ വായുവിനോട് പോയി ചോദിച്ചു.
കസ്യ ജ്യൈഷ്ഠ്യം ഭവാന് പ്രാണോ വായോ സത്യം ത്വയി സ്ഥിതമ്
വായുവേ, ആരുടെ പ്രാധാന്യമാണിത്? പ്രാണനേ, സത്യം നിന്റെ ഉള്ളിലാണ്.
വായുര് ആഹാനലോ ജ്യേഷ്ഠഃ സര്വമ് അഗ്നൌ പ്രതിഷ്ഠിതമ് നേത്യ് ഉക്ത്വാന്യോന്യമ് ഋഷയോ ജഗ്മുസ് തേ ഽപി വസുംധരാമ്
വായു പറഞ്ഞു: അഗ്നിയാണ് മൂത്തത്; എല്ലാം അഗ്നിയിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. എന്നാൽ, 'അത് അല്ല' എന്ന് പറഞ്ഞ് ഋഷിമാർ ഭൂമിയിലേക്കു പോയി.
സത്യം ഭൂമേ വദ ജ്യൈഷ്ഠ്യമ് ആധാരാസി ചരാചരേ
ഭൂമിയേ, സത്യം പറയൂ: ആരുടെ പ്രാധാന്യമാണിത്? നീയല്ലേ സകല ചലനസ്ഥിരങ്ങളുടെയും ആധാരം.
ഭൂമിര് അപ്യ് ആഹ വിനയാദ് ആഗതാംസ് താന് ഋഷീന് ഇദമ്
ഭൂമി വിനയപൂർവ്വം അവിടെ എത്തിയ ഋഷിമാരോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
മമാപ്യ് ആധാരഭൂതാഃ സ്യുര് ആപോ ദേവ്യഃ സനാതനാഃ അദ്ഭ്യസ് തു ജായതേ സര്വം ജ്യൈഷ്ഠ്യമ് അപ്സു പ്രതിഷ്ഠിതമ്
എനിക്കു പോലും ആധാരമായത് ശാശ്വതമായ ദേവിയായ ജലങ്ങളാണ്. എല്ലാം ജലത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്; പ്രാധാന്യം ജലത്തിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
നേത്യ് ഉക്ത്വാന്യോന്യമ് ഋഷയോ ജഗ്മുഃ ക്ഷീരോദശായിനമ് തുഷ്ടുവുര് വിവിധൈഃ സ്തോത്രൈഃ ശങ്ഖചക്രഗദാധരമ്
അവരവരോടു 'അല്ല' എന്നു പറഞ്ഞ്, ഋഷിമാർ അവിടം വിട്ടുപോയി, ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നവനെയും ശംഖവും ചക്രവും ഗദയും കൈവശമുള്ളവനെയും വിവിധ സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു.
യോ വേദ സര്വം ഭുവനം ഭവിഷ്യദ് യജ് ജായമാനം ച ഗുഹാനിവിഷ്ടമ് ലോകത്രയം ചിത്രവിചിത്രരൂപമ് അന്തേ സമസ്തം ച യമ് ആവിവേശ
സകല ലോകങ്ങളും ഭാവിയതും ജനിക്കുന്നതും ഹൃദയത്തിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതും, അത്ഭുതരൂപങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ മൂന്ന് ലോകങ്ങളും ഒടുവിൽ പ്രവേശിച്ചവനെയും എല്ലാം അറിയുന്നവനാണ് അവൻ.
യദ് അക്ഷരം ശാശ്വതമ് അപ്രമേയം യം വേദവേദ്യമ് ഋഷയോ വദന്തി യമ് ആശ്രിതാഃ സ്വേപ്സിതമ് ആപ്നുവന്തി തദ് വസ്തു സത്യം ശരണം വ്രജാമഃ
അക്ഷരവും ശാശ്വതവുമായ അളക്കാനാകാത്തതുമായ, വേദങ്ങൾ അറിയേണ്ടതെന്ന് ഋഷിമാർ പറയുന്നവനെയും, അവനെ ആശ്രയിച്ചാൽ ആഗ്രഹിച്ചതു നേടാമെന്നും, ആ സത്യം, ആ ശരണം, ഞങ്ങൾ അഭയമായി സ്വീകരിക്കുന്നു.
ഭൂതം മഹാഭൂതജഗത്പ്രധാനം ന വിന്ദതേ യോഗിനോ വിഷ്ണുരൂപമ് തദ് വക്തുമ് ഏതേ ഋഷയോ ഽത്ര യാതാഃ സത്യം വദസ്വേഹ ജഗന്നിവാസ
ഭൂതങ്ങളും മഹാഭൂതങ്ങളും ലോകത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനവും ആയിരിക്കുന്നവന്റെ വിഷ്ണുരൂപം യോഗികൾക്കു കണ്ടെത്താൻ കഴിയുന്നില്ല; അതിനെക്കുറിച്ച് പറയാനാണ് ഈ ഋഷിമാർ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നത്. സത്യമായത് പറയേണം, ലോകത്തിന്റെ അധിവസം.
