ലക്ഷ്മീവാന് മതിമാഞ് ശൂരഃ പുത്രപൌത്രവിവര്ധനഃ തത്ര പിണ്ഡാദിദാനേന പിതരോ മുക്തിമ് ആപ്നുയുഃ മനോവാക്കായജാത് പാപാത് സ്നാനാന് മുക്തോ ഭവേന് നരഃ
അവൻ സമ്പന്നനും, ബുദ്ധിമാനും, ധൈര്യശാലിയും, സന്താനപൗത്രാദികൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനും ആയിരിക്കും; അവിടെ പിണ്ഡാദി ദാനങ്ങൾ ചെയ്താൽ പിതാക്കന്മാർ മോക്ഷം നേടും; കുളിച്ചാൽ മനസ്സ്, വാക്ക്, ശരീരം എന്നിവയിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്ന പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മനുഷ്യൻ മോചിതനാകും.
യമവാക്യാദ് അനു തഥാ ഹവ്യവാഡ് ആഹ പക്ഷിണൌ
അതിനുശേഷം, യമന്റെ വാക്കുകൾക്കനുസരിച്ച്, അഗ്നിദേവൻ ആ രണ്ടു പക്ഷികളെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
മത്സ്തോത്രം ദക്ഷിണേ തീരേ യേ പഠന്തി യതവ്രതാഃ തേഷാമ് ആരോഗ്യമ് ഐശ്വര്യം ലക്ഷ്മീം രൂപം ദദാമ്യ് അഹമ്
ദക്ഷിണേ കരയിൽ വ്രതശുദ്ധിയോടെ എന്റെ സ്തോത്രം ഉച്ചരിക്കുന്നവർക്കു ഞാൻ ആരോഗ്യം, ഐശ്വര്യം, ഭാഗ്യം, സൗന്ദര്യം എന്നിവ നൽകും.
ഇദം സ്തോത്രം തു യഃ കശ്ചിദ് യത്ര ക്വാപി പഠേന് നരഃ നൈവാഗ്നിതോ ഭയം തസ്യ ലിഖിതേ ഽപി ഗൃഹേ സ്ഥിതേ
ഈ സ്തോത്രം ആരെങ്കിലും എവിടെയെങ്കിലും ഉച്ചരിച്ചാലോ, വീട്ടിൽ എഴുതിവെച്ചാലോ, അവർക്കു അഗ്നിയിൽ നിന്നു ഭയം ഉണ്ടാവില്ല.
സ്നാനം ദാനം ച യഃ കുര്യാദ് അഗ്നിതീര്ഥേ ശുചിര് നരഃ അഗ്നിഷ്ടോമഫലം തസ്യ ഭവേദ് ഏവ ന സംശയഃ
ശുദ്ധനായവൻ അഗ്നിതീർത്തത്തിൽ കുളിക്കുകയും ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ, അഗ്നിഷ്ടോമ യാഗഫലം അവനു ലഭിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തതഃ പ്രഭൃതി തത് തീര്ഥം യാമ്യമ് ആഗ്നേയമ് ഏവ ച കപോതം ച തഥോലൂകം ഹേത്യുലൂകം വിദുര് ബുധാഃ
അത് മുതൽ ആ തീർത്ഥം യാമ്യം, ആഗ്നേയം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു; അവിടെയുള്ള കപോതം, ഉലൂകം, ഭയാനകമായ ഉലൂകം എന്നിവയെ ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
തത്ര ത്രീണി സഹസ്രാണി താവന്ത്യ് ഏവ ശതാനി ച പുനര് നവതിതീര്ഥാനി പ്രത്യേകം മുക്തിഭാജനമ്
അവിടെ മൂവായിരവും അത്രയേറെ നൂറുകളും, പിന്നെ തൊണ്ണൂറ്റി തീർത്ഥങ്ങളും ഉണ്ട്; ഓരോന്നും മോക്ഷത്തിന് പാത്രമാണ്.
