നിന്യേ വൈ ശ്രവണം വൃദ്ധം സഭാര്യം നൃപസത്തമഃ യത്രാസൌ പതിതഃ പുത്രസ് തം സ്പൃഷ്ട്വാ തൌ വിലേപതുഃ
രാജാവും ഭാര്യയും ചേർന്ന് വയസ്സായ ശ്രവണനെ അവരുടെ മകനു് വീണുപോയ സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അവിടെയെത്തിയപ്പോൾ, അവരെ സ്പർശിച്ച് ഇരുവരും കരയാൻ തുടങ്ങി.
യഥാ പുത്രവിയോഗേന മൃത്യുര് നൌ വിഹിതസ് തഥാ ത്വം ചാപി പാപ പുത്രസ്യ വിയോഗാന് മൃത്യുമ് ആപ്സ്യസി
നമ്മുടെ മകനെ നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ടു് മരണമാണ് ഞങ്ങൾക്ക് വിധിക്കപ്പെട്ടത്. അതുപോലെ, നീയും പാപം ചെയ്തതുകൊണ്ടു് മകനെ നഷ്ടപ്പെടുത്തി മരണത്തെ നേരിടേണ്ടി വരും.
ഏവം തു ജല്പതോര് ബ്രഹ്മന് ഗതാഃ പ്രാണാസ് തതോ നൃപഃ അഗ്നിനാ യോജയാമ് ആസ വൃദ്ധൌ ച ഋഷിപുത്രകമ്
അങ്ങനെ സംസാരിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, രാജാവിന്റെ ജീവൻ വിട്ടുപോയി. പിന്നെ അവൻ വൃദ്ധ ദമ്പതികളെയും അവരുടെ മകനായ ഋഷിപുത്രനെയും അഗ്നിയിൽ സംസ്കരിക്കാൻ ക്രമീകരിച്ചു.
തതോ ജഗാമ നഗരം ദുഃഖിതോ നൃപതിര് മുനേ വസിഷ്ഠായ ച തത് സര്വം ന്യവേദയദ് അശേഷതഃ
അതിനുശേഷം, ദുഃഖഭാരിതനായ രാജാവ് നഗരത്തിലേക്ക് പോയി, മഹർഷേ, വസിഷ്ഠനോടു് എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു.
നൃപാണാം സൂര്യവംശ്യാനാം വസിഷ്ഠോ ഹി പരാ ഗതിഃ വസിഷ്ഠോ ഽപി ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൈഃ സംമന്ത്ര്യാഹ ച നിഷ്കൃതിമ്
സൂര്യവംശത്തിലെ രാജാക്കന്മാർക്ക് വസിഷ്ഠനാണ് പരമാശ്രയം. വസിഷ്ഠനും പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാരുമായി ആലോചിച്ച് പ്രായശ്ചിത്തം നിർദ്ദേശിച്ചു.
ഗാലവം വാമദേവം ച ജാബാലിമ് അഥ കശ്യപമ് ഏതാന് അന്യാന് സമാഹൂയ ഹയമേധായ യത്നതഃ
ഗാലവൻ, വാമദേവൻ, ജാബാലി, കശ്യപൻ എന്നിവരെയും മറ്റു പ്രധാനരെയും വിളിച്ചു, അശ്വമേധയാഗം ശ്രദ്ധയോടെ നടത്താൻ നിർദ്ദേശിച്ചു.
യജസ്വ ഹയമേധൈശ് ച ബഹുഭിര് ബഹുദക്ഷിണൈഃ
നീ ധാരാളം ദാനങ്ങളോടുകൂടിയ അനേകം അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തണം.
അകരോദ് ധയമേധാംശ് ച രാജാ ദശരഥോ ദ്വിജൈഃ ഏതസ്മിന്ന് അന്തരേ തത്ര വാഗ് ഉവാചാശരീരിണീ
രാജാവ് ദശരഥൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി. അപ്പോൾ അവിടെ ശരീരരഹിതമായ ഒരു ശബ്ദം ഉയർന്നു.
പൂതം ശരീരമ് അഭവദ് രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ ഹി വ്യവഹാര്യശ് ച ഭവിതാ ഭവിഷ്യന്തി തഥാ സുതാഃ ജ്യേഷ്ഠപുത്രപ്രസാദേന രാജാപാപോ ഭവിഷ്യതി
രാജാവ് ദശരഥന്റെ ശരീരം ശുദ്ധമായി. അവന്റെ മക്കൾ രാജകാർയ്യങ്ങൾക്ക് യോഗ്യരാവും. മൂത്ത മകന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ രാജാവിന് പാപം വിട്ടുപോകും.
തതോ ബഹുതിഥേ കാലേ ഋഷ്യശൃങ്ഗാന് മുനീശ്വരാത് ദേവാനാം കാര്യസിദ്ധ്യര്ഥം സുതാ ആസന് സുരോപമാഃ
പല വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം, ദേവന്മാരുടെ ഉദ്ദേശം പൂർത്തിയാക്കാൻ, മഹർഷിയായ ഋശ്യശൃംഗനിൽ നിന്ന് ദേവന്മാരെപ്പോലെയുള്ള പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.
