സൌമിത്രേ നൂനമ് അസ്മാഭിര് ന ബ്രാഹ്മണമുഖേ ഹുതമ് അവജ്ഞയാ മഹീദേവാംസ് തര്പയന്ത്യ് അര്ചയന്തി ന
സൗമിത്രി, നാം ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ മുഖത്തിലേക്ക് ഹോമം അർപ്പിച്ചിട്ടില്ലെന്നു തോന്നുന്നു. അവഗണനകൊണ്ട് ഭൂമിദേവന്മാരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയോ ആരാധിക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല.
തേ യേ ലക്ഷ്മണ ജായന്തേ സര്വദൈവ ബുഭുക്ഷിതാഃ സ്നാത്വാ ദേവാന് അഥാഭ്യര്ച്യ ഹോതവ്യശ് ച ഹുതാശനഃ തതഃ സ്വസമയേ ദേവോ വിധാസ്യത്യ് അശനം തു നൌ
ലക്ഷ്മണാ, എപ്പോഴും വിശപ്പുള്ളവർ ഇങ്ങനെ ജനിക്കാറുണ്ട്. കുളിച്ച് ദേവന്മാരെ ആരാധിച്ച്, അഗ്നിയിൽ ഹോമം നടത്തണം. അപ്പോൾ ശരിയായ സമയത്ത് ദൈവം നമ്മുക്ക് ഭക്ഷണം നൽകും.
ഭ്രാത്രോഃ സംജല്പതോര് ഏവം പശ്യതോഃ കര്മണോ ഗതിമ് ശനൈര് ദശരഥോ രാജാ തം ദേശമ് ഉപജഗ്മിവാന്
അങ്ങനെ ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ തമ്മിൽ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ സംഭവങ്ങളുടെ പ്രവാഹം ശ്രദ്ധിച്ച് രാജാവ് ദശരഥൻ പതിയെ ആ സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തി.
തം ദൃഷ്ട്വാ ലക്ഷ്മണഃ ശീഘ്രം തിഷ്ഠ തിഷ്ഠേതി ചാബ്രവീത് ധനുര് ആകൃഷ്യ കോപേന രക്ഷസ് ത്വം ദാനവോ ഽഥവാ
അവനെ കണ്ട ഉടൻ ലക്ഷ്മണൻ വേഗത്തിൽ, 'നിൽക്ക്, നിൽക്ക്!' എന്ന് പറഞ്ഞു, കോപത്തോടെ വില്ല് പിടിച്ചു, 'നീ ഒരു ദാനവനോ രാക്ഷസനോ ആണല്ലോ!' എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ആസന്നം ച പുനര് ദൃഷ്ട്വാ യാഹി യാഹ്യ് അത്ര പുണ്യഭാക് രാമോ ദാശരഥീ രാജാ ധര്മഭാക് പശ്യ വര്തതേ
അവൻ അടുത്ത് വരുന്നത് വീണ്ടും കണ്ട രാമൻ, ദശരഥന്റെ മകൻ, പറഞ്ഞു: 'പോകൂ, പോകൂ! ഇവിടെ ഒരു ധാർമ്മികനായ രാജാവാണ്, നീ കാണൂ, എങ്ങനെ അദ്ദേഹം നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന്.'
ഗുരുഭക്തഃ സത്യസംധോ ദേവബ്രാഹ്മണസേവകഃ ത്രൈലോക്യരക്ഷാദക്ഷോ ഽസൌ വര്തതേ യത്ര രാഘവഃ
അവിടെ രാഘവൻ, ഗുരുവിനോടും മുതിർന്നവർക്കോടും ഭക്തിയുള്ളവൻ, സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവൻ, ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണരെയും സേവിക്കുന്നവൻ, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും രക്ഷിക്കാൻ കഴിവുള്ളവൻ, നിലകൊള്ളുന്നു.
ന തത്ര ത്വാദൃശാമ് അസ്തി പ്രവേശഃ പാപകര്മണാമ് യദി പ്രവിശസേ പാപ തതോ വധമ് അവാപ്സ്യസി
നിന്റെ പോലുള്ള പാപകർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർക്കു ഇവിടെ പ്രവേശനം ഇല്ല; നീ അകത്തു കടന്നാൽ, തീർച്ചയായും മരണത്തെ നേരിടേണ്ടി വരും.