തേഷു സ്നാനേന ദാനേന പ്രേതീഭൂതാശ് ച യേ നരാഃ പൂതാസ് തേ പുത്രവിത്താഢ്യാ ആക്രമേയുര് ദിവം ശുഭാഃ
അവിടെ കുളിക്കുകയും ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്താൽ, മരിച്ചവരും ശുദ്ധരാകുന്നു; അവർ പുത്രസമ്പത്തും ധനസമ്പത്തും നേടി സ്വർഗത്തിൽ എത്തുന്നു.
തപസ്തീര്ഥമ് ഇതി ഖ്യാതം തപോവൃദ്ധികരം മഹത് സര്വകാമപ്രദം പുണ്യം പിതൄണാം പ്രീതിവര്ധനമ്
അത് തപസ്തീർഥം എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്; വലിയ തപസ്സിന് വളർച്ച നൽകുന്ന, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന, പുണ്യവും പിതൃസന്തോഷവും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥലം.
തസ്മിംസ് തീര്ഥേ തു യദ് വൃത്തം ശൃണു പാപപ്രണാശനമ് അപാമ് അഗ്നേശ് ച സംവാദമ് ഋഷീണാം ച പരസ്പരമ്
ആ പാപനാശിനിയായ തീർത്ഥത്തിൽ സംഭവിച്ചതു കേൾക്കൂ—ജലവും അഗ്നിയും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണവും, ഋഷിമാരുടെ പരസ്പരസംഭാഷണവും.
അപോ ജ്യേഷ്ഠതമാഃ കേചിന് മേനിരേ ഽഗ്നിം തഥാപരേ ഏവം ബ്രുവന്തോ മുനയഃ സംവാദം ചാഗ്നിവാരിണോഃ
അവിടെയുള്ള ചിലർ ജലത്തെ ഏറ്റവും വലിയതെന്ന് കരുതുകയും, മറ്റുള്ളവർ അഗ്നിയെ അങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു; അങ്ങനെ ഋഷിമാർ അഗ്നിയും ജലവും തമ്മിലുള്ള മഹത്വം ചർച്ച ചെയ്തു.
വിനാഗ്നിം ജീവനം ക്വ സ്യാജ് ജീവഭൂതോ യതോ ഽനലഃ ആത്മഭൂതോ ഹവ്യഭൂതശ് ചാഗ്നിനാ ജായതേ ഽഖിലമ്
അഗ്നി ഇല്ലാതെ ജീവൻ എവിടെയാണ്? അഗ്നിയാണ് ജീവന്റെ സാരവും; ഹവ്യവും ആത്മാവും അഗ്നിയിലാണ്; സകലവും അഗ്നിയിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
അഗ്നിനാ ധ്രിയതേ ലോകോ ഹ്യ് അഗ്നിര് ജ്യോതിര്മയം ജഗത് തസ്മാദ് അഗ്നേഃ പരം നാസ്തി പാവനം ദൈവതം മഹത്
ലോകം അഗ്നിയാൽ നിലനിൽക്കുന്നു. അഗ്നിയാണ് ഈ സകല ജഗത്തിന്റെ പ്രകാശം. അതുകൊണ്ട് അഗ്നിക്കു മേൽ ശുദ്ധിയുള്ളതോ മഹത്തായ ദൈവമായതോ ഒന്നുമില്ല.
അന്തര്ജ്യോതിഃ സ ഏവോക്തഃ പരം ജ്യോതിഃ സ ഏവ ഹി വിനാഗ്നിനാ കിംചിദ് അസ്തി യസ്യ ധാമ ജഗത്ത്രയമ്
അവനെയാണ് ആന്തരികപ്രകാശം എന്നും പരമപ്രകാശം എന്നും വിളിക്കുന്നത്. അഗ്നി ഇല്ലാതെ, മൂന്നു ലോകത്തെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതൊന്നും ഉണ്ടാകില്ല.