കൌശല്യായാം തഥാ രാമഃ സുമിത്രായാം ച ലക്ഷ്മണഃ ശത്രുഘ്നശ് ചാപി കൈകേയ്യാം ഭരതോ മതിമത്തരഃ
കൗശല്യയിൽ നിന്ന് രാമനും, സുമിത്രയിൽ നിന്ന് ലക്ഷ്മണനും ശത്രുഘ്നനും, കൈകെയിയിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാൻ ആയ ഭരതനും ജനിച്ചു.
തേ സര്വേ മതിമന്തശ് ച പ്രിയാ രാജ്ഞോ വശേ സ്ഥിതാഃ തം രാജാനമ് ഋഷിഃ പ്രാപ്യ വിശ്വാമിത്രഃ പ്രജാപതിഃ
അവർക്കെല്ലാം നല്ല ബുദ്ധിയും രാജാവിന്റെ പ്രിയവും ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർ രാജാവിന്റെ ഇച്ഛയ്ക്ക് കീഴിലായിരുന്നു. അപ്പോൾ പ്രജാപതിയായ മഹർഷി വിശ്വാമിത്രൻ രാജാവിനെ സമീപിച്ചു.
രാമം ച ലക്ഷ്മണം ചാപി അയാചത മഹാമതേ യജ്ഞസംരക്ഷണാര്ഥായ ജ്ഞാതതന്മഹിമാ മുനിഃ
അവരുടെ മഹത്വം അറിയുന്ന മഹർഷി, യാഗസംരക്ഷണത്തിനായി മഹാബുദ്ധിമാന്മാരായ രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും ആവശ്യപ്പെട്ടു.
ചിരപ്രാപ്തസുതോ വൃദ്ധോ രാജാ നൈവേത്യ് അഭാഷത
വളരെക്കാലം മക്കളെ കാത്തിരുന്ന വയസ്സായ രാജാവ് സമ്മതം പറയാൻ തയ്യാറായില്ല.
മഹതാ ദൈവയോഗേന കഥംചിദ് വാര്ധകേ മുനേ ജാതാവ് ആനന്ദസംദോഹദായകൌ മമ ബാലകൌ
മഹർഷേ, വലിയ ദൈവസമയത്താൽ, വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ, എനിക്ക് ഈ രണ്ടു മക്കളും ജനിച്ചു, അവർ എനിക്ക് അതിയായ സന്തോഷം നൽകി.
സശരീരമ് ഇദം രാജ്യം ദാസ്യേ നൈവ സുതാവ് ഇമൌ
ഞാൻ എന്റെ ശരീരവും രാജ്യവും നിനക്കു് നൽകാം, പക്ഷേ ഈ രണ്ടു മക്കളെ ഞാൻ വിടില്ല.
വസിഷ്ഠേന തദാ പ്രോക്തോ രാജാ ദശരഥസ് ത്വ് ഇതി
അപ്പോൾ വസിഷ്ഠൻ രാജാവ് ദശരഥനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
രഘവഃ പ്രാര്ഥനാഭങ്ഗം ന രാജന് ക്വാപി ശിക്ഷിതാഃ
രാജാവേ, രഘുവംശജന്മാർ ഒരിക്കലും ആരുടേയെങ്കിലും അപേക്ഷ നിരസിക്കാൻ പഠിച്ചിട്ടില്ല.
രാമം ച ലക്ഷ്മണം ചൈവ കഥംചിദ് അവദന് നൃപഃ
രാജാവു് എങ്ങിനെയോ രാമനോടും ലക്ഷ്മണനോടും സംസാരിച്ചു.
വിശ്വാമിത്രസ്യ ബ്രഹ്മര്ഷേഃ കുരുതാം യജ്ഞരക്ഷണമ്
അവൻ പറഞ്ഞു: 'വിശ്വാമിത്രന്റെ മക്കൾ ആ യാഗം കാത്തു സംരക്ഷിക്കട്ടെ.'
വദന്ന് ഇതി സുതൌ സോഷ്ണം നിശ്വസന് ഗ്ലപിതാധരഃ പുത്രൌ സമര്പയാമ് ആസ വിശ്വാമിത്രസ്യ ശാസ്ത്രകൃത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ചൂടോടെ ഉച്ച്വസിച്ച്, അധരം വിറച്ച്, രാജാവ് തന്റെ രണ്ടു മക്കളെയും ശാസ്ത്രജ്ഞനായ വിശ്വാമിത്രന് ഏല്പിച്ചു.
തഥേത്യ് ഉക്ത്വാ ദശരഥം നമസ്യ ച പുനഃ പുനഃ ജഗ്മതൂ രക്ഷണാര്ഥായ വിശ്വാമിത്രേണ തൌ മുദാ
'ശരി' എന്നു പറഞ്ഞ്, വീണ്ടും വീണ്ടും ദശരഥനോട് നമസ്കരിച്ച്, ആ ഇരുവരും സന്തോഷത്തോടെ വിശ്വാമിത്രനോടൊപ്പം സംരക്ഷണത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു.