തത് പുത്രവചനം ശ്രുത്വാ ശനൈര് ആഹൂയ വാചയാ ഉവാചാധോമുഖോ ഭൂത്വാ സ്നുഷാം പുത്രൌ കൃതാഞ്ജലിഃ മുഹുര് അന്തര് വിനിധ്യായന് ഗതിം ദുഷ്കൃതകര്മണഃ
മകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദശരഥൻ പതിയെ വിളിച്ചു, തലകുനിഞ്ഞ്, കൈകൂപ്പി, മരുമകളും മക്കളും മുന്നിൽ, പാപം ചെയ്തവന്റെ ഗതി വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചു കൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
അഹം ദശരഥോ രാജാ പുത്രൌ മേ ശൃണുതം വചഃ തിസൃഭിര് ബ്രഹ്മഹത്യാഭിര് വൃതോ ഽഹം ദുഃഖമ് ആഗതഃ ഛിന്നം പശ്യത മേ ദേഹം നരകേഷു ച പാതിതമ്
ഞാൻ ദശരഥൻ രാജാവാണ്; എന്റെ മക്കളേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. മൂന്നു ബ്രാഹ്മണഹത്യകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഞാൻ വലിയ ദുഃഖത്തിലേക്ക് വീണിരിക്കുന്നു. എന്റെ ശരീരം, മുറിച്ചു നരകത്തിൽ വീണത്, നിങ്ങൾ കാണൂ.
തതഃ കൃതാഞ്ജലീ രാമഃ സീതയാ ലക്ഷ്മണേന ച ഭൂമൌ പ്രണേമുസ് തേ സര്വേ വചനം ചൈതദ് അബ്രുവന്
അതിനുശേഷം രാമനും സീതയും ലക്ഷ്മണനും കൈകൂപ്പി നിലത്ത് വണങ്ങി; അവരൊക്കെയും ചേർന്ന് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കസ്യേദം കര്മണസ് താത ഫലം നൃപതിസത്തമ
എന്താണ് ഈ കർമ്മഫലം, അച്ഛാ, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ?
സ ച പ്രാഹ യഥാവൃത്തം ബ്രഹ്മഹത്യാത്രയം തഥാ
അപ്പോൾ ദശരഥൻ സംഭവിച്ചതു പോലെ തന്നെ ആ മൂന്നു ബ്രാഹ്മണഹത്യകളുടെ കഥ പറഞ്ഞു.
നിഷ്കൃതിര് ബ്രഹ്മഹന്തൄണാം പുത്രൌ ക്വാപി ന വിദ്യതേ
ബ്രാഹ്മണഹത്യ ചെയ്തവർക്കു എവിടെയും പ്രായശ്ചിത്തമില്ല, എന്റെ മക്കളേ.
തതോ ദുഃഖേന മഹതാവൃതാഃ സര്വേ ഭുവം ഗതാഃ രാജാനം വനവാസം ച മാതരം പിതരം തഥാ
അതിനുശേഷം വലിയ ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകി എല്ലാവരും നിലത്തേക്ക് വീണു; രാജാവും, വനവാസിയായവനും, അമ്മയും അച്ഛനും അങ്ങനെ.
ദുഃഖാഗമം കര്മഗതിം നരകേ പാതനം തഥാ ഏവമാദ്യ് അഥ സംസ്മൃത്യ മുമോഹ നൃപതേഃ സുതഃ വിസംജ്ഞം നൃപതിം ദൃഷ്ട്വാ സീതാ വാക്യമ് അഥാബ്രവീത്
ദുഃഖം വന്നതും കർമ്മഫലവും നരകത്തിൽ വീഴലും ഓർത്ത് രാജകുമാരൻ ബോധംകെട്ടു; രാജാവിനെ ബോധംകെട്ടത് കണ്ട സീത അവിടെ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ന ശോചന്തി മഹാത്മാനസ് ത്വാദൃശാ വ്യസനാഗമേ ചിന്തയന്തി പ്രതീകാരം ദൈവ്യമ് അപ്യ് അഥ മാനുഷമ്
മഹാത്മാക്കൾക്ക് നിന്റെ പോലെയുള്ള ദുരിതം വന്നാൽ അവർ ദുഃഖിക്കാറില്ല; ദൈവികമായും മാനുഷികമായും പരിഹാരങ്ങൾ എന്താണെന്ന് അവർ ചിന്തിക്കും.