തസ്മാദ് അഗ്നേഃ പരം നാസ്തി ഭൂതാനാം ജ്യൈഷ്ഠ്യഭാജനമ് യോഷിത്ക്ഷേത്രേ ഽര്പിതം ബീജം പുരുഷേണ യഥാ തഥാ
അതിനാൽ അഗ്നിക്കു മേൽ വലിയതൊന്നുമില്ല; സകല ജീവികളിലും പ്രാധാന്യത്തിന്റെ പാത്രം അഗ്നിയാണ്. പുരുഷൻ സ്ത്രീയുടെ വയറ്റിൽ വിത്ത് ഇടുന്നതുപോലെയാണ് ഇതും.
തസ്യ ദേഹാദികാ ശക്തിഃ കൃശാനോര് ഏവ നാന്യഥാ ദേവാനാം ഹി മുഖം വഹ്നിസ് തസ്മാന് നാതഃ പരം വിദുഃ
അവന്റെ ശരീരാദി ശക്തി അഗ്നിക്കു മാത്രമാണ്, മറ്റൊന്നിനുമല്ല. ദേവന്മാരുടെ വായ് അഗ്നിയാണ്; അതിനാൽ ഇതിന് മേൽ ഒന്നുമില്ലെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
അപരേ തു ഹ്യ് അപാം ജ്യൈഷ്ഠ്യം മേനിരേ വേദവാദിനഃ അദ്ഭിഃ സംപത്സ്യതേ ഹ്യ് അന്നം ശുചിര് അദ്ഭിഃ പ്രജായതേ
പക്ഷേ, ചിലർ വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവർ ജലമാണ് പ്രധാനം എന്ന് കരുതുന്നു. അന്നം ജലത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; ശുദ്ധിയും ജലത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്.
അദ്ഭിര് ഏവ ധൃതം സര്വമ് ആപോ വൈ മാതരഃ സ്മൃതാഃ ത്രൈലോക്യജീവനം വാരി വദന്തീതി പുരാവിദഃ
സകലവും ജലത്താൽ നിലനിൽക്കുന്നു; ജലങ്ങളെ മാതാക്കൾ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു. പുരാതന ജ്ഞാനികൾ ജലമാണ് മൂന്നു ലോകത്തെയും ജീവൻ എന്ന് പറയുന്നു.
ഉത്പന്നമ് അമൃതം ഹ്യ് അദ്ഭ്യസ് താഭ്യശ് ചൌഷധിസംഭവഃ അഗ്നിര് ജ്യേഷ്ഠ ഇതി പ്രാഹുര് ആപോ ജ്യേഷ്ഠതമാഃ പരേ
അമൃതം ജലത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്; ഔഷധികളും അതിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്. ചിലർ അഗ്നിയാണ് മൂത്തതെന്ന് പറയുന്നു; മറ്റുചിലർ ജലമാണ് ഏറ്റവും പഴയതെന്ന് പറയുന്നു.
ഏവം മീമാംസമാനാസ് തേ ഋഷയോ വേദവാദിനഃ വിരുദ്ധവാദിനോ മാം ച സമഭ്യേത്യേദമ് അബ്രുവന്
ഇങ്ങനെ വേദപണ്ഡിതരും വ്യത്യസ്തമായ അഭിപ്രായമുള്ള ഋഷികളും എന്നെ സമീപിച്ച് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
അഗ്നേര് അപാം വദ ജ്യൈഷ്ഠ്യം ത്രൈലോക്യസ്യ ഭവാന് പ്രഭുഃ
മൂന്നു ലോകത്തിന്റെയും പ്രഭുവേ, അഗ്നിയോ ജലമോ ഏതാണ് പ്രധാനം എന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.
