ഏതദ് ധര്മയുതം വാക്യം സീതയാ ഭാഷിതം ദൃഢമ് തഥേതി ചാഹതുര് ഉഭൌ തതോ ദശരഥോ ഽബ്രവീത്
നീതിയോടെ സീത ദൃഢമായി പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ ഇരുവരും സമ്മതിച്ചു, 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു. അതിനുശേഷം ദശരഥൻ സംസാരിച്ചു.
ത്വം ഹി ബ്രഹ്മവിദഃ കന്യാ ജനകസ്യ ത്വ് അയോനിജാ ഭാര്യാ രാമസ്യ കിം ചിത്രം യദ് യുക്തമ് അനുഭാഷസേ
നീ ബ്രഹ്മജ്ഞാനമുള്ള ജനകന്റെ മകൾ, ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചതല്ല, രാമന്റെ ഭാര്യ — നീ യുക്തമായത് സംസാരിച്ചാൽ അതിൽ എന്താണ് അതിശയ്യം?
ന കോപി ഭവതാം കിംതു ശ്രമഃ സ്വല്പോ ഽപി വിദ്യതേ ഗൌതമ്യാം സ്നാനദാനേന പിണ്ഡനിര്വപണേന ച
നിങ്ങളിൽ ആര്ക്കും യാതൊരു കഷ്ടവും ഇല്ല, പക്ഷേ ഗൗതമിയെ കുളിപ്പിക്കാനും ഭോജനവും പിണ്ഡവും അർപ്പിക്കാനും ചെറുതായി പരിശ്രമം വേണം.
തിസൃഭിര് ബ്രഹ്മഹത്യാഭിര് മുക്തോ യാമി ത്രിവിഷ്ടപമ് ത്വയാ ജനകസംഭൂതേ സ്വകുലോചിതമ് ഈരിതമ്
മൂന്നു ബ്രാഹ്മണഹത്യകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി ഞാൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; ജനകന്റെ മകളായ നീ പറഞ്ഞത് നിങ്ങളുടെ കുടുംബത്തിന് യോജിച്ചതാണ്.
പ്രാപയന്തി പരം പാരം ഭവാബ്ധേഃ കുലയോഷിതഃ ഗോദാവര്യാഃ പ്രസാദേന കിം നാമാസ്ത്യ് അത്ര ദുര്ലഭമ്
കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾ ഗോദാവരിയുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ മറ്റുള്ളവരെ ഭവസമുദ്രത്തിന്റെ അപ്പുറത്തേക്ക് എത്തിക്കുന്നു. ഇവിടെ എന്താണ് പ്രാപിക്കാനാവാത്തത്?
തഥേതി ക്രിയമാണേ തു പിണ്ഡദാനായ ശത്രുഹാ നൈവാപശ്യദ് ഭക്ഷ്യഭോജ്യം തതോ ലക്ഷ്മണമ് അബ്രവീത്
പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടക്കുമ്പോൾ ശത്രുഘ്നൻ ഭക്ഷ്യവും വിഭവങ്ങളും കാണാനായില്ല. അപ്പോൾ അവൻ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു.
ലക്ഷ്മണഃ പ്രാഹ വിനയാദ് ഇങ്ഗുദ്യാശ് ച ഫലാനി ച സന്തി തേഷാം ച പിണ്യാകമ് ആനീതം തത്ക്ഷണാദ് ഇവ
ലക്ഷ്മണൻ വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ഇങ്ങുടി മരത്തിന്റെ പഴങ്ങൾ ഉണ്ട്, അവയുടെ പൊടി ഉടൻ കൊണ്ടുവന്നിട്ടുണ്ട്.'
പിണ്യാകേനാഥ ഗങ്ഗായാം പിണ്ഡം ദാതും തഥാ പിതുഃ മനഃ കുര്വംസ് തതോ രാമോ മന്ദോ ഽഭൂദ് ദുഃഖിതസ് തദാ
അപ്പോൾ ആ പൊടിയെടുത്ത് ഗംഗയുടെ തീരത്ത് പിതാവിന് പിണ്ഡം അർപ്പിക്കാൻ രാമൻ തയ്യാറായി, പക്ഷേ അവൻ മനസ്സിൽ ദുഃഖത്തോടെ മന്ദമായിത്തീർന്നു.