ശോചദ്ഭിര് യുഗസാഹസ്രം വിപത്തിര് നൈവ തീര്യതേ വ്യാമോഹമ് ആപ്നുവന്തീഹ ന കദാചിദ് വിചക്ഷണാഃ
ആയിരം യುಗങ്ങൾ ദുഃഖിച്ചാലും ദുരന്തം അകറ്റാൻ കഴിയില്ല; വിവേകമില്ലാത്തവർ ഇവിടെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ വീഴും, അവർ ഒരിക്കലും ജ്ഞാനികൾ അല്ല.
കിമ് അനേനാത്ര ദുഃഖേന നിഷ്ഫലേന ജനേശ്വര ദേഹി ഹത്യാം പ്രഥമതോ യാ ജാതാ ഹ്യ് അതിഭീഷണാ
ഈ ഫലമില്ലാത്ത ദുഃഖം എന്തിനാണ്, ജനങ്ങളുടെ രാജാവേ? ആദ്യം നടന്ന അതി ഭയങ്കരമായ ഹത്യയെക്കുറിച്ച് പറയൂ.
പിതൃഭക്തഃ പുണ്യശീലോ വേദവേദാങ്ഗപാരഗഃ അനാഗാ യോ ഹതോ വിപ്രസ് തത്പാപസ്യാത്ര നിഷ്കൃതിമ്
പിതാവിനോടു ഭക്തിയുള്ള, പുണ്യശീലനും വേദങ്ങളും അതിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങളും പഠിച്ച, കുറ്റമില്ലാത്ത ബ്രാഹ്മണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു—അതിനുള്ള പ്രായശ്ചിത്തം എന്താണ്?
ആചരാമി യഥാശാസ്ത്രം മാ ശോകം കുരുതം യുവാമ് ദ്വിതീയാം ലക്ഷ്മണോ ഹത്യാം ഗൃഹ്ണാതു ത്വ് അപരാം ഭവാന്
ഞാൻ ശാസ്ത്രം അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കും; നിങ്ങൾ ഇരുവരും ദുഃഖിക്കേണ്ട. രണ്ടാമത്തെ ഹത്യ ലക്ഷ്മണൻ ഏറ്റെടുക്കട്ടെ, മറ്റൊന്ന് നീ ഏറ്റെടുക്കൂ.
ഏതദ് ധര്മയുതം വാക്യം സീതയാ ഭാഷിതം ദൃഢമ് തഥേതി ചാഹതുര് ഉഭൌ തതോ ദശരഥോ ഽബ്രവീത്
നീതിയോടെ സീത ദൃഢമായി പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ ഇരുവരും സമ്മതിച്ചു, 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു. അതിനുശേഷം ദശരഥൻ സംസാരിച്ചു.
ത്വം ഹി ബ്രഹ്മവിദഃ കന്യാ ജനകസ്യ ത്വ് അയോനിജാ ഭാര്യാ രാമസ്യ കിം ചിത്രം യദ് യുക്തമ് അനുഭാഷസേ
നീ ബ്രഹ്മജ്ഞാനമുള്ള ജനകന്റെ മകൾ, ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചതല്ല, രാമന്റെ ഭാര്യ — നീ യുക്തമായത് സംസാരിച്ചാൽ അതിൽ എന്താണ് അതിശയ്യം?
ന കോപി ഭവതാം കിംതു ശ്രമഃ സ്വല്പോ ഽപി വിദ്യതേ ഗൌതമ്യാം സ്നാനദാനേന പിണ്ഡനിര്വപണേന ച
നിങ്ങളിൽ ആര്ക്കും യാതൊരു കഷ്ടവും ഇല്ല, പക്ഷേ ഗൗതമിയെ കുളിപ്പിക്കാനും ഭോജനവും പിണ്ഡവും അർപ്പിക്കാനും ചെറുതായി പരിശ്രമം വേണം.