തതഃ പ്രഹൃഷ്ടഃ സ മുനിര് മുദാ പ്രാദാത് തദോഭയോഃ മാഹേശ്വരീം മഹാവിദ്യാം ധനുര്വിദ്യാപുരഃസരാമ്
അതിനുശേഷം ആ സന്തോഷഭരിതനായ മുനി, ധനുര്വിദ്യയ്ക്ക് മുൻതൂക്കം നൽകി, മഹേശ്വരന്റെ മഹാവിദ്യ ഇരുവർക്കും സന്തോഷത്തോടെ നൽകി.
ശാസ്ത്രീമ് ആസ്ത്രീം ലൌകികീം ച രഥവിദ്യാം ഗജോദ്ഭവാമ് അശ്വവിദ്യാം ഗദാവിദ്യാം മന്ത്രാഹ്വാനവിസര്ജനേ
അവൻ അവർക്കു ആയുധവിദ്യ, അസ്ത്രവിദ്യ, ലോകവിദ്യ, രഥയുദ്ധം, ആനകളിൽ നിന്നുള്ള വിദ്യ, കുതിരവിദ്യ, ഗദാവിദ്യ, മന്ത്രങ്ങൾ വിളിക്കാനും വിട്ടയയ്ക്കാനും ഉള്ള വിദ്യകൾ എന്നിവയും നൽകി.
സര്വവിദ്യാമ് അഥാവാപ്യ ഉഭൌ തൌ രാമലക്ഷ്മണൌ വനൌകസാം ഹിതാര്ഥായ ജഘ്നതുസ് താടകാം വനേ
എല്ലാ വിദ്യകളും കൈവരിച്ച രാമനും ലക്ഷ്മണനും, കാടിലുള്ളവരുടെ ഭാവുകത്തിനായി, കാട്ടിൽ താടകയെ സംഹരിച്ചു.
അഹല്യാം ശാപനിര്മുക്താം പാദസ്പര്ശാച് ച ചക്രതുഃ യജ്ഞവിധ്വംസനായാതാഞ് ജഘ്നതുസ് തത്ര രാക്ഷസാന്
അഹല്യയെ ശാപത്തിൽ നിന്ന് അവരുടെ പാദസ്പർശം കൊണ്ട് മോചിപ്പിച്ചു; അവിടെ യാഗം നശിപ്പിക്കാൻ വന്ന രാക്ഷസന്മാരെയും അവർ സംഹരിച്ചു.
കൃതവിദ്യൌ ധനുഷ്പാണീ ചക്രതുര് യജ്ഞരക്ഷണമ് തതോ മഹാമഖേ വൃത്തേ വിശ്വാമിത്രോ മുനീശ്വരഃ
വിദ്യകൾ പൂർണ്ണമായി അഭ്യസിച്ച്, വില്ല് കൈയിൽ പിടിച്ച്, അവർ യാഗം സംരക്ഷിച്ചു; അതിനുശേഷം മഹായാഗം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, മുനികളിൽ പ്രധാനനായ വിശ്വാമിത്രൻ—
പുത്രാഭ്യാം സഹിതോ രാജ്ഞോ ജനകം ദ്രഷ്ടുമ് അഭ്യഗാത് ചിത്രാമ് അദര്ശയത് തത്ര രാജമധ്യേ നൃപാത്മജഃ
രാജാവിൻ്റെ മക്കളോടൊപ്പം, ജനകനെ കാണാൻ പോയി; അവിടെ രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ അത്ഭുതമായ വില്ല് കാണിച്ചു.
രാമഃ സൌമിത്രിസഹിതോ ധനുര്വിദ്യാം ഗുരോര് മതാമ് തത്പ്രീതോ ജനകഃ പ്രാദാത് സീതാം ലക്ഷ്മീമ് അയോനിജാമ്
രാമൻ, സൗമിത്രിയോടൊപ്പം, ഗുരുവിൽ നിന്ന് പഠിച്ച ധനുര്വിദ്യ പ്രദർശിപ്പിച്ചു; അതിൽ സന്തോഷംകൊണ്ടു് ജനകൻ, ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഐശ്വര്യത്തിന്റെ ദേവിയായ സീതയെ നൽകി.
തഥൈവ ലക്ഷ്മണസ്യാപി ഭരതസ്യാനുജസ്യ ച ശത്രുഘ്നഭരതാദീനാം വസിഷ്ഠാദിമതേ സ്ഥിതഃ
അതു പോലെ തന്നെ, ലക്ഷ്മണനും, ഭരതൻ്റെ അനുജനായ ശത്രുഘ്നനും, ഭരതനും മറ്റുള്ളവർക്കും വസിഷ്ഠൻ്റെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശപ്രകാരം വിവാഹസംവിധാനങ്ങൾ നടന്നു.