ദൈവീ വാഗ് അഭവത് തത്ര ദുഃഖം ത്യജ നൃപാത്മജ രാജ്യഭ്രഷ്ടോ വനം പ്രാപ്തഃ കിം വൈ നിഷ്കിംചനോ ഭവാന്
അവിടെ ദൈവികമായ ഒരു വാക്ക് ഉയർന്നു: 'രാജകുമാരാ, ദുഃഖം വിട്ടുകളയൂ! രാജ്യം നഷ്ടമായി കാടിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നുവല്ലോ; ഇനി എന്താണ് നിനക്കില്ലാത്തത്?'
അശഠോ ധര്മനിരതോ ന ശോചിതുമ് ഇഹാര്ഹസി വിത്തശാഠ്യേന യോ ധര്മം കരോതി സ തു പാതകീ
നീ കപടമില്ലാത്തവനും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും ആകയാൽ ഇവിടെ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല. സമ്പത്ത് സംബന്ധിച്ച് കപടതയോടെ ധർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ പാപിയാണ്.
ശ്രൂയതേ സര്വശാസ്ത്രേഷു യദ് രാമ ശൃണു യത്നതഃ യദന്നഃ പുരുഷോ രാജംസ് തദന്നാസ് തസ്യ ദേവതാഃ
എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും കേൾക്കുന്നതാണ്, രാമാ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ: മനുഷ്യൻ ഏത് ഭക്ഷണം കഴിച്ചാലും, രാജാവേ, അതേ ഭക്ഷണമാണ് അവന്റെ പിതൃദേവതകൾക്കും ലഭിക്കുന്നത്.
പിണ്ഡേ നിപതിതേ ഭൂമൌ നാപശ്യത് പിതരം തദാ ശവം ച പതിതം യത്ര ശവതീര്ഥമ് അനുത്തമമ്
പിണ്ഡം നിലത്ത് വീണപ്പോൾ അവൻ അപ്പനെയും, അതിവിശിഷ്ടമായ ശവതീർത്ഥത്തിൽ കിടന്നിരുന്ന ശവത്തെയും കാണാനായില്ല.
മഹാപാതകസംഘാതവിഘാതകൃദ് അനുസ്മൃതിഃ തത്രാഗച്ഛംല് ലോകപാലാ രുദ്രാദിത്യാസ് തഥാശ്വിനൌ
മഹാപാപങ്ങളുടെ കൂട്ടം നശിപ്പിക്കുന്ന ഓർമ്മ അവിടെ ഉണർന്നു; ലോകപാലന്മാർ, രുദ്രന്മാർ, ആദിത്യന്മാർ, അശ്വിനികൾ എന്നിവരും അവിടെ എത്തി.
സ്വം സ്വം വിമാനമ് ആരൂഢാസ് തേഷാം മധ്യേ ഽതിദീപ്തിമാന് വിമാനവരമ് ആരൂഢഃ സ്തൂയമാനശ് ച കിംനരൈഃ
ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്വവിമാനത്തിൽ കയറി; അവരുടെ ഇടയിൽ അതിവിശിഷ്ടമായ പ്രകാശമുള്ള ഒരാൾ ഉത്തമവിമാനത്തിൽ കയറി, കിന്നരന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു.
ആദിത്യസദൃശാകാരസ് തേഷാം മധ്യേ ബഭൌ പിതാ തമ് അദൃഷ്ട്വാ സ്വപിതരം ദേവാന് ദൃഷ്ട്വാ വിമാനിനഃ
സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ള അവന്റെ അച്ഛൻ അവരുടെ ഇടയിൽ തിളങ്ങി; തൻറെ അച്ഛനെ കാണാതെ, ദേവന്മാരെ വിമാനങ്ങളിൽ കണ്ടു.