അഹമ് അപ്യ് അബ്രവം പ്രാപ്താന് ഋഷീന് സര്വാന് യതവ്രതാന് ഉഭൌ പൂജ്യതമൌ ലോക ഉഭാഭ്യാം ജായതേ ജഗത്
അവിടെ എത്തിയ എല്ലാ വ്രതസ്ഥരായ ഋഷിമാരോടും ഞാൻ പറഞ്ഞു: ഇരുവരും ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും ആരാധ്യരാണ്; ഇരുവരിൽ നിന്നാണ് ലോകം ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
ഉഭാഭ്യാം ജായതേ ഹവ്യം കവ്യം ചാമൃതമ് ഏവ ച ഉഭാഭ്യാം ജീവനം ലോകേ ശരീരസ്യ ച ധാരണമ്
ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും അർപ്പിക്കുന്ന ഹവ്യവും കാവ്യവും, അമൃതവും ഇരുവരിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. ലോകത്തിലെ ജീവനും ശരീരത്തിന്റെ നിലനില്പും ഇരുവരിൽ നിന്നാണ്.
നാനയോശ് ച വിശേഷോ ഽസ്തി തതോ ജ്യൈഷ്ഠ്യം സമം മതമ് തതോ മദ്വചനാജ് ജ്യൈഷ്ഠ്യമ് ഉഭയോര് നൈവ കസ്യചിത്
ഇരുവർക്കും വ്യത്യാസമില്ല; അതുകൊണ്ട് ഇരുവരുടെയും പ്രാധാന്യം തുല്യമാണ് എന്ന് കരുതുന്നു. അതിനാൽ എന്റെ വാക്കുപോലെ, ഇരുവർക്കും പ്രത്യേകമായ പ്രാധാന്യമില്ല.
ജ്യൈഷ്ഠ്യമ് അന്യതരസ്യേതി മേനിരേ ഋഷിസത്തമാഃ ന തൃപ്താ മമ വാക്യേന ജഗ്മുര് വായും തപസ്വിനഃ
എന്നാൽ മഹാനായ ഋഷിമാർ ഒരാളുടെ പ്രാധാന്യമാണെന്ന് കരുതി. എന്റെ ഉത്തരം തൃപ്തികരമല്ലാതെ, ആ തപസ്സുകാർ വായുവിനോട് പോയി ചോദിച്ചു.
കസ്യ ജ്യൈഷ്ഠ്യം ഭവാന് പ്രാണോ വായോ സത്യം ത്വയി സ്ഥിതമ്
വായുവേ, ആരുടെ പ്രാധാന്യമാണിത്? പ്രാണനേ, സത്യം നിന്റെ ഉള്ളിലാണ്.
വായുര് ആഹാനലോ ജ്യേഷ്ഠഃ സര്വമ് അഗ്നൌ പ്രതിഷ്ഠിതമ് നേത്യ് ഉക്ത്വാന്യോന്യമ് ഋഷയോ ജഗ്മുസ് തേ ഽപി വസുംധരാമ്
വായു പറഞ്ഞു: അഗ്നിയാണ് മൂത്തത്; എല്ലാം അഗ്നിയിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. എന്നാൽ, 'അത് അല്ല' എന്ന് പറഞ്ഞ് ഋഷിമാർ ഭൂമിയിലേക്കു പോയി.
സത്യം ഭൂമേ വദ ജ്യൈഷ്ഠ്യമ് ആധാരാസി ചരാചരേ
ഭൂമിയേ, സത്യം പറയൂ: ആരുടെ പ്രാധാന്യമാണിത്? നീയല്ലേ സകല ചലനസ്ഥിരങ്ങളുടെയും ആധാരം.
ഭൂമിര് അപ്യ് ആഹ വിനയാദ് ആഗതാംസ് താന് ഋഷീന് ഇദമ്
ഭൂമി വിനയപൂർവ്വം അവിടെ എത്തിയ ഋഷിമാരോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
മമാപ്യ് ആധാരഭൂതാഃ സ്യുര് ആപോ ദേവ്യഃ സനാതനാഃ അദ്ഭ്യസ് തു ജായതേ സര്വം ജ്യൈഷ്ഠ്യമ് അപ്സു പ്രതിഷ്ഠിതമ്
എനിക്കു പോലും ആധാരമായത് ശാശ്വതമായ ദേവിയായ ജലങ്ങളാണ്. എല്ലാം ജലത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്; പ്രാധാന്യം ജലത്തിലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.