തസ്യ സംസ്തൂയമാനസ്യ തേജഃ സോമസ്യ ഭാസ്വതഃ ആപ്യായനായ ലോകാനാം ഭാവയാമ് ആസ സര്വതഃ
അവനെ സ്തുതിക്കുമ്പോൾ, പ്രകാശമുള്ള സോമന്റെ തേജസ് ലോകങ്ങളെ എല്ലാടും പോഷിപ്പിച്ചു.
സ തേന രഥമുഖ്യേന സാഗരാന്താം വസുംധരാമ് ത്രിഃസപ്തകൃത്വോ ഽതിയശാശ് ചകാരാഭിപ്രദക്ഷിണാമ്
ആ പ്രധാന രഥത്തിൽ, സമുദ്രം ചുറ്റിയ ഭൂമിയെ അവൻ ഏഴുമൂന്നു പ്രാവശ്യം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു.
തസ്യ യച് ചരിതം തേജഃ പൃഥിവീമ് അന്വപദ്യത ഓഷധ്യസ് താഃ സമുദ്ഭൂതാ യാഭിഃ സംധാര്യതേ ജഗത്
അവൻ പ്രകടിപ്പിച്ച തേജസ് ഭൂമിയിൽ പ്രവേശിച്ചു; അതിൽ നിന്നാണ് ലോകം നിലനിൽക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഔഷധികൾ ഉദിച്ചുവന്നത്.
സ ലബ്ധതേജാ ഭഗവാന് സംസ്തവൈശ് ച സ്വകര്മഭിഃ തപസ് തേപേ മഹാഭാഗഃ പദ്മാനാം ദര്ശനായ സഃ
തേജസ് വീണ്ടെടുത്ത്, സ്തുതികളും തന്റെ കർമ്മങ്ങളും നടത്തി, ഭാഗ്യവാൻ സോമൻ, പദ്മങ്ങളെ കാണാൻ തപസ്സ് ചെയ്തു.
തതസ് തസ്മൈ ദദൌ രാജ്യം ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മവിദാം വരഃ ബീജൌഷധീനാം വിപ്രാണാമ് അപാം ച മുനിസത്തമാഃ
അതിനുശേഷം, ബ്രഹ്മാവായ ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, വിത്തുകൾക്കും ഔഷധികൾക്കും, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും വെള്ളത്തിനും രാജ്യം അവനു സമ്മാനിച്ചു.
സ തത് പ്രാപ്യ മഹാരാജ്യം സോമഃ സൌമ്യവതാം വരഃ സമാജഹ്രേ രാജസൂയം സഹസ്രശതദക്ഷിണമ്
ആ മഹാരാജ്യം ലഭിച്ച ശേഷം, സോമൻ, സൗമ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ആയിരം ശതങ്ങൾ ദാനം നൽകി രാജസൂയ യാഗം നടത്തി.
ദക്ഷിണാമ് അദദാത് സോമസ് ത്രീംല് ലോകാന് ഇതി നഃ ശ്രുതമ് തേഭ്യോ ബ്രഹ്മര്ഷിമുഖ്യേഭ്യഃ സദസ്യേഭ്യശ് ച ഭോ ദ്വിജാഃ
സോമൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളും ദക്ഷിണയായി, പ്രധാന ബ്രഹ്മർഷിമാർക്കും യാഗസഭാസദസ്യന്മാർക്കും അർപ്പിച്ചു എന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്, ദ്വിജന്മാരേ.
ഹിരണ്യഗര്ഭോ ബ്രഹ്മാത്രിര് ഭൃഗുശ് ച ഋത്വിജോ ഽഭവത് സദസ്യോ ഽഭൂദ് ധരിസ് തത്ര മുനിഭിര് ബഹുഭിര് വൃതഃ
ഹിരണ്യഗർഭനും ബ്രഹ്മാവും ഭൃഗുവും യാഗകാർമ്മികന്മാരായി; ഹരിയും അനേകം മുനിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് സഭാസദസ്യനായി.
തം സിനീശ് ച കുഹൂശ് ചൈവ ദ്യുതിഃ പുഷ്ടിഃ പ്രഭാ വസുഃ കീര്തിര് ധൃതിശ് ച ലക്ഷ്മീശ് ച നവ ദേവ്യഃ സിഷേവിരേ
സിനി, കുഹു, ദ്യുതി, പുഷ്ടി, പ്രഭ, വസു, കീർത്തി, ധൃതി, ലക്ഷ്മി—ഈ ഒൻപത് ദേവികൾ അവനെ സേവിച്ചു.
പ്രാപ്യാവഭൃഥമ് അപ്യ് അഗ്ര്യം സര്വദേവര്ഷിപൂജിതഃ വിരരാജാധിരാജേന്ദ്രോ ദശധാ ഭാസയന് ദിശഃ
ആഗ്ര്യമായ അവഭൃഥം നിർവഹിച്ച്, സർവ്വദേവന്മാരുടെയും മുനിമാരുടെയും ആദരവ് നേടിയ അവൻ, രാജാധിരാജാവായി പത്ത് ദിക്കുകളിലും പ്രകാശിച്ചു.