കൃതാഞ്ജലിപുടോ രാമഃ പിതാ മേ ക്വേത്യ് അഭാഷത ഇതി ദിവ്യാഭവദ് വാണീ രാമം സംബോധ്യ സീതയാ
കൈകൾ കൂപ്പി രാമൻ ചോദിച്ചു: 'എവിടെയാണ് എന്റെ അച്ഛൻ?' അപ്പോൾ ദിവ്യമായ ഒരു വാക്ക് സീതയുടെ മുഖാന്തിരം രാമനോട് പറഞ്ഞു.
തിസൃഭിര് ബ്രഹ്മഹത്യാഭിര് മുക്തോ ദശരഥോ നൃപഃ വൃതം പശ്യ സുരൈസ് താത ദേവാ അപ്യ് ഊചിരേ ച തമ്
മൂന്നു ബ്രാഹ്മണഹത്യകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായ ദശരഥൻ രാജാവ് ദേവന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 'കാണു മകനേ,' ദേവന്മാരും അവനോട് പറഞ്ഞു.
ധന്യോ ഽസി കൃതകൃത്യോ ഽസി രാമ സ്വര്ഗം ഗതഃ പിതാ നാനാനിരയസംഘാതാത് പൂര്വജാന് ഉദ്ധരേത് തു യഃ
നീ ഭാഗ്യവാനാണ്, രാമാ, നിർവൃതി നേടിയവനാണ്; അച്ഛൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു. അനേകം നരകങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർവ്വികരെ ഉയർത്തുന്നവനാണ് സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നത്.
സ ധന്യോ ഽലംകൃതം തേന കൃതിനാ ഭുവനത്രയമ് ഏനം പശ്യ മഹാബാഹോ മുക്തപാപം രവിപ്രഭമ്
ആ മഹാബാഹുവേ, അവൻ ഭാഗ്യവാനാണ്, അത്ഭുതകരമായ那个 പുണ്യപ്രവൃത്തിയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ. അവനെ നോക്കൂ, പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, സൂര്യപ്രഭയോടെ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രകാശിക്കുന്നവനായി.
സര്വസംപത്തിയുക്തോ ഽപി പാപീ ദഗ്ധദ്രുമോപമഃ നിഷ്കിംചനോ ഽപി സുകൃതീ ദൃശ്യതേ ചന്ദ്രമൌലിവത്
എത്ര സമ്പത്തുണ്ടായാലും, പാപി ഒരു കത്തിയ മരത്തെപ്പോലെ ആണ്; എന്നാൽ ഒരു പണവും ഇല്ലാതിരുന്നാലും, പുണ്യവാൻ ചന്ദ്രമൗലിയെപ്പോലെ ദീപ്തിയോടെ കാണപ്പെടുന്നു.
ദൃഷ്ട്വാബ്രവീത് സുതം രാജാ ആശീര്ഭിര് അഭിനന്ദ്യ ച
ഇത് കണ്ട രാജാവ് തന്റെ മകനോട് ആശീർവാദങ്ങളോടെ സന്തോഷത്തോടെ സംസാരിച്ചു.
കൃതകൃത്യോ ഽസി ഭദ്രം തേ താരിതോ ഽഹം ത്വയാനഘ ധന്യഃ സ പുത്രോ ലോകേ ഽസ്മിന് പിതൄണാം യസ് തു താരകഃ
നീ നിന്റെ കര്ത്തവ്യം പൂര്ത്തിയാക്കിയിരിക്കുന്നു; നിനക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ. പാപരഹിതനായ നീ എന്നെ രക്ഷിച്ചു. ഈ ലോകത്ത് പിതാക്കളെ രക്ഷിക്കുന്ന മകനാണ് ഏറ്റവും ഭാഗ്യവാൻ.