ത്വമ് അന്തരാത്മാഖിലദേഹഭാജാം ത്വമ് ഏവ സര്വം ത്വയി സര്വമ് ഈശ തഥാപി ജാനന്തി ന കേഅപി കുത്രാപി അഹോ ഭവന്തം പ്രകൃതിപ്രഭാവാത്
സകല ശരീരധാരികളുടെയും അകത്തുള്ള ആത്മാവും, എല്ലാം നീയുമാണ്, എല്ലാം നിനക്കുള്ളിലുമാണ്, ഭഗവനേ. എന്നിരുന്നാലും, നിന്റെ സ്വഭാവത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, ആരും എവിടെയും നിന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല.
തതഃ പ്രാഹ ജഗദ്ധാത്രീ ദൈവീ വാഗ് അശരീരിണീ
അപ്പോൾ ലോകത്തിന്റെ മാതാവായ ദൈവീകവും ശരീരമില്ലാത്തതുമായ വാക്ക് പ്രസ്താവിച്ചു.
ഉഭാവ് ആരാധ്യ തപസാ ഭക്ത്യാ ച നിയമേന ച യസ്യ സ്യാത് പ്രഥമം സിദ്ധിസ് തദ് ഭൂതം ജ്യേഷ്ഠമ് ഉച്യതേ
രണ്ടിലേതാണെങ്കിലും, തപസ്സും ഭക്തിയും നിയമാനുസൃതമായുള്ള പരിശ്രമവുംകൊണ്ട് ആദ്യം സിദ്ധിയെത്തുന്നുവോ, അതാണ് മൂത്തതും പ്രധാനവുമെന്നു പറയുന്നു.
തഥേത്യ് തഥാ യയുഃ സര്വേ ഋഷയോ ലോകപൂജിതാഃ ശ്രാന്താഃ ഖിന്നാന്തരാത്മാനഃ പരം വൈരാഗ്യമ് ആശ്രിതാഃ
'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ലോകം ആദരിക്കുന്ന ഋഷിമാർ എല്ലാവരും, ക്ഷീണിച്ചും മനസ്സിൽ വിഷണ്ണരായും പരമവൈരാഗ്യം സ്വീകരിച്ചും അവിടം വിട്ടുപോയി.
സര്വലോകൈകജനനീം ഭുവനത്രയപാവനീമ് ഗൌതമീമ് അഗമന് സര്വേ തപസ് തപ്തും യതവ്രതാഃ
സകല ലോകങ്ങളുടെയും ഏക മാതാവും മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവളുമായ ഗൗതമിയെ, തപസ്സിനായി വ്രതശീലരായി, അവർ എല്ലാവരും സമീപിച്ചു.
അബ്ദൈവതം തഥാഗ്നിം ച പൂജനായോദ്യതാസ് തദാ അഗ്നേശ് ച പൂജകാ യേ ച അപാം വൈ പൂജനേ സ്ഥിതാഃ തത്ര വാഗ് അബ്രവീദ് ദൈവീ വേദമാതാ സരസ്വതീ
അപ്പോൾ, ജലദേവതയെയും അഗ്നിയെയും ആരാധിക്കാൻ തയ്യാറായവരും, അഗ്നിയെ ആരാധിക്കുന്നവരും ജലാരാധനയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരും, അവിടെ വേദമാതാവായ ദൈവീകവാക്ക് സരസ്വതിയും പ്രസ്താവിച്ചു.
അഗ്നേര് ആപസ് തഥാ യോനിര് അദ്ഭിഃ ശൌചമ് അവാപ്യതേ അഗ്നേശ് ച പൂജകാ യേ ച വിനാദ്ഭിഃ പൂജനം കഥമ്
ജലമാണ് അഗ്നിയുടെ ഉത്ഭവം, ജലത്തിലൂടെയാണ് ശുദ്ധി നേടുന്നത്; അഗ്നിയെ ആരാധിക്കുന്നവർക്കും ജലാരാധകര്ക്കും ജലം ഇല്ലാതെ അഗ്നി പൂജ എങ്ങിനെ സാധിക്കും?
അപ്സു ജാതാസു സര്വത്ര കര്മണ്യ് അധികൃതോ ഭവേത് താവത് കര്മണ്യ് അനര്ഹോ ഽയമ് അശുചിര് മലിനോ നരഃ
ജലം ജനിക്കുന്നിടത്താണ് എല്ലാ കര്മ്മങ്ങള്ക്കും യോഗ്യത ഉണ്ടാകുന്നത്; അതുവരെ അശുദ്ധനും മലിനനുമായ മനുഷ്യന് കര്മ്മങ്ങള്ക്ക് യോഗ്യതയില്ല.