തസ്യ തത് പ്രാപ്യ ദുഷ്പ്രാപ്യമ് ഐശ്വര്യമ് ഋഷിസത്കൃതമ് വിബഭ്രാമ മതിസ് താതാവിനയാദ് അനയാഹൃതാ
മുനിമാർ ആദരിച്ച ആ പ്രാപിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ഐശ്വര്യം ലഭിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ മനസ്സ് അഹങ്കാരത്തിലും വിനയക്കുറവിലും ആകൃഷ്ടമായി.
ബൃഹസ്പതേഃ സ വൈ ഭാര്യാമ് ഐശ്വര്യമദമോഹിതഃ ജഹാര തരസാ സോമോ വിമത്യാങ്ഗിരസഃ സുതമ്
ഐശ്വര്യത്തിന്റെ മദത്തിൽ കുഴഞ്ഞ്, സോമൻ അങ്ങിരസിന്റെ പുത്രനായ ബൃഹസ്പതിയുടെ ഭാര്യയെ ബലാൽ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി.
സ യാച്യമാനോ ദേവൈശ് ച തഥാ ദേവര്ഷിഭിര് മുഹുഃ നൈവ വ്യസര്ജയത് താരാം തസ്മായ് അങ്ഗിരസേ തദാ
ദേവന്മാരും ദൈവമുനികളും പലതവണ അപേക്ഷിച്ചിട്ടും, അപ്പോള് അംഗിരസിന് താരയെ അയാള് വിട്ടുകൊടുത്തില്ല.
ഉശനാ തസ്യ ജഗ്രാഹ പാര്ഷ്ണിമ് അങ്ഗിരസസ് തദാ രുദ്രശ് ച പാര്ഷ്ണിം ജഗ്രാഹ ഗൃഹീത്വാജഗവം ധനുഃ
അപ്പോള് ഉശനസ് അംഗിരസിന്റെ കാല്പാദം പിടിച്ചു, രുദ്രനും തന്റെ ആടിന്റെ കൊമ്പ് വില്ലുമായി അംഗിരസിന്റെ കാല്പാദം പിടിച്ചു.
തേന ബ്രഹ്മശിരോ നാമ പരമാസ്ത്രം മഹാത്മനാ ഉദ്ദിശ്യ ദേവാന് ഉത്സൃഷ്ടം യേനൈഷാം നാശിതം യശഃ
ആ മഹാത്മാവ് ദേവന്മാരെ നേരിട്ട് ബ്രഹ്മശിരസ് എന്ന അത്യുഗ്ര ആയുധം ഉപയോഗിച്ചു; അതിനാല് അവരുടെ പ്രശസ്തി നശിച്ചു.
തത്ര തദ് യുദ്ധമ് അഭവത് പ്രഖ്യാതം താരകാമയമ് ദേവാനാം ദാനവാനാം ച ലോകക്ഷയകരം മഹത്
അവിടെ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മില് താരയെക്കുറിച്ച് വലിയൊരു യുദ്ധം നടന്നു; ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു അതു.
തത്ര ശിഷ്ടാസ് തു യേ ദേവാസ് തുഷിതാശ് ചൈവ യേ ദ്വിജാഃ ബ്രഹ്മാണം ശരണം ജഗ്മുര് ആദിദേവം സനാതനമ്
അവിടെ ശേഷിച്ച ദേവന്മാരും തുഷിതന്മാരും ദ്വിജന്മാരും എല്ലാം ആദിദേവനായ ശാശ്വതനായ ബ്രഹ്മാവിനോടു അഭയം തേടി.
തദാ നിവാര്യോശനസം തം വൈ രുദ്രം ച ശംകരമ് ദദാവ് അങ്ഗിരസേ താരാം സ്വയമ് ഏവ പിതാമഹഃ
അപ്പോള് ഉശനസിനെയും ശങ്കരനായ രുദ്രനെയും തടഞ്ഞ്, ബ്രഹ്മാവ് താരയെ അംഗിരസിന് തന്നു.
താമ് അന്തഃപ്രസവാം ദൃഷ്ട്വാ ക്രുദ്ധഃ പ്രാഹ ബൃഹസ്പതിഃ മദീയായാം ന തേ യോനൌ ഗര്ഭോ ധാര്യഃ കഥംചന
അവളെ ഗര്ഭിണിയായതായി കണ്ട ബ്രഹസ്പതി കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ ഭാര്യയില് നിന്റെ വിത്ത് ഒരിക്കലും നിലനില്ക്കരുത്'.
ഇഷീകാസ്തമ്ബമ് ആസാദ്യ ഗര്ഭം സാ ചോത്സസര്ജ ഹ ജാതമാത്രഃ സ ഭഗവാന് ദേവാനാമ് ആക്ഷിപദ് വപുഃ
ഒരു ഇഷീകാ കാമ്പിനടുത്ത് ചെന്നു, അവള് ഗര്ഭം പുറത്താക്കി; ജനിച്ച ഉടനെ ആ ദൈവസമാന രൂപം ഉള്ളവന് പ്രകാശിച്ചു.