തിസൃഭിര് ബ്രഹ്മഹത്യാഭിര് മുക്തോ യാമി ത്രിവിഷ്ടപമ് ത്വയാ ജനകസംഭൂതേ സ്വകുലോചിതമ് ഈരിതമ്
മൂന്നു ബ്രാഹ്മണഹത്യകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി ഞാൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; ജനകന്റെ മകളായ നീ പറഞ്ഞത് നിങ്ങളുടെ കുടുംബത്തിന് യോജിച്ചതാണ്.
പ്രാപയന്തി പരം പാരം ഭവാബ്ധേഃ കുലയോഷിതഃ ഗോദാവര്യാഃ പ്രസാദേന കിം നാമാസ്ത്യ് അത്ര ദുര്ലഭമ്
കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾ ഗോദാവരിയുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ മറ്റുള്ളവരെ ഭവസമുദ്രത്തിന്റെ അപ്പുറത്തേക്ക് എത്തിക്കുന്നു. ഇവിടെ എന്താണ് പ്രാപിക്കാനാവാത്തത്?
തഥേതി ക്രിയമാണേ തു പിണ്ഡദാനായ ശത്രുഹാ നൈവാപശ്യദ് ഭക്ഷ്യഭോജ്യം തതോ ലക്ഷ്മണമ് അബ്രവീത്
പിണ്ഡം അർപ്പിക്കുന്ന ചടങ്ങ് നടക്കുമ്പോൾ ശത്രുഘ്നൻ ഭക്ഷ്യവും വിഭവങ്ങളും കാണാനായില്ല. അപ്പോൾ അവൻ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു.
ലക്ഷ്മണഃ പ്രാഹ വിനയാദ് ഇങ്ഗുദ്യാശ് ച ഫലാനി ച സന്തി തേഷാം ച പിണ്യാകമ് ആനീതം തത്ക്ഷണാദ് ഇവ
ലക്ഷ്മണൻ വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ഇങ്ങുടി മരത്തിന്റെ പഴങ്ങൾ ഉണ്ട്, അവയുടെ പൊടി ഉടൻ കൊണ്ടുവന്നിട്ടുണ്ട്.'
പിണ്യാകേനാഥ ഗങ്ഗായാം പിണ്ഡം ദാതും തഥാ പിതുഃ മനഃ കുര്വംസ് തതോ രാമോ മന്ദോ ഽഭൂദ് ദുഃഖിതസ് തദാ
അപ്പോൾ ആ പൊടിയെടുത്ത് ഗംഗയുടെ തീരത്ത് പിതാവിന് പിണ്ഡം അർപ്പിക്കാൻ രാമൻ തയ്യാറായി, പക്ഷേ അവൻ മനസ്സിൽ ദുഃഖത്തോടെ മന്ദമായിത്തീർന്നു.
ദൈവീ വാഗ് അഭവത് തത്ര ദുഃഖം ത്യജ നൃപാത്മജ രാജ്യഭ്രഷ്ടോ വനം പ്രാപ്തഃ കിം വൈ നിഷ്കിംചനോ ഭവാന്
അവിടെ ദൈവികമായ ഒരു വാക്ക് ഉയർന്നു: 'രാജകുമാരാ, ദുഃഖം വിട്ടുകളയൂ! രാജ്യം നഷ്ടമായി കാടിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നുവല്ലോ; ഇനി എന്താണ് നിനക്കില്ലാത്തത്?'
അശഠോ ധര്മനിരതോ ന ശോചിതുമ് ഇഹാര്ഹസി വിത്തശാഠ്യേന യോ ധര്മം കരോതി സ തു പാതകീ
നീ കപടമില്ലാത്തവനും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും ആകയാൽ ഇവിടെ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല. സമ്പത്ത് സംബന്ധിച്ച് കപടതയോടെ ധർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ പാപിയാണ്.