ന മഗ്നഃ ശ്രദ്ധയാ യാവദ് അപ്സു ശീതാസു വേദവിത് തസ്മാദ് ആപോ വരിഷ്ഠാഃ സ്യുര് മാതൃഭൂതാ യതഃ സ്മൃതാഃ തസ്മാജ് ജ്യൈഷ്ഠ്യമ് അപാമ് ഏവ ജനന്യോ ഽഗ്നേര് വിശേഷതഃ
വേദം അറിയുന്നവൻ വിശ്വാസത്തോടെ തണുത്ത ജലത്തിൽ മുങ്ങി കുളിക്കാതെ ശുദ്ധിയുണ്ടാകില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് ജലം ഉത്തമമെന്നും മാതാവെന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നതും. അതിനാൽ, അഗ്നിയേക്കാൾ ജലത്തിന്, പ്രത്യേകിച്ച് മാതൃത്വത്തിൽ, മേല്പ്രാധാന്യമുണ്ട്.
ഏതദ് വചഃ ശുശ്രുവുസ് തേ ഋഷയോ വേദവാദിനഃ നിശ്ചയം ച തതശ് ചക്രുര് ഭവേജ് ജ്യൈഷ്ഠ്യമ് അപാമ് ഇതി
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടു, വേദം അറിയുന്ന ഋഷിമാർ തീരുമാനിച്ചു: ജലത്തിനാണ് മേല്പ്രാധാന്യം എന്നു.
യത്ര തീര്ഥേ വൃത്തമ് ഇദമ് ഋഷിസത്ത്രേ ച നാരദ തപസ്തീര്ഥം തു തത് പ്രോക്തം സത്ത്രതീര്ഥം തദ് ഉച്യതേ
ഋഷികളുടെ സംഗമത്തിൽ ഈ സംഭവം നടന്നതായിടം, നാരദാ, അതാണ് തപസ്സിന്റെ തീർത്ഥം എന്നും, സത്രതീർത്ഥം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നത്.
അഗ്നിതീര്ഥം ച തത് പ്രോക്തം തഥാ സാരസ്വതം വിദുഃ തേഷു സ്നാനം ച ദാനം ച സര്വകാമപ്രദം ശുഭമ്
അത് അഗ്നിതീർത്ഥം എന്നും, സാരസ്വതതീർത്ഥം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു; അവിടെ സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്യുന്നത് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുകയും, ഉത്തമഫലം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.
ചതുര്ദശ ശതാന്യ് അത്ര തീര്ഥാനാം പുണ്യദായിനാമ് തേഷു സ്നാനം ച ദാനം ച സ്വര്ഗമോക്ഷപ്രദായകമ്
അവിടെ പതിനാലായിരം പുണ്യപ്രദമായ തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവിടങ്ങളിൽ സ്നാനവും ദാനവും സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു.
കൃതം സംദേഹഹരണമ് ഋഷീണാം യത്ര ഭാഷയാ സരസ്വത്യ് അഭവത് തത്ര ഗങ്ഗയാ സംഗതാ നദീ മാഹാത്മ്യം തസ്യ കോ വക്തും സംഗമസ്യ ക്ഷമോ നരഃ
അവിടെ സരസ്വതീ വാക്കിലൂടെ ഋഷിമാരുടെ സംശയങ്ങൾ നീക്കിയപ്പോൾ, ഗംഗാനദിയും അവിടെ ചേർന്നു; ആ സംഗമത്തിന്റെ മഹത്വം ആരാണ് വിവരിക്കാൻ കഴിയുക?
ദേവതീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം ഗങ്ഗായാ ഉത്തരേ തടേ തസ്യ പ്രഭാവം വക്ഷ്യാമി സര്വപാപപ്രണാശനമ്
ഗംഗയുടെ വടക്കേ കരയിൽ ദേവതീർത്ഥം എന്നുപേരായ ഒരു സ്ഥലം പ്രശസ്തമാണ്. അതിന്റെ മഹത്വം ഞാൻ പറയാം; അതു എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു.
ആര്ഷ്ടിഷേണ ഇതി ഖ്യാതോ രാജാ സര്വഗുണാന്വിതഃ തസ്യ ഭാര്യാ ജയാ നാമ സാക്ഷാല് ലക്ഷ്മീര് ഇവാപരാ
അർഷ്ടിഷേണൻ എന്ന രാജാവിന് എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവന്റെ ഭാര്യ ജയ എന്നായിരുന്നു, അവൾ മറ്റൊരു ലക്ഷ്മി പോലെയായിരുന്നു.