തതഃ സംശയമ് ആപന്നാസ് താരാമ് ഊചുഃ സുരോത്തമാഃ സത്യം ബ്രൂഹി സുതഃ കസ്യ സോമസ്യാഥ ബൃഹസ്പതേഃ
ശങ്കയോടെ ദേവന്മാരുടെ ശ്രേഷ്ഠന്മാര് താരയോട് ചോദിച്ചു: 'സത്യം പറയു, ഈ കുട്ടി സോമയുടേതോ ബ്രഹസ്പതിയുടേതോ?'
പൃച്ഛ്യമാനാ യദാ ദേവൈര് നാഹ സാ വിബുധാന് കില തദാ താം ശപ്തുമ് ആരബ്ധഃ കുമാരോ ദസ്യുഹന്തമഃ
ദേവന്മാര് ചോദിച്ചിട്ടും അവള് ഉത്തരം പറയാതിരുന്നപ്പോള്, ശത്രുനാശകനായ ആ പുത്രന് അവളെ ശപിക്കാന് തുടങ്ങി.
തം നിവാര്യ തതോ ബ്രഹ്മാ താരാം പപ്രച്ഛ സംശയമ് യദ് അത്ര തഥ്യം തദ് ബ്രൂഹി താരേ കസ്യ സുതസ് ത്വ് അയമ്
അപ്പോള് ബ്രഹ്മാവ് അവനെ തടഞ്ഞ് താരയോട് സംശയം ചോദിച്ചു: 'താരേ, സത്യമായി പറയു, ഈ കുട്ടി ആരുടേതാണ്?'
ഉവാച പ്രാഞ്ജലിഃ സാ തം സോമസ്യേതി പിതാമഹമ് തദാ തം മൂര്ധ്നി ചാഘ്രായ സോമോ രാജാ സുതം പ്രതി
അവള് കയ്യുകൂപ്പി ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇവന് സോമയുടേതാണ്.' അപ്പോള് രാജാവായ സോമന് പുത്രന്റെ തലമുടി മണന്ന് സന്തോഷിച്ചു.
ബുധ ഇത്യ് അകരോന് നാമ തസ്യ ബാലസ്യ ധീമതഃ പ്രതികൂലം ച ഗഗനേ സമഭ്യുത്തിഷ്ഠതേ ബുധഃ
ആ ബുദ്ധിമാനായ ബാലന് ബുദ്ധ എന്ന പേരാണ് നല്കിയത്; ബുദ്ധന് ആകാശത്ത് മറ്റുള്ളവരെ അപേക്ഷിച്ച് വിപരീതമായി ഉദയിക്കുന്നു.
ഉത്പാദയാമ് ആസ തദാ പുത്രം വൈരാജപുത്രികമ് തസ്യാപത്യം മഹാതേജാ ബഭൂവൈലഃ പുരൂരവാഃ
അപ്പോള് അവന് വൈരാചനന്റെ മകളില് നിന്നൊരു പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു; ആ മഹാത്മാവിന്റെ സന്തതിയായ ഇലയുടെ മകനായ പുരൂരവസ് ജനിച്ചു.
ഉര്വശ്യാം ജജ്ഞിരേ യസ്യ പുത്രാഃ സപ്ത മഹാത്മനഃ ഏതത് സോമസ്യ വോ ജന്മ കീര്തിതം കീര്തിവര്ധനമ്
ഉര്വശിയില് നിന്നാണ് ആ മഹാത്മാവിന് ഏഴു പുത്രന്മാര് ജനിച്ചത്. ഇതാണ് സോമന്റെ മഹത്വം വര്ദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ജനനം നിങ്ങള്ക്കായി പറഞ്ഞത്.
വംശമ് അസ്യ മുനിശ്രേഷ്ഠാഃ കീര്ത്യമാനം നിബോധത ധന്യമ് ആയുഷ്യമ് ആരോഗ്യം പുണ്യം സംകല്പസാധനമ്
മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇപ്പോള് അവന്റെ വംശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കഥ ശ്രദ്ധയോടെ കേള്ക്കൂ; അതു ഭാഗ്യവും ദീര്ഘായുസും ആരോഗ്യവും പുണ്യവും എല്ലാ മനസ്സിലുളള ആഗ്രഹങ്ങള്ക്കും ഫലപ്രദമാണ്.
സോമസ്യ ജന്മ ശ്രുത്വൈവ പാപേഭ്യോ വിപ്രമുച്യതേ
സോമന്റെ ജനനം കേള്ക്കുന്നവന് പാപങ്ങള് എല്ലാം വിട്ടുപോകും.
ബുധസ്യ തു മുനിശ്രേഷ്ഠാ വിദ്വാന് പുത്രഃ പുരൂരവാഃ തേജസ്വീ ദാനശീലശ് ച യജ്വാ വിപുലദക്ഷിണഃ
മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ബുദ്ധന്റെ പണ്ഡിതനായ പുത്രന് പുരൂരവസായിരുന്നു; അവന് തേജസ്സും ദാനശീലവും യാഗപ്രിയതയും വിശാലമായ ദക്ഷിണയും ഉള്ളവനായിരുന്നു.