തതഃ സുരഗണാഃ പ്രോചുര് ദേവാനാം കാര്യസിദ്ധയേ രാമം ച പുരുഷശ്രേഷ്ഠം ഗച്ഛ താത യഥാസുഖമ് തതസ് തദ്വചനം ശ്രുത്വാ രാമസ് താന് അബ്രവീത് സുരാന്
അപ്പോൾ ദേവതകൾ ദേവരുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി പറഞ്ഞു: 'മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠനായ രാമാ, നീ ഇഷ്ടംപോലെ പോകൂ.' ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാമൻ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
ഗുരൌ പിതരി മേ ദേവാഃ കിം കൃത്യമ് അവശിഷ്യതേ
'എന്റെ ഗുരുവിനും പിതാവിനും മുന്നിൽ ഇനി എന്തെങ്കിലും കര്ത്തവ്യം ബാക്കിയുണ്ടോ ദേവന്മാരേ?'
നദീ ന ഗങ്ഗയാ തുല്യാ ന ത്വയാ സദൃശഃ സുതഃ ന ശിവേന സമോ ദേവോ ന താരേണ സമോ മനുഃ
ഗംഗയെപ്പോലൊരു നദിയില്ല; നിന്നെപ്പോലൊരു മകനുമില്ല; ശിവനെപ്പോലൊരു ദേവനും ഇല്ല; രക്ഷകനെപ്പോലൊരു മനുഷ്യനും ഇല്ല.
ത്വയാ രാമ ഗുരൂണാം ച കാര്യം സര്വമ് അനുഷ്ഠിതമ് താരിതാഃ പിതരോ രാമ ത്വയാ പുത്രേണ മാനദ ഗച്ഛന്തു സര്വേ സ്വസ്ഥാനം ത്വം ച ഗച്ഛ യഥാസുഖമ്
രാമാ, നീ ഗുരുക്കന്മാരോടുള്ള എല്ലാ കര്ത്തവ്യങ്ങളും നിർവ്വഹിച്ചു; മകനായ നീ പിതാക്കളെ രക്ഷിച്ചു. എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ ഇടങ്ങളിലേക്ക് തിരികെ പോവട്ടെ, നീയും ഇഷ്ടംപോലെ പോകൂ.
തദ് ദേവവചനാദ് ധൃഷ്ടഃ സീതയാ ലക്ഷ്മണാഗ്രജഃ തദ് ദൃഷ്ട്വാ ഗങ്ഗാമാഹാത്മ്യം വിസ്മിതോ വാക്യമ് അബ്രവീത്
ദേവവചനത്തിൽ ധൈര്യം നേടിയ രാമൻ, ലക്ഷ്മണന്റെ മൂത്തവനും സീതയുമൊത്ത് ഗംഗയുടെ മഹത്വം കണ്ടു, അതിൽ അത്ഭുതപ്പെട്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അഹോ ഗങ്ഗാപ്രഭാവോ ഽയം ത്രൈലോക്യേ നോപമീയതേ വയം ധന്യാ യതോ ഗങ്ഗാ ദൃഷ്ടാസ്മാഭിസ് ത്രിപാവനീ
അയ്യോ, ഗംഗയുടെ ശക്തി എത്ര അത്ഭുതകരമാണ് — മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ഇതിന് സമം ഒന്നുമില്ല. മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ഗംഗയെ നാം കണ്ടു, അതിനാൽ നാം ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്.
ഹര്ഷേണ മഹതാ യുക്തോ ദേവം സ്ഥാപ്യ മഹേശ്വരമ് തം ഷോഡശഭിര് ഈശാനമ് ഉപചാരൈഃ പ്രയത്നതഃ
വലിയ സന്തോഷത്തോടെ, മഹേശ്വരനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു, ആ ഈശ്വരനെ പതിനാറ് ഉപചാരങ്ങളോടെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു.
സംപൂജ്യാവരണൈര് യുക്തം ഷട്ത്രിംശത്കലമ് ഈശ്വരമ് കൃതാഞ്ജലിപുടോ ഭൂത്വാ രാമസ് തുഷ്ടാവ ശംകരമ്
ആ ഈശ്വരനെ അലങ്കാരങ്ങളാൽ ഭുഷിതനായി, മുപ്പത്താറ് ശക്തികൾ ഉള്ളവനായി ആരാധിച്ചു, കയ്യുകൂപ്പി രാമൻ ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